Bán lẻ tiêu dùng đổi trạng thái
Năm 2025, khung chính sách đối với thị trường tiêu dùng trong nước bắt đầu thay đổi theo hướng siết chặt và minh bạch hóa mạnh mẽ hơn. Cụ thể, Việt Nam đã điều chỉnh cơ chế áp dụng hóa đơn điện tử kết nối trực tiếp máy tính tiền, thay đổi ngưỡng doanh thu chịu thuế thu nhập cá nhân, chuyển từ thuế khoán sang kê khai theo doanh thu, yêu cầu các sàn thương mại điện tử thu thuế giá trị gia tăng trên từng đơn hàng, đồng thời siết chặt việc lưu thông hàng hóa không rõ nguồn gốc…
Ông Nguyễn Khắc Quyền, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương (Bộ Công Thương) cho rằng, phát triển thị trường bán lẻ là một trong những mục tiêu và động lực quan trọng của tăng trưởng thương mại nội địa, cũng như tăng trưởng kinh tế cả nước. Bán lẻ đang dần trở thành trụ cột hỗ trợ tiêu dùng nội địa trong bối cảnh xuất khẩu còn gặp nhiều khó khăn. Việc thúc đẩy minh bạch hóa hoạt động kinh doanh thông qua các chính sách như Nghị định 70/2025/NĐ-CP về hóa đơn điện tử đang tạo điều kiện để kênh bán lẻ hiện đại phát triển nhanh hơn, qua đó hướng tới một thị trường cạnh tranh lành mạnh và văn minh hơn.
Song song với việc hoàn thiện thể chế, chính quyền đô thị cũng đang đẩy nhanh lộ trình lập lại trật tự trong hệ thống phân phối truyền thống. Ngày 26/12/2025, UBND Thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch số 373/KH-UBND về xử lý “chợ cóc”, các điểm kinh doanh tự phát. Theo lộ trình, trong năm 2026, Thành phố sẽ giải tỏa các điểm kinh doanh tự phát, lấn chiếm lòng đường, vỉa hè, các “điểm nóng” và các chợ cóc có quy mô từ 100 hộ kinh doanh trở xuống. Đến ngày 30/6/2027, Hà Nội sẽ hoàn thành việc giải tỏa các chợ cóc, điểm kinh doanh tự phát trên 100 hộ đã tồn tại lâu năm và mang tính chất phức tạp.
Không chỉ Hà Nội, thị trường cho rằng, xu hướng siết chặt và từng bước loại bỏ chợ cóc, chợ tự phát sẽ dần được đẩy mạnh tại nhiều tỉnh, thành phố, khi yêu cầu về trật tự đô thị, an toàn thực phẩm và minh bạch hóa hoạt động kinh doanh ngày càng được đặt lên cao.
Về phía cầu, sự thay đổi trong cấu trúc nhân khẩu học đang tạo thêm lực đẩy cho quá trình dịch chuyển này. Việt Nam đang ở giai đoạn dân số vàng khi ước tính thế hệ Alpha, Z và Y - tức những người sinh từ năm 1981 đến nay - chiếm xấp xỉ 60% tổng số người tiêu dùng. Trong đó, thế hệ Z và Y đang thâm nhập mạnh mẽ vào thị trường lao động, khiến xu hướng tiêu dùng mới phụ thuộc chủ yếu vào ba thế hệ này. Khác với thế hệ trước, các thế hệ trẻ hiện nay chú trọng nhiều hơn tới trải nghiệm, ưu tiên mua sắm tại các cửa hàng hiện đại, tích hợp nhiều tiện ích.
Điều này dẫn đến một sự chuyển dịch trạng thái rõ nét: chợ cóc, chợ tự phát - vốn từng là lựa chọn quen thuộc của người tiêu dùng nhờ yếu tố rẻ, tiện và nhanh - đang dần bị thay thế. Trong bối cảnh đó, mô hình bán lẻ hiện đại nổi lên một cách tự nhiên, vừa đáp ứng yêu cầu tuân thủ chính sách, vừa phù hợp với nhu cầu ngày càng thay đổi của thị trường.
Công ty Chứng khoán MB (MBS) nhận định, các chuỗi bán lẻ hiện đại đang hội đủ điều kiện để thay thế chợ cóc, chợ tạm, nhờ lợi thế giá thực phẩm sạch đã trở nên cạnh tranh hơn so với trước đây. Mô hình cửa hàng nhỏ gọn nhưng đầy đủ danh mục hàng hóa, kết hợp kênh bán lẻ trực tiếp với các nền tảng hỗ trợ như website và ứng dụng nhắn tin, giúp người tiêu dùng mua sắm thuận tiện hơn, đồng thời đảm bảo nguồn hàng đa dạng, xuất xứ rõ ràng và đáp ứng tốt nhu cầu tiêu dùng hàng ngày.
Vì vậy, trong bối cảnh ngành bán lẻ đang dịch chuyển mạnh mẽ, các doanh nghiệp bán lẻ hiện đại sẽ có lợi thế đáng kể khi đã sớm xây dựng được hệ thống bán hàng chuyên nghiệp, minh bạch trên toàn bộ chuỗi vận hành. MBS cho rằng, Tập đoàn Masan (mã MSN) và Đầu tư Thế giới di động (mã MWG) sẽ là hai doanh nghiệp nổi bật nhất trong làn sóng tái cấu trúc ngành bán lẻ.
Doanh nghiệp tăng tốc mở rộng hệ thống
Các chuỗi bán lẻ hiện đại đang đứng trước cơ hội mở rộng nhanh và tái cấu trúc thị trường tiêu dùng.
“Mở rộng càng nhanh càng tốt” đang là trọng tâm chiến lược của WinCommerce - đơn vị bán lẻ thuộc Tập đoàn Masan, hiện vận hành các chuỗi WinMart, WinMart+ và WiN - sau khi doanh nghiệp chứng minh được hiệu quả của mô hình kinh doanh.
Mô hình của WinCommerce bao gồm siêu thị (diện tích khoảng 800 - 1.500 m2) và mini-mart (cửa hàng tiện lợi khoảng 100 - 150 m2), được thiết kế thành 4 mô hình nhỏ hơn nhằm phù hợp với từng khu vực thành thị và nông thôn. Cách phân chia này giúp hệ thống cửa hàng vận hành linh hoạt theo từng thị trường và duy trì năng lực cạnh tranh.
Ông Phan Nguyễn Trọng Huy, Giám đốc tài chính WinCommerce cho biết, mức đầu tư cho mỗi cửa hàng hiện vào khoảng 800 - 900 triệu đồng, thuộc nhóm thấp nhất trong thị trường Đông Nam Á. Toàn bộ các khâu vận hành, từ chuỗi cung ứng đến quản lý cửa hàng, đều được tối ưu hóa. Trong vòng 5 năm qua, WinCommerce đã giảm điểm hòa vốn doanh thu của mỗi cửa hàng tới 60%. Đáng chú ý, tăng trưởng doanh thu trên cùng cửa hàng đã tăng từ 4% lên 9% và duy trì ổn định trong 4 quý gần nhất (riêng quý III/2025 đạt 11%).
Đến cuối năm 2025, WinCommerce chạm mốc 4.500 cửa hàng, với gần 750 cửa hàng được mở mới trong năm. Sang năm 2026, kế hoạch của doanh nghiệp còn tham vọng hơn khi dự kiến mở mới từ 1.200 - 1.500 cửa hàng.
“Với tốc độ này, năm 2026, chúng tôi dự kiến đạt gần 6.000 cửa hàng. Con số nghe có vẻ rất lớn, nhưng nếu nhìn trên bản đồ Việt Nam, chúng tôi vẫn còn rất nhiều khoảng trống để phát triển”, ông Huy chia sẻ.
Mở mới với tốc độ cao cũng là chiến lược mà Bách hóa xanh - chuỗi bán lẻ thực phẩm và hàng tiêu dùng của Đầu tư Thế giới di động - đang triển khai, khi doanh nghiệp được cho là đã tìm ra công thức phát triển phù hợp. Tính đến cuối năm 2025, hệ thống Bách hóa xanh đạt 2.567 cửa hàng (theo website chính thức), nâng tổng số cửa hàng mở mới lũy kế từ đầu năm lên hơn 790 điểm bán. Tốc độ mở rộng được đẩy mạnh trong giai đoạn cuối năm, đặc biệt tại khu vực miền Bắc.
Trên các nền tảng tuyển dụng, Bách hóa xanh liên tục đăng tuyển nhiều vị trí như quản lý, nhân viên siêu thị, nhân viên chia hàng, tài xế kho, an ninh kho… tại các tỉnh, thành phố như Hà Nội, Bắc Giang (cũ), Bắc Ninh, Hải Dương (cũ), Hải Phòng, Hưng Yên, Quảng Ninh, Nam Định (cũ), Hà Nam và Thái Bình (cũ). Song song với đó, chuỗi này cũng đẩy mạnh khai trương hàng loạt cửa hàng mới, triển khai nhiều chương trình khuyến mãi và thu hút lượng lớn khách hàng.
Trước đó, Bách hóa xanh chính thức “Bắc tiến” khi khai trương 20 cửa hàng tại Ninh Bình trong tháng 11/2025, đánh dấu lần mở rộng đầu tiên ra miền Bắc sau gần một thập kỷ tập trung tại miền Nam và miền Trung. Các cửa hàng mới ghi nhận tổng lợi nhuận dương ở cấp độ cửa hàng, sau khi trừ toàn bộ chi phí vận hành trực tiếp và chi phí kho vận.
Ông Vũ Đăng Linh, Tổng giám đốc Đầu tư Thế giới di động nhận định, việc mở rộng thị phần tại miền Bắc không phải là thách thức lớn, nhờ nền tảng nhận diện thương hiệu sẵn có từ các chuỗi bán lẻ điện thoại và điện máy hoạt động trên toàn quốc. Bối cảnh hiện nay còn thuận lợi hơn khi người tiêu dùng ngày càng dịch chuyển sang kênh bán lẻ hiện đại, trong khi công tác quản lý thuế và kiểm soát hàng giả, hàng kém chất lượng được siết chặt.
Trong nhóm các nhà bán lẻ đang chiếm lĩnh thị trường hiện nay, Liên hiệp Hợp tác xã Thương mại TP.HCM (Saigon Co.op) cũng là đơn vị tiên phong với hệ thống phân phối đa dạng như Co.opmart, Co.op Food, Co.opXtra, Co.op Smile… Hiện Saigon Co.op có khoảng 800 điểm bán trên cả nước, hiện diện tại 22/34 tỉnh, thành phố, phục vụ khoảng 1 triệu lượt khách mỗi ngày và chiếm 21,2% thị phần tạp hóa bán lẻ hiện đại (theo số liệu đơn vị công bố).
Bên cạnh việc phát triển hệ thống siêu thị trọng điểm Co.opmart, Saigon Co.op xác định, chuỗi cửa hàng tiện lợi Co.op Food là “cánh tay nối dài” và liên tục đẩy mạnh mở rộng. Riêng trong năm 2025, Co.op Food đã mở mới khoảng 50 cửa hàng, nâng tổng số điểm bán vượt mốc 600 sau 17 năm tham gia thị trường, cho thấy chiến lược tăng tốc nhằm đón đầu xu hướng tiêu dùng ngày càng rõ nét.
Theo đánh giá của MBS, trong bối cảnh thị trường tiêu dùng đang phục hồi, nhóm doanh nghiệp sở hữu chuỗi bán lẻ “chợ hiện đại”, đồng thời đẩy mạnh mở rộng quy mô, sẽ là lựa chọn ưu tiên. Các doanh nghiệp này được kỳ vọng đạt tốc độ tăng trưởng lợi nhuận khoảng 20% trong năm 2026. Trong nhóm đó, MWG và MSN là hai trọng tâm đầu tư, với giá mục tiêu năm 2026 còn dư địa tăng lần lượt 22% và 42% so với mức giá đóng cửa phiên cuối năm 2025.