Trao 85 thẩm quyền mới cho Hà Nội
Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) vừa được Chính phủ trình Quốc hội chiều 8/4 tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, với hàng loạt nội dung đột phá, được kỳ vọng là “cuộc cách mạng thể chế” đầu tiên ở cấp địa phương.
Thay vì quy định chi tiết như Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 (có hiệu lực từ ngày 1/1/2025), dự thảo luật lần này tập trung phân cấp tối đa, toàn diện, trao quyền cho chính quyền Thành phố được quyết định các vấn đề thuộc thẩm quyền trên hầu hết các lĩnh vực, qua đó tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ và tự chịu trách nhiệm.
Theo thống kê của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), có tổng cộng 192 thẩm quyền được giao cho chính quyền Hà Nội, trong đó 50 thẩm quyền kế thừa từ Luật Thủ đô 39/2024/QH15 và Nghị quyết số 258/2025/QH15 (về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô, do Quốc hội ban hành ngày 11/12/2025), 57 thẩm quyền theo quy định của cơ quan nhà nước cấp trên và 85 thẩm quyền mới chưa được pháp luật hiện hành quy định.
Trong đó, một số thẩm quyền mới hoặc khác với quy định hiện hành đáng chú ý là việc dự thảo luật phân quyền cho Thành phố được quyết định thí điểm các cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội, hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định, nhằm xử lý các “điểm nghẽn” về thể chế tại Hà Nội.
Đáng chú ý, dự thảo quy định về phát triển khu kinh tế tự do (FEZ), khu thương mại tự do (FTZ) và các loại hình kinh tế mới (kinh tế số, kinh tế bạc, kinh tế không gian…), nhằm tạo động lực tăng trưởng mới, thúc đẩy các mô hình kinh tế mới và nâng cao sức cạnh tranh của Thủ đô.
Chính phủ đề xuất giao HĐND Thành phố quy định cơ chế, chính sách về tổ chức, hoạt động của các FEZ, FTZ; đồng thời quy định phạm vi, điều kiện, ngành nghề, lĩnh vực hoạt động, biện pháp quản lý, bảo đảm an ninh trật tự và các vấn đề phát sinh đối với các mô hình kinh tế mới.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng (cơ quan chủ trì soạn thảo) cho biết, Luật Thủ đô lần này được đổi mới tư duy xây dựng theo hướng Thủ đô không chỉ “thực thi chính sách”, mà còn được giao vai trò “thiết kế chính sách” với cơ chế đặc thù ở tầm cao hơn nhằm tạo động lực phát triển, đồng thời dẫn dắt, lan tỏa sự phát triển của Vùng Thủ đô và cả nước.
Tại phiên họp tổ Quốc hội chiều 8/4 về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhận định, tinh thần xuyên suốt của việc sửa luật là xây dựng Luật Thủ đô trở thành một thiết chế pháp lý đặc thù, vượt trội, có tính dẫn dắt, đủ mạnh để tháo gỡ các “điểm nghẽn” phát triển của Hà Nội.
Với vai trò đầu tàu phát triển, Tổng Bí thư cho rằng, Hà Nội cần xây dựng cơ chế thí điểm, thử nghiệm chính sách mới; nếu hiệu quả, các mô hình này có thể được nhân rộng trên phạm vi cả nước.
Đánh giá về các cơ chế đặc thù trong dự thảo luật, Phó chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng cho biết, Hà Nội đang đứng trước yêu cầu huy động và sử dụng nguồn lực rất lớn để hình thành hệ thống hạ tầng hiện đại, đa tầng, đa trung tâm theo Quy hoạch Thủ đô.
Theo tính toán sơ bộ, giai đoạn 2026-2030 cần khoảng 5 triệu tỷ đồng, trong đó khoảng hai phần ba là nguồn vốn xã hội hóa; giai đoạn 2026-2035 cần khoảng 11 triệu tỷ đồng; đến năm 2045 cần khoảng 25 triệu tỷ đồng; đến năm 2065, tổng nhu cầu ước tính khoảng 103 triệu tỷ đồng.
Dự thảo Luật trao cho Thành phố 5 công cụ quan trọng để triển khai nhiệm vụ này, gồm: thể chế, tài chính, cơ chế hợp tác đối tác công - tư (PPP), nguồn lực và dữ liệu.
“Đây là những nền tảng quyết định để Hà Nội thực hiện các mục tiêu chiến lược, đặc biệt trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế số”, ông Dũng nhấn mạnh.
Dưới góc độ pháp lý, ông Nguyễn Hữu Chính, Phó chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam nhận định, nếu được thiết kế và triển khai hiệu quả, Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ trở thành “đòn bẩy” thể chế, tạo động lực giúp Hà Nội phát triển nhanh hơn, bền vững hơn và có bản sắc hơn.
Việc cho phép Hà Nội “thí điểm chủ động” các cơ chế, chính sách mới, thậm chí khác với một số quy định hiện hành, là cách tiếp cận hiện đại trong xây dựng chính sách, cho phép thử nghiệm có kiểm soát, đánh giá thực tiễn và điều chỉnh dần, thay vì phải chờ hoàn thiện toàn bộ hệ thống pháp luật mới triển khai.
“Trong bối cảnh Hà Nội phải đối mặt với nhiều vấn đề mới như kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, giao thông thông minh hay quản trị đô thị hiện đại, cơ chế này có ý nghĩa rất quan trọng, giúp Thành phố không bị tụt lại phía sau và không bỏ lỡ cơ hội phát triển”, ông Chính nói.
Nhiều ưu đãi cho doanh nghiệp để hút dòng vốn chất lượng cao
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được Chính phủ đề xuất Quốc hội thông qua ngay tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI (dự kiến vào cuối tháng 4/2026), theo trình tự, thủ tục rút gọn, nhằm sớm đưa chính sách vào cuộc sống, đáp ứng yêu cầu phát triển của Thủ đô.
Việc cho phép Hà Nội thí điểm FEZ và FTZ trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đồng nghĩa với việc áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt nhằm thu hút đầu tư, thương mại và dịch vụ quốc tế. Tại đây, doanh nghiệp có thể được hưởng ưu đãi về thuế, thủ tục hành chính được đơn giản hóa, đồng thời có cơ chế linh hoạt hơn trong quản lý xuất nhập khẩu hàng hóa, dòng vốn và nguồn nhân lực.
Trong khi đó, việc mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các loại hình kinh tế mới như kinh tế số, kinh tế bạc (các hoạt động đầu tư, kinh doanh sản phẩm, dịch vụ phục vụ người cao tuổi gắn với phát triển đô thị bền vững và an sinh xã hội), kinh tế ban đêm, kinh tế không gian (không gian ngầm, không gian tầm thấp…) được xem là “cú huých” thu hút các doanh nghiệp khởi nghiệp.
Hà Nội kỳ vọng, nếu được triển khai hiệu quả, các mô hình này sẽ trở thành những “phòng thí nghiệm chính sách”, giúp Thủ đô thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, phát triển các ngành dịch vụ hiện đại và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế đô thị.
Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký VCCI, Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ đặt nền móng cho một giai đoạn phát triển mới của Hà Nội. Việc cho phép Hà Nội trở thành “phòng thí nghiệm thể chế” là hướng đi phù hợp. Chủ trương miễn áp dụng một số quy định pháp luật đối với các dự án thử nghiệm giúp doanh nghiệp công nghệ, startup triển khai sản phẩm mới nhanh hơn. Việc miễn thuế thu nhập doanh nghiệp cho startup, miễn thuế thu nhập cá nhân cho chuyên gia, nhà khoa học cũng phản ánh đúng nhu cầu của hệ sinh thái khởi nghiệp.
Bên cạnh đó, chính sách ưu đãi đầu tư được thiết kế có trọng tâm, tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên như công nghệ cao, giáo dục, y tế, công nghiệp văn hóa và môi trường; mức ưu đãi thuế cùng các chính sách miễn, giảm dài hạn được đánh giá có sức cạnh tranh trong khu vực.
Ngoài ra, nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” được thể chế hóa là bước tiến quan trọng, đáp ứng mong đợi từ lâu của cộng đồng doanh nghiệp. Trên thực tế, vướng mắc trong quá trình đầu tư tại Hà Nội thường không nằm ở việc thiếu cơ chế, mà ở sự chồng chéo trong thẩm quyền và tâm lý e ngại trách nhiệm trong thực thi.
Không chỉ trong lĩnh vực kinh tế, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) còn bổ sung nhiều cơ chế đặc thù nhằm huy động hiệu quả nguồn lực xã hội cho phát triển công nghiệp văn hóa, qua đó mở ra không gian pháp lý cho doanh nghiệp tham gia đầu tư vào lĩnh vực này.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn, chuyên gia văn hóa, đại biểu Quốc hội khóa XVI nhận định, ý nghĩa lớn nhất của dự thảo Luật là giúp Thủ đô thoát khỏi cách phát triển ngắn hạn, chắp vá để chuyển sang mô hình phát triển có tầm nhìn dài hạn, có bản sắc và có khả năng tự tạo động lực.
Trong đó, văn hóa không còn được nhìn nhận như một lĩnh vực cần bảo tồn đơn thuần, mà được đặt vào vị trí nền tảng định hình mô hình phát triển của Hà Nội trong giai đoạn mới.
“Chính cách thiết kế này tạo ra không gian thể chế đủ rộng để Hà Nội biến di sản thành tài sản sống, biến bản sắc thành lợi thế cạnh tranh và biến sáng tạo thành động lực tăng trưởng. Đây là khác biệt căn bản so với các quy định trước đây, khi văn hóa dù được nhấn mạnh về mặt tinh thần nhưng công cụ pháp lý để chuyển hóa thành nguồn lực phát triển vẫn còn hạn chế”, ông Sơn nói.
Bên cạnh sự đồng thuận, một số ý kiến đề nghị Chính phủ cần cụ thể hóa thêm một số ưu đãi trong dự thảo Luật. Chẳng hạn, theo ông Đậu Anh Tuấn, mức thuế suất 5% thuế thu nhập doanh nghiệp tại khoản 2 Điều 26 áp dụng cho “thu nhập từ thực hiện dự án” chưa rõ là toàn bộ thu nhập của doanh nghiệp hay chỉ phần thu nhập phát sinh trực tiếp từ dự án được ưu đãi.
“Với các doanh nghiệp đa ngành, đa dự án, ranh giới này rất quan trọng; nếu được cụ thể hóa sẽ nâng cao sức hấp dẫn của Hà Nội trong mắt nhà đầu tư quốc tế”, ông Tuấn phân tích.