Quốc hội tăng giám sát để luật không phải chờ nghị định

Rút ngắn quy trình lập pháp nhưng không giảm chất lượng luật

Tại họp báo thông tin về Kỳ họp thứ hai - Quốc hội khóa XVI chiều 16/10, trả lời câu hỏi về yêu cầu bảo đảm chất lượng các dự án luật, nhất là những dự án được xem xét theo quy trình thủ tục rút gọn, bà Trần Thị Kim Nhung, Ủy viên hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cho biết, yêu cầu đặt ra là kịp thời thể chế hóa các chủ trương, định hướng và tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, nhưng không vì tiến độ mà làm giảm chất lượng chính sách.

Theo bà Nhung, tư duy xây dựng pháp luật đang chuyển từ thiên về quản lý sang tạo điều kiện cho phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Bởi vậy, chính sách cần xuất phát từ điều kiện thực tế, có tham vấn đầy đủ, xác định rõ trách nhiệm và kiểm soát rủi ro trong quá trình tổ chức thực hiện.

Một yêu cầu quan trọng khác là khắc phục sự chồng chéo, mâu thuẫn giữa các quy định; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với nguồn lực và trách nhiệm, đồng thời kiểm soát quyền lực, hạn chế nguy cơ lợi ích nhóm trong xây dựng pháp luật.

Đại diện Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội nhấn mạnh, đối với quy trình rút gọn, việc giảm thời gian xử lý không có nghĩa là bỏ qua các khâu thẩm tra, xem xét, thảo luận, giải trình và tiếp thu, chỉnh lý dự thảo.

Theo bà Nhung, các cơ quan vẫn phải bảo đảm việc đánh giá chính sách và quy định được thực hiện thực chất, đáp ứng yêu cầu về tính thống nhất, khả thi và khả năng áp dụng ngay sau khi luật có hiệu lực.

Bà nhấn mạnh yêu cầu gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành. Các văn bản quy định chi tiết cần được chuẩn bị đồng thời với dự án luật, tránh để xảy ra tình trạng luật đã được thông qua nhưng chậm có văn bản hướng dẫn, ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi.

"Tinh thần đặt ra là luật có thể ngắn hơn nhưng không được làm mỏng đi nội dung chính sách; quy định có thể ít hơn nhưng trách nhiệm phải rõ ràng và có thể thực hiện được", bà Nhung nói.

Tăng giám sát tiến độ, chất lượng văn bản hướng dẫn

Một vấn đề được đặt ra tại họp báo là khi luật giao Chính phủ quy định chi tiết nhiều nội dung, cơ chế nào sẽ bảo đảm vai trò lập pháp của Quốc hội, đồng thời ngăn ngừa tình trạng những vấn đề quan trọng bị đẩy xuống văn bản dưới luật.

Trả lời nội dung này, ông Hoàng Nam Hải, Ủy viên hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội cho biết, việc giao quy định chi tiết cần được thực hiện trong khuôn khổ thẩm quyền mà luật cho phép.

Các quy định hướng dẫn phải bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất và phù hợp với nội dung được luật giao, không thể vượt quá phạm vi ủy quyền.

Theo ông Hải, ngay từ quá trình xây dựng dự án luật, các cơ quan cần chủ động chuẩn bị những nội dung dự kiến giao quy định chi tiết. Các văn bản hướng dẫn cũng cần được xây dựng đồng thời để có thể ban hành, có hiệu lực cùng thời điểm với luật trong những trường hợp cần thiết.

Ông cho biết đến đầu năm 2026, Chính phủ về cơ bản đã xử lý tình trạng tồn đọng văn bản quy định chi tiết chậm ban hành trước đó. Sau khi các luật được Quốc hội thông qua, Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội sẽ tiếp tục theo dõi, đôn đốc việc ban hành văn bản hướng dẫn, bảo đảm tiến độ và chất lượng.

Hoạt động giám sát được thực hiện xuyên suốt từ quá trình xây dựng, thông qua đến tổ chức thi hành pháp luật, tập trung vào thẩm quyền ban hành, thời hạn, tính thống nhất, đồng bộ và khả năng thực hiện của văn bản. Các cơ quan có trách nhiệm báo cáo định kỳ để phục vụ hoạt động giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Đối với văn bản có dấu hiệu trái Hiến pháp, trái pháp luật hoặc không phù hợp với hệ thống pháp luật, cơ quan có thẩm quyền có thể yêu cầu sửa đổi, đình chỉ hoặc bãi bỏ theo quy định. Bên cạnh giám sát của cơ quan dân cử, sự tham gia giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và người dân cũng có vai trò quan trọng.

Theo ông Hải, yêu cầu không chỉ là ban hành đủ văn bản hướng dẫn, mà còn phải bảo đảm các văn bản này đúng thẩm quyền, kịp thời, thống nhất và thực sự tháo gỡ được vướng mắc trong quá trình thi hành pháp luật.

Minh Minh