Việc sử dụng tài khoản cá nhân để nhận tiền từ hoạt động kinh doanh là vi phạm pháp luật thuế.
Nhiều rủi ro nếu giao dịch qua tài khoản cá nhân
Trong những năm gần đây, công tác quản lý thuế tại Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi quan trọng, gắn với yêu cầu minh bạch hóa nền kinh tế, hiện đại hóa quản trị nhà nước và bảo đảm công bằng trong thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước.
Trong bối cảnh đó, vụ việc liên quan đến doanh nghiệp Tigit Motorbikes do Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP.HCM khởi tố về tội trốn thuế gần đây được dư luận quan tâm không chỉ bởi yếu tố cá nhân hay con số thuế cụ thể, mà bởi ý nghĩa cảnh tỉnh sâu rộng đối với cộng đồng hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ.
Dưới góc độ pháp lý, đây không phải là sự kiện đơn lẻ hay bất thường. Trái lại, vụ việc phản ánh đúng tinh thần xuyên suốt của pháp luật thuế hiện hành: Nhà nước tạo điều kiện tối đa để người nộp thuế tự giác, tự nguyện tuân thủ, nhưng đồng thời cũng đặt ra những giới hạn rõ ràng, mà khi bị vượt qua sẽ kéo theo những hệ quả pháp lý nghiêm khắc.
Một trong những nhận thức cần được làm rõ ngay từ đầu là vai trò và giới hạn thẩm quyền của cơ quan thuế.
Theo quy định của pháp luật, cơ quan thuế là cơ quan quản lý hành chính nhà nước, có chức năng tổ chức thực hiện chính sách thuế, hướng dẫn, hỗ trợ người nộp thuế và xử lý các hành vi vi phạm hành chính về thuế. Cơ quan thuế không phải là cơ quan điều tra hình sự và không thực hiện các biện pháp tố tụng hình sự. Việc điều tra, khởi tố các hành vi có dấu hiệu tội phạm thuộc thẩm quyền của cơ quan công an.
Trong thực tiễn quản lý, ngành thuế đã có nhiều nỗ lực cải cách mạnh mẽ, chuyển từ tư duy quản lý mang tính mệnh lệnh, kiểm soát sang tư duy đồng hành, lấy người nộp thuế làm trung tâm.
Hàng loạt chính sách, giải pháp đã được triển khai nhằm giúp hộ và cá nhân kinh doanh tiếp cận pháp luật thuế một cách dễ hiểu, dễ thực hiện hơn. Từ việc đơn giản hóa thủ tục, áp dụng hóa đơn điện tử, đến việc tăng cường truyền thông, đối thoại và hỗ trợ trực tiếp, mục tiêu xuyên suốt là tạo ra một môi trường tuân thủ thuận lợi.
Đối với hộ và cá nhân kinh doanh, cơ quan thuế đã thường xuyên cảnh báo về những rủi ro tiềm ẩn trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế, đặc biệt là các hành vi dễ dẫn đến sai lệch doanh thu.
Việc sử dụng tài khoản ngân hàng cá nhân để nhận tiền từ hoạt động kinh doanh là một ví dụ điển hình. Trong nhiều trường hợp, đây có thể xuất phát từ thói quen giao dịch, sự tiện lợi hoặc sự thiếu hiểu biết đầy đủ về quy định pháp luật.
Chính vì vậy, cơ quan thuế đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu tách bạch tài chính cá nhân và tài chính kinh doanh, coi đây là một trong những yếu tố nền tảng của việc tuân thủ thuế.
Cố tình che giấu doanh thu sẽ bị xử lý
Một nguyên tắc quan trọng trong quản lý thuế hiện nay là không hình sự hóa các sai sót thuần túy. Pháp luật thuế thừa nhận rằng trong thực tiễn, người nộp thuế, đặc biệt là hộ và cá nhân kinh doanh, có thể mắc phải những lỗi không chủ ý do hạn chế về hiểu biết hoặc do sự thay đổi của chính sách.
Trong bối cảnh nền kinh tế số, khi các giao dịch tài chính ngày càng minh bạch và dữ liệu ngày càng được kết nối, những hành vi che giấu doanh thu trở nên dễ bị phát hiện hơn bao giờ hết.
Đối với các trường hợp này, cơ quan thuế ưu tiên hướng dẫn điều chỉnh, yêu cầu kê khai bổ sung, truy thu phần nghĩa vụ thuế còn thiếu và áp dụng xử phạt hành chính phù hợp. Việc không hồi tố và không chuyển xử lý hình sự đối với các vi phạm nhỏ, không có dấu hiệu gian dối, chính là biểu hiện của cách tiếp cận nhân văn, hỗ trợ tuân thủ.
Tuy nhiên, pháp luật cũng đặt ra một ranh giới rất rõ ràng giữa sai sót và cố tình. Khi người nộp thuế đã được tuyên truyền, đã được hướng dẫn, đã được cảnh báo, nhưng vẫn lựa chọn che giấu doanh thu, không kê khai hoặc kê khai không đầy đủ một cách có hệ thống, thì hành vi đó không còn được coi là lỗi vô ý.
Đây là thời điểm mà sự lựa chọn của người nộp thuế trở nên rõ ràng: hoặc tuân thủ để bảo đảm an toàn pháp lý, hoặc chấp nhận rủi ro pháp lý ngày càng lớn.
Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự, tội trốn thuế được cấu thành khi người nộp thuế thực hiện các hành vi gian dối nhằm trốn tránh nghĩa vụ nộp thuế với số tiền đạt ngưỡng luật định.
Các hành vi gian dối có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, trong đó có việc sử dụng tài khoản cá nhân để nhận tiền kinh doanh nhằm che giấu doanh thu thực tế. Quy định này không nhằm vào các sai sót mang tính kỹ thuật, mà hướng tới các hành vi có chủ ý, có tính toán và kéo dài.
Có thể hình dung Điều 200 Bộ luật Hình sự như một “lưỡi gươm pháp luật” luôn treo lơ lửng. Lưỡi gươm đó không rơi xuống với những người kinh doanh chân chính, những người thiện chí tuân thủ và sẵn sàng điều chỉnh khi có sai sót. Nhưng đối với những hành vi cố tình trốn tránh nghĩa vụ thuế, lưỡi gươm ấy là lời nhắc nhở rằng pháp luật luôn có giới hạn cuối cùng của sự khoan dung.
Trong cơ chế pháp lý hiện hành, khi cơ quan thuế phát hiện các dấu hiệu cho thấy hành vi vi phạm có thể cấu thành tội trốn thuế, việc chuyển hồ sơ sang cơ quan công an là nghĩa vụ pháp lý, không phải là sự tùy nghi.
Cơ quan công an, với chức năng điều tra hình sự, sẽ tiến hành xác minh, đánh giá yếu tố lỗi, mức độ vi phạm và hậu quả để quyết định các bước tố tụng tiếp theo. Quy trình này bảo đảm sự phân công rõ ràng, đúng thẩm quyền giữa các cơ quan nhà nước, tránh tình trạng chồng chéo hoặc lạm quyền.
Đặt trong bối cảnh đó, vụ việc Tigit Motorbikes cần được nhìn nhận như một trường hợp minh họa cụ thể cho ranh giới pháp lý. Các hành vi bị xem xét không chỉ dừng ở mức sai sót hành chính, mà được đánh giá là có dấu hiệu che giấu doanh thu một cách có hệ thống, với số tiền thuế liên quan đạt ngưỡng xử lý hình sự.
Việc chuyển vụ việc sang cơ quan điều tra là hệ quả pháp lý tất yếu của chuỗi hành vi này, không phải là sự thay đổi đột ngột trong chính sách quản lý.
Thông điệp mà vụ việc gửi tới cộng đồng hộ và cá nhân kinh doanh là rất rõ ràng. Cơ quan thuế đã và đang làm đầy đủ trách nhiệm của mình trong việc hướng dẫn, hỗ trợ và cảnh báo để người nộp thuế có thể tuân thủ một cách thuận lợi nhất.
Nhà nước không đặt mục tiêu xử lý hình sự, mà đặt mục tiêu xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng và bền vững. Tuy nhiên, quyền lựa chọn cuối cùng vẫn thuộc về người kinh doanh.
Mỗi quyết định trong việc kê khai doanh thu, sử dụng tài khoản nhận tiền, xuất hóa đơn hay không xuất hóa đơn đều là những lựa chọn mang ý nghĩa pháp lý. Lựa chọn tuân thủ đồng nghĩa với sự an toàn, ổn định và khả năng phát triển lâu dài. Ngược lại, lựa chọn né tránh nghĩa vụ thuế có thể mang lại lợi ích ngắn hạn, nhưng luôn đi kèm với rủi ro pháp lý ngày càng lớn.
Trong bối cảnh nền kinh tế số, khi các giao dịch tài chính ngày càng minh bạch và dữ liệu ngày càng được kết nối, những hành vi che giấu doanh thu trở nên dễ bị phát hiện hơn bao giờ hết. Điều này đòi hỏi người kinh doanh phải thay đổi tư duy, coi tuân thủ pháp luật thuế là một phần tất yếu của hoạt động kinh doanh, chứ không phải là gánh nặng hay rào cản.
Có thể nói, thuế ngày nay không chỉ là câu chuyện thu - nộp ngân sách, mà là thước đo của mức độ tuân thủ pháp luật và trách nhiệm xã hội. Một môi trường kinh doanh lành mạnh chỉ có thể được xây dựng khi mỗi chủ thể đều ý thức rõ nghĩa vụ của mình và hành động một cách có trách nhiệm.
Kết lại, vụ việc Tigit Motorbikes là một lời nhắc nhở cần thiết, không nhằm tạo ra tâm lý lo ngại, mà để giúp cộng đồng kinh doanh nhận thức rõ hơn về ranh giới pháp lý và những hệ quả của từng lựa chọn.
“Lưỡi gươm” của pháp luật không nhằm vào người tuân thủ, nhưng luôn hiện hữu để bảo đảm rằng mọi hành vi cố tình trốn tránh nghĩa vụ thuế đều phải đối diện với trách nhiệm tương xứng.
Trong một nền kinh tế đang hướng tới minh bạch, hiện đại và bền vững, sự tự giác, tự nguyện tuân thủ pháp luật thuế chính là nền tảng để người kinh doanh bảo vệ chính mình và đóng góp vào sự phát triển chung của xã hội.
