Rủi ro bị phạt hành chính và truy cứu hình sự
Như Báo Đầu tư Chứng khoán đã thông tin, quản lý thuế qua dòng tiền đang trở thành xu hướng tất yếu và sớm muộn cơ quan thuế cũng sẽ áp dụng. Điều này đặt ra yêu cầu với doanh nghiệp, thậm chí cả hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh cũng phải thích ứng ngay từ bây giờ, nếu không sẽ đứng trước nhiều rủi ro pháp lý.
Một trong những rủi ro lớn mà doanh nghiệp có thể đối mặt trong quá trình cơ quan thuế tăng cường quản lý qua dòng tiền là nguy cơ bị ấn định thuế. Đây là biện pháp hành chính được áp dụng khi cơ quan thuế xác định người nộp thuế không thực hiện đúng nghĩa vụ kê khai, không cung cấp đầy đủ hồ sơ hoặc có dấu hiệu làm sai lệch nghĩa vụ thuế.
Luật sư Dương Văn Thực, Giám đốc Công ty Luật TNHH TLK cho biết, theo quy định tại Điều 50 Luật Quản lý thuế 2019, cơ quan thuế có quyền chủ động xác định doanh thu, căn cứ tính thuế và số thuế phải nộp trong nhiều trường hợp vi phạm.
“Doanh nghiệp có thể bị ấn định thuế nếu vi phạm nghĩa vụ đăng ký, kê khai thuế như không đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế, khai thiếu doanh thu hoặc kê khai không trung thực. Trường hợp doanh nghiệp không bổ sung hồ sơ theo yêu cầu của cơ quan quản lý thuế cũng có thể bị đưa vào diện ấn định thuế”, luật sư Dương Văn Thực nói.
Việc doanh nghiệp, người nộp thuế bị ấn định thuế cũng có thể xảy ra khi có sai phạm trong công tác kế toán phục vụ việc xác định nghĩa vụ thuế, chẳng hạn không ghi chép đầy đủ số liệu, phản ánh sai doanh thu, chi phí hoặc hạch toán không đúng bản chất giao dịch.
Ngoài ra, việc không xuất trình sổ sách, hóa đơn, chứng từ liên quan theo yêu cầu của cơ quan thuế; không chấp hành quyết định thanh tra, kiểm tra; hoặc sử dụng hóa đơn không hợp pháp, kể cả trong trường hợp hàng hóa, dịch vụ có thật, đều có thể trở thành căn cứ để cơ quan thuế thực hiện ấn định.
| |
Công chức thuế hướng dẫn hộ kinh doanh kê khai thuế theo quy định mới |
Đáng chú ý, cơ quan quản lý cũng có thể áp dụng biện pháp này với các giao dịch bị cho là không theo giá thị trường nhằm giảm nghĩa vụ thuế, các giao dịch không phản ánh đúng bản chất kinh tế hoặc hành vi vi phạm quy định về giao dịch liên kết như không kê khai, không xác định giá giao dịch theo quy định.
Trong các trường hợp nghiêm trọng hơn như bỏ địa chỉ kinh doanh, tẩu tán tài sản hoặc có dấu hiệu trốn tránh nghĩa vụ thuế, nguy cơ bị ấn định thuế và áp dụng các biện pháp xử lý đi kèm sẽ càng lớn hơn.
Cũng theo luật sư Dương Văn Thực, khi cơ quan thuế áp dụng quản lý thuế qua dòng tiền, bên cạnh áp lực chuyển đổi phương thức quản trị, doanh nghiệp còn đối mặt với rủi ro bị xử phạt hành chính nếu kê khai không đúng quy định. Tùy tính chất và mức độ vi phạm, cơ quan thuế sẽ áp dụng các khung xử phạt khác nhau.
Trường hợp doanh nghiệp khai sai dẫn đến thiếu số thuế phải nộp nhưng chưa đến mức bị xác định là hành vi trốn thuế, mức xử phạt được áp dụng theo điểm b, Khoản 1, Điều 7 Nghị định 125/2020/NĐ-CP. Theo đó, doanh nghiệp bị phạt 20% trên số thuế khai thiếu, đồng thời phải nộp đủ số tiền thuế còn thiếu và tiền chậm nộp phát sinh. Quy định này áp dụng với các trường hợp doanh nghiệp sử dụng chứng từ kế toán, hóa đơn hợp pháp nhưng xác định sai căn cứ tính thuế.
Trường hợp cơ quan thuế phát hiện hành vi trốn thuế, doanh nghiệp có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự
Ở mức độ nghiêm trọng hơn, nếu hành vi bị xác định là trốn thuế theo Điều 143 Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14, như không ghi nhận doanh thu vào sổ kế toán, không xuất hóa đơn khi bán hàng…, doanh nghiệp có thể chịu mức phạt rất nặng theo Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP.
Cụ thể, mức xử phạt dao động từ 1-3 lần số thuế trốn, tùy theo tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ. Trong đó, trường hợp có từ một tình tiết giảm nhẹ trở lên bị phạt 1 lần số thuế trốn; không có tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ bị phạt 1,5 lần; có một tình tiết tăng nặng bị phạt 2 lần; hai tình tiết tăng nặng bị phạt 2,5 lần và từ ba tình tiết tăng nặng trở lên có thể bị phạt tới 3 lần số thuế trốn.
Với trường hợp cơ quan thuế phát hiện hành vi trốn thuế, doanh nghiệp có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
“Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi năm 2017), hành vi trốn thuế với số tiền lớn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Ngưỡng xử lý hình sự thường từ 100 triệu đồng trở lên, hoặc đã bị xử phạt hành chính mà còn vi phạm”, luật sư Dương Văn Thực chia sẻ.
Có lộ trình chuyển đổi thay vì kiểm soát, xử phạt ngay
Là người làm công tác tư vấn thuế nhiều năm, bà Lê Thị Yến, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn thuế Hà Nội cho biết, quản lý thuế qua dòng tiền là xu hướng tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi số.
“Đây là bước chuyển từ quản lý dựa trên kê khai sang quản lý dựa trên dữ liệu thực tế. Tuy nhiên, để chính sách đi vào đời sống, điều quan trọng không chỉ là cơ quan thuế có thêm dữ liệu, mà là dữ liệu đó phải được phân loại, diễn giải và sử dụng đúng bản chất”, bà Yến chia sẻ.
Cũng theo vị chuyên gia này, không phải mọi dòng tiền đi vào tài khoản đều là doanh thu chịu thuế. Trong thực tế có rất nhiều khoản như tiền vay, tiền góp vốn, tiền thu hộ, chi hộ, hoàn tiền, chuyển khoản nội bộ, đặt cọc hoặc ký quỹ. Nếu không có hướng dẫn rõ ràng, hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ rất dễ bị tâm lý lo sợ rằng cứ có tiền vào tài khoản là bị tính thuế.
“Chúng ta cần tiếp cận chính sách này theo tinh thần hỗ trợ và chuyển đổi, không phải chỉ là kiểm soát và xử phạt. Nhà nước cần có lộ trình, phân loại đối tượng, hỗ trợ công cụ kê khai đơn giản, chi phí thấp, đồng thời áp dụng quản lý rủi ro thay vì kiểm tra đại trà. Nhóm tuân thủ tốt cần được giảm phiền hà; nhóm có rủi ro cao mới cần kiểm tra sâu”, bà yến nói.
Bà Yến cho rằng, nếu làm đúng, quản lý thuế qua dòng tiền không chỉ giúp Nhà nước thu đúng, thu đủ, mà còn giúp doanh nghiệp minh bạch hơn, dễ tiếp cận vốn hơn và phát triển bền vững hơn. Nhưng nếu làm quá nhanh, thiếu hướng dẫn và thiếu phân loại, chính sách tốt có thể tạo cú sốc tuân thủ cho khu vực hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ.
Chúng ta cần tiếp cận chính sách này theo tinh thần hỗ trợ và chuyển đổi, không phải chỉ là kiểm soát và xử phạt
Về phía doanh nghiệp và hộ kinh doanh, bà Lê Thị Yến cho rằng, đây cũng là thời điểm phải thay đổi tư duy. Không thể tiếp tục quản lý bằng cảm tính, bằng sổ tay rời rạc, hoặc tài khoản cá nhân lẫn với tài khoản kinh doanh.
“Chủ kinh doanh cần tách bạch dòng tiền, theo dõi doanh thu theo từng kênh, đối chiếu đơn hàng - tiền về - hóa đơn - chi phí và coi kế toán là công cụ quản trị chứ không chỉ là công cụ nộp thuế”, bà Yến chia sẻ.
Đồng tình với quan điểm cho rằng cơ quan thuế cần có lộ trình áp dụng phương pháp quản lý mới, luật sư Dương Văn Thực cho rằng, để triển khai hiệu quả phương pháp quản lý thuế qua dòng tiền, Nhà nước cần có lộ trình phù hợp và hỗ trợ chuyển đổi.
“Chính sách cần có lộ trình áp dụng rõ ràng, đặc biệt đối với các hộ kinh doanh cá thể khi chuyển từ phương pháp khoán sang kê khai. Cần có các chương trình hỗ trợ, hướng dẫn cụ thể về kế toán, hóa đơn điện tử và quản lý dòng tiền để họ thích nghi”, luật sư Dương Văn Thực nói.
Ông Thực cũng cho rằng, việc quản lý thuế qua dòng tiền cần quản lý rủi ro có trọng tâm. Thay vì kiểm tra tràn lan, cơ quan thuế nên tập trung nguồn lực vào các nhóm đối tượng có dấu hiệu rủi ro cao về thuế, dựa trên cơ sở dữ liệu và tiêu chí phân tích rủi ro. Điều này giúp giảm áp lực và chi phí tuân thủ cho đại bộ phận doanh nghiệp tuân thủ tốt.
Ngoài ra, cần tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, cung cấp các dịch vụ công trực tuyến mức độ cao, tự động hóa quy trình kê khai, nộp thuế để tiết kiệm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.
Các quy định về thu thập, sử dụng dữ liệu dòng tiền cần minh bạch, rõ ràng, an toàn và bảo mật để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người nộp thuế và tạo ra một môi trường kinh doanh công bằng, bình đẳng giữa các thành phần kinh tế.