Thanh khoản suy giảm và thị trường phân hóa khiến nhà đầu tư cân nhắc kỹ hơn giữa cơ hội sinh lời và mức độ rủi ro
Tiền gửi và trái phiếu gia tăng sức hút
Khi tiền gửi ngân hàng mang lại mức sinh lời tương đối hấp dẫn với rủi ro thấp, nhà đầu tư có thêm lý do để cân nhắc trước khi phân bổ vốn vào những tài sản biến động mạnh như cổ phiếu.
Theo báo cáo chiến lược tháng 10/2026 của Công ty Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam, kể từ tháng 3/2026, lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng duy trì trong khoảng từ 5,9%/năm tại nhóm ngân hàng thương mại nhà nước đến 7,5%/năm tại một số ngân hàng thương mại cổ phần. Mặt bằng lãi suất này làm tăng sức cạnh tranh của tiền gửi so với các kênh đầu tư khác, nhất là khi thị trường chứng khoán thiếu động lực tăng trưởng đồng đều.
Tính đến ngày 16/10/2026, thanh khoản thị trường chứng khoán giảm về mức thấp nhất kể từ tháng 2/2025. Giá trị giao dịch khớp lệnh bình quân trong nửa đầu tháng 10 chỉ đạt khoảng 12.000 tỷ đồng mỗi phiên, thấp hơn đáng kể so với mức bình quân hơn 19.000 tỷ đồng từ đầu năm. Cùng thời điểm, khối ngoại tiếp tục bán ròng, đưa giá trị lũy kế từ đầu năm vượt 118.000 tỷ đồng.
Một chỉ báo đáng chú ý được Mirae Asset đề cập là tỷ suất lợi nhuận trên giá cổ phiếu (E/P), được tính bằng lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu chia cho thị giá. Chỉ tiêu này phản ánh lợi nhuận doanh nghiệp tạo ra tương ứng với mức giá nhà đầu tư bỏ ra để sở hữu cổ phiếu.
Theo báo cáo, E/P của thị trường ở mức khoảng 7,5-7,7%, tương đương lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng khoảng 7,5%/năm tại một số ngân hàng. Xét theo thước đo lợi nhuận doanh nghiệp trên thị giá, cổ phiếu hiện không còn tạo ra khoảng cách đáng kể so với mức lãi suất tiền gửi ở nhóm ngân hàng này.
Dù E/P không phải khoản thu nhập được chi trả trực tiếp cho cổ đông và không thể so sánh hoàn toàn với lãi suất tiền gửi, khoảng cách thu hẹp giữa hai chỉ tiêu vẫn là tín hiệu đáng chú ý. Điều này cho thấy nhà đầu tư có thể đòi hỏi mức định giá hấp dẫn hơn hoặc triển vọng tăng trưởng lợi nhuận rõ ràng hơn trước khi chấp nhận rủi ro trên thị trường chứng khoán.
Theo ông Võ Hoàng Long, Phụ trách Chiến lược đầu tư, Công ty Quản lý quỹ Phú Hưng (PHFM), chi phí cơ hội là một trong những yếu tố ảnh hưởng lớn đến hành vi đầu tư hiện nay.
“Khi mặt bằng lãi suất huy động tăng, đặc biệt với sự xuất hiện của các sản phẩm tiền gửi và chứng chỉ tiền gửi có lợi suất hấp dẫn, nhà đầu tư có thêm lựa chọn mang lại mức sinh lời tương đối cao với rủi ro thấp hơn cổ phiếu. Trong khi đó, thị trường chứng khoán diễn biến phân hóa, thanh khoản liên tục suy giảm và thiếu những xu hướng tăng giá đủ mạnh để thu hút dòng tiền”, ông Long nhận định.
Theo vị chuyên gia, khẩu vị đầu tư đang trở nên thận trọng và chọn lọc hơn. Trong bối cảnh chi phí cơ hội gia tăng do lãi suất tiền gửi hấp dẫn, nhà đầu tư có xu hướng ưu tiên bảo toàn vốn thay vì chấp nhận rủi ro lớn.
Không chỉ tiền gửi, trái phiếu cũng cho thấy khả năng duy trì hiệu suất tích cực khi thị trường cổ phiếu kém thuận lợi.
Theo số liệu của FiinGroup, hiệu suất bình quân của nhóm quỹ trái phiếu trong 9 tháng đầu năm đạt 4,7%, nhỉnh hơn mức 4,5% cùng kỳ năm 2025. Trong khi đó, nhóm quỹ cổ phiếu ghi nhận hiệu suất âm 7,2%, còn nhóm quỹ cân bằng giảm 3,2%.
Một số quỹ trái phiếu ghi nhận hiệu suất cao hơn mức bình quân của nhóm. Quỹ Đầu tư trái phiếu VCBF (VCBF-FIF) ghi nhận hiệu suất 6,2% sau 9 tháng; Quỹ Trái phiếu Bảo Việt (BVBF) đạt 5,7%; Quỹ Đầu tư trái phiếu VinaCapital (VFF) và Quỹ Trái phiếu An Bình (ABBF) cùng đạt 5,6%. Quỹ Trái phiếu DC (DCBF) cũng ghi nhận mức tăng 5,5%.
Dù kết quả giữa các quỹ có sự khác biệt và hiệu suất trong quá khứ không bảo đảm lợi nhuận tương lai, nhóm tài sản thu nhập cố định vẫn góp phần đa dạng hóa danh mục và hạn chế biến động.
Xu hướng phòng thủ còn thể hiện trong hoạt động quản lý danh mục của các quỹ cổ phiếu.
Theo FiinGroup, trong tháng 9/2026, có 24 trong số 37 quỹ mở cổ phiếu tăng tỷ trọng tiền, so với 16 quỹ trong tháng 8. Đáng chú ý, Quỹ Đầu tư chứng khoán năng động DC (DCDS) nâng tỷ trọng tiền từ 9,1% lên 15,5%, trong khi Quỹ Đầu tư lợi thế cạnh tranh bền vững SSI (SSI-SCA) tăng từ 8,5% lên 21,4%.
Việc gia tăng tỷ trọng tiền mặt cho thấy các quỹ thận trọng hơn với thị trường cổ phiếu. Thay vì duy trì tỷ trọng cổ phiếu cao trong mọi điều kiện thị trường, các quỹ chú trọng hơn đến khả năng bảo toàn vốn và dư địa giải ngân khi cơ hội xuất hiện.
Mức sinh lời tương đối ổn định từ các tài sản phòng thủ còn trở thành một căn cứ quan trọng để nhà đầu tư đánh giá hiệu quả và rủi ro của những lựa chọn khác.
Ưu tiên tài sản phòng thủ trong chiến lược phân bổ cuối năm
Tiền gửi và các công cụ có thu nhập cố định đóng vai trò quan trọng hơn trong phân bổ tài sản, thay vì chỉ là nơi tạm thời giữ tiền chờ cơ hội đầu tư cổ phiếu.
Khi mặt bằng lãi suất ở mức tương đối cao, nhà đầu tư không chỉ cân nhắc khả năng sinh lời của từng kênh mà còn phải đánh giá mức độ rủi ro cần chấp nhận để đạt lợi nhuận kỳ vọng.
Theo Công ty Chứng khoán Phú Hưng (PHS), tiền gửi và trái phiếu là hai nhóm tài sản nên được tăng tỷ trọng trong quý IV/2026, trong khi quan điểm đối với cổ phiếu được duy trì ở mức trung lập.
Với tiền gửi, PHS đánh giá mặt bằng lãi suất hiện nay tạo cơ hội tích lũy thu nhập tương đối ổn định. Trong bối cảnh các tài sản rủi ro biến động mạnh, tiền gửi có ưu thế về khả năng dự tính dòng tiền và mức độ an toàn, nhất là với nhà đầu tư đặt mục tiêu bảo toàn vốn.
Tuy nhiên, PHS lưu ý, lãi suất huy động có thể thay đổi theo định hướng điều hành chính sách tiền tệ. Vì vậy, mức lãi suất hấp dẫn ở thời điểm hiện tại không đồng nghĩa lợi suất tiền gửi sẽ được duy trì hoặc tiếp tục tăng trong các kỳ tiếp theo.
Đối với trái phiếu, PHS đánh giá, trái phiếu của các tổ chức tín dụng có chất lượng tín dụng cao là lựa chọn đáng chú ý, với lãi suất khoảng 8,8-9%/năm. Tổ chức này đồng thời đề xuất ưu tiên trái phiếu chính phủ có kỳ hạn 3-5 năm nhằm cân bằng giữa thu nhập từ lãi và biến động giá.
Dù vậy, lợi suất cao hơn không đồng nghĩa với mức độ an toàn tương đương tiền gửi. Nhà đầu tư vẫn cần đánh giá khả năng thanh toán của tổ chức phát hành, điều khoản trái phiếu và tính thanh khoản. Đây là những yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chất lượng tín dụng trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp có sự phân hóa.
Trong chiến lược phân bổ tài sản quý IV/2026, PHS đề xuất các mô hình danh mục phù hợp với từng khẩu vị rủi ro. Điểm chung là tiền gửi và trái phiếu tiếp tục chiếm tỷ trọng đáng kể, nhất là trong các danh mục ưu tiên an toàn.
Cụ thể, với chiến lược an toàn, PHS đề xuất phân bổ 40% danh mục vào trái phiếu và 15% vào tiền gửi, chứng chỉ tiền gửi. Hai nhóm tài sản này chiếm tổng cộng 55% danh mục. Với chiến lược cân bằng, tỷ trọng trái phiếu được đề xuất ở mức 25%, còn tiền gửi và chứng chỉ tiền gửi chiếm 15%.
Từ góc nhìn quản lý quỹ, ông Võ Hoàng Long cho rằng, sự linh hoạt trong phân bổ tài sản là cần thiết khi thị trường còn nhiều biến số.
Theo ông Long, PHFM giữ quan điểm thận trọng trong ngắn và trung hạn, nhưng vẫn đánh giá tích cực triển vọng dài hạn của thị trường chứng khoán Việt Nam. Khi điều kiện thị trường ổn định hơn và xuất hiện cơ hội có tỷ lệ sinh lời hấp dẫn so với rủi ro, quỹ có thể xem xét tăng tỷ trọng cổ phiếu.
Ngược lại, nếu rủi ro vĩ mô gia tăng hoặc định giá không còn hấp dẫn, việc duy trì tỷ trọng tiền mặt hợp lý sẽ giúp danh mục tăng khả năng chống chịu trước biến động thị trường.
Ông Long cũng nhấn mạnh vai trò ngày càng rõ nét của các tài sản thu nhập cố định khi mặt bằng lãi suất thay đổi.
“Trong môi trường hiện nay, tiền gửi và các công cụ có thu nhập cố định cũng có thể đóng vai trò quan trọng hơn trong phân bổ tài sản, thay vì chỉ là nơi tạm thời giữ tiền chờ cơ hội đầu tư cổ phiếu”, ông Long nhận định.
Khi lãi suất ngày càng ảnh hưởng đến mức sinh lời kỳ vọng, tiền gửi và trái phiếu được nhìn nhận lại về vai trò trong danh mục. Không chỉ phục vụ mục tiêu bảo toàn vốn, các tài sản này còn có thể tạo nguồn thu nhập, đa dạng hóa danh mục và duy trì dư địa để nhà đầu tư nắm bắt cơ hội mới.
