Phòng ngừa rủi ro thuế từ sớm

An toàn để bảo vệ thương hiệu, tránh rủi ro

Trong bối cảnh quản lý thuế ngày càng chặt chẽ, nhiều doanh nghiệp lựa chọn chiến lược ưu tiên an toàn, tránh rủi ro thay vì tối đa hóa lợi nhuận ngắn hạn bằng cách “lách” thuế. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp giảm nguy cơ bị truy thu, xử phạt, hay bị thanh tra về thuế - những yếu tố có thể làm gián đoạn hoạt động và ảnh hưởng uy tín.

Việc doanh nghiệp lựa chọn giải pháp an toàn không chỉ thể hiện ý thức tự giác, trách nhiệm cộng đồng, mà đây là giải pháp đúng đắn để tránh rủi ro. Bởi nếu doanh nghiệp không tuân thủ tốt, khi cơ quan thuế tăng cường ứng dụng công nghệ, đối chiếu dữ liệu hóa đơn điện tử, rủi ro bị phát hiện sai phạm ngày càng cao. Vì vậy, tuân thủ đầy đủ ngay từ đầu giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát chi phí, tránh phát sinh khoản phạt lớn bất ngờ làm xáo trộn dòng tiền.

Vụ chủ doanh nghiệp tư nhân Tigit Motorbikes bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP.HCM khởi tố về tội trốn thuế vừa qua là ví dụ điển hình về những rủi ro pháp lý khi người nộp thuế không tự giác tuân thủ nghĩa vụ thuế, trái lại đã có những thủ đoạn để “lách thuế”, “né thuế”, không thực hiện đúng nghĩa vụ thuế đối với nhà nước.

Ông Lê Văn Hải, Phó Ban pháp chế, Cục Thuế, Bộ Tài chính cho biết, trong những năm gần đây, công tác quản lý thuế tại Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi quan trọng, gắn với yêu cầu minh bạch hóa nền kinh tế, hiện đại hóa quản trị nhà nước và bảo đảm công bằng trong thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước. Trong bối cảnh đó, vụ việc liên quan đến doanh nghiệp Tigit Motorbikes được dư luận quan tâm không chỉ bởi yếu tố cá nhân hay con số thuế cụ thể, mà bởi ý nghĩa cảnh tỉnh sâu rộng đối với cộng đồng hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ.

“Dưới góc độ pháp lý, đây không phải là sự kiện đơn lẻ hay bất thường. Trái lại, vụ việc phản ánh đúng tinh thần xuyên suốt của pháp luật thuế hiện hành: Nhà nước tạo điều kiện tối đa để người nộp thuế tự giác, tự nguyện tuân thủ, nhưng đồng thời cũng đặt ra những giới hạn rõ ràng, mà khi bị vượt qua sẽ kéo theo những hệ quả pháp lý nghiêm khắc”, ông Hải nói.

Ưu tiên an toàn cũng là cách bảo vệ thương hiệu. Một doanh nghiệp minh bạch về thuế sẽ tạo dựng niềm tin với ngân hàng, nhà đầu tư và đối tác, đặc biệt trong các thương vụ gọi vốn hoặc mở rộng thị trường. Về dài hạn, sự ổn định và đáng tin cậy chính là nền tảng để doanh nghiệp phát triển bền vững, thay vì đánh đổi uy tín lấy lợi ích ngắn hạn.

Theo PGS.TS Lý Phương Duyên, Phó trưởng Bộ môn Thuế, Khoa Thuế và Hải quan, Học viện Tài chính, việc tự giác kê khai, nộp thuế đầy đủ và đúng hạn có tác động lớn tới uy tín, khả năng tiếp cận vốn và đối tác của doanh nghiệp. Bởi việc kê khai đúng và đủ yêu cầu doanh nghiệp phải có hệ thống kế toán - kiểm soát nội bộ bài bản, số liệu trung thực, không che giấu doanh thu hay chi phí.

“Nộp thuế đúng hạn thể hiện kỷ luật tuân thủ và năng lực quản trị dòng tiền. Một doanh nghiệp làm được điều này một cách ổn định, cho thấy họ tôn trọng pháp luật và cam kết chuẩn mực kinh doanh, đây là nền tảng cốt lõi của uy tín, vì vậy, sẽ làm tăng uy tín và sự tin cậy của cả khách hàng, nhà cung cấp và cơ quan quản lý”, PGS.TS Lý Phương Duyên nói.

Bà Duyên cũng cho biết thêm, các ngân hàng, nhà đầu tư thường coi thuế là “kênh kiểm chứng” đáng tin cậy về tính trung thực của báo cáo tài chính và mức độ rủi ro pháp lý của doanh nghiệp. Khi có lịch sử kê khai thuế rõ ràng và minh bạch, ngân hàng sẽ có thông tin toàn diện hơn về khách hàng, nên việc thẩm định sẽ nhanh hơn và việc tiếp cận vốn cũng sẽ thuận lợi hơn.

Với đối tác của doanh nghiệp, việc tuân thủ pháp luật và minh bạch trong hồ sơ là một tiêu chuẩn để sàng lọc nhà cung cấp. Nếu doanh nghiệp có lịch sử khai thuế đầy đủ và đúng hạn sẽ là minh chứng cho tính pháp lý của các hóa đơn đầu vào của đối tác, góp phần giảm thiểu rủi ro hay các tranh chấp pháp lý trong tương lai. Vì vậy, có thể nói, việc kê khai, nộp thuế đầy đủ, đúng hạn cũng là một lợi thế rất lớn khi tiếp cận các đối tác.

Cần tách bạch tài chính cá nhân và tài chính kinh doanh

Trong thực tiễn quản lý, ngành thuế đã có nhiều nỗ lực cải cách mạnh mẽ, chuyển từ tư duy quản lý mang tính mệnh lệnh, kiểm soát sang tư duy đồng hành, lấy người nộp thuế làm trung tâm. Hàng loạt chính sách, giải pháp đã được triển khai nhằm giúp hộ và cá nhân kinh doanh tiếp cận pháp luật thuế một cách dễ hiểu, dễ thực hiện hơn. Từ việc đơn giản hóa thủ tục, áp dụng hóa đơn điện tử, đến việc tăng cường truyền thông, đối thoại và hỗ trợ trực tiếp, mục tiêu xuyên suốt là tạo ra một môi trường tuân thủ thuận lợi.

Đối với hộ và cá nhân kinh doanh, cơ quan thuế đã thường xuyên cảnh báo về những rủi ro tiềm ẩn trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế, đặc biệt là các hành vi dễ dẫn đến sai lệch doanh thu. Việc sử dụng tài khoản ngân hàng cá nhân để nhận tiền từ hoạt động kinh doanh là một ví dụ điển hình. Trong nhiều trường hợp, đây có thể xuất phát từ thói quen giao dịch, sự tiện lợi hoặc sự thiếu hiểu biết đầy đủ về quy định pháp luật. Chính vì vậy, cơ quan thuế đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu tách bạch tài chính cá nhân và tài chính kinh doanh, coi đây là một trong những yếu tố nền tảng của việc tuân thủ thuế.

Theo ông Lê Văn Hải, một nguyên tắc quan trọng trong quản lý thuế hiện nay là không hình sự hóa các sai sót thuần túy. Pháp luật thuế thừa nhận rằng, trong thực tiễn, người nộp thuế, đặc biệt là hộ và cá nhân kinh doanh có thể mắc phải những lỗi không chủ ý do hạn chế về hiểu biết hoặc do sự thay đổi của chính sách. Đối với các trường hợp này, cơ quan thuế ưu tiên hướng dẫn điều chỉnh, yêu cầu kê khai bổ sung, truy thu phần nghĩa vụ thuế còn thiếu và áp dụng xử phạt hành chính phù hợp. Việc không hồi tố và không chuyển xử lý hình sự đối với các vi phạm nhỏ, không có dấu hiệu gian dối, chính là biểu hiện của cách tiếp cận nhân văn, hỗ trợ tuân thủ.

“Tuy nhiên, pháp luật cũng đặt ra một ranh giới rất rõ ràng giữa sai sót và cố tình. Khi người nộp thuế đã được tuyên truyền, đã được hướng dẫn, đã được cảnh báo, nhưng vẫn lựa chọn che giấu doanh thu, không kê khai hoặc kê khai không đầy đủ một cách có hệ thống, thì hành vi đó không còn được coi là lỗi vô ý. Đây là thời điểm mà sự lựa chọn của người nộp thuế trở nên rõ ràng: hoặc tuân thủ để bảo đảm an toàn pháp lý, hoặc chấp nhận rủi ro pháp lý ngày càng lớn”, ông Hải chia sẻ.

Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự, tội trốn thuế được cấu thành khi người nộp thuế thực hiện các hành vi gian dối nhằm trốn tránh nghĩa vụ nộp thuế với số tiền đạt ngưỡng luật định. Các hành vi gian dối có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, trong đó có việc sử dụng tài khoản cá nhân để nhận tiền kinh doanh nhằm che giấu doanh thu thực tế. Quy định này không nhằm vào các sai sót mang tính kỹ thuật, mà hướng tới các hành vi có chủ ý, có tính toán và kéo dài.

“Có thể hình dung Điều 200 Bộ luật Hình sự như một lưỡi gươm pháp luật luôn treo lơ lửng. Lưỡi gươm đó không rơi xuống với những người kinh doanh chân chính, những người thiện chí tuân thủ và sẵn sàng điều chỉnh khi có sai sót. Nhưng đối với những hành vi cố tình trốn tránh nghĩa vụ thuế, lưỡi gươm ấy là lời nhắc nhở rằng pháp luật luôn có giới hạn cuối cùng của sự khoan dung”, ông Hải nói.

Nhật Minh