Nhà ở xã hội là lời giải cho bài toán an cư với nhiều người dân đô thị. Ảnh: Bình Minh.
Có thể về đích sớm
Suốt một thời gian dài, nhu cầu nhà ở tại các đô thị lớn luôn trong tình trạng cầu lớn hơn cung. Với phân khúc nhà ở phù hợp với thu nhập người dân, đặc biệt là nhà ở xã hội, sự lệch pha cung - cầu càng rõ nét.
Cũng trong thời gian dài, số lượng dự án và căn nhà ở xã hội được triển khai cũng như đưa vào sử dụng rất hạn chế. Tình trạng “cung ít, cầu nhiều” khiến cho thị trường này trở nên méo mó. Nhiều người không thuộc diện ưu tiên vẫn có thể dễ dàng sở hữu nhà ở bằng cách “chạy suất”, trong khi nhiều người đủ điều kiện sở hữu chính đáng lại bị gạt ra ngoài.
Tuy nhiên, chỉ trong khoảng 2 năm gần đây, câu chuyện phát triển nhà ở xã hội đã có sự thay đổi ngoạn mục. Chính phủ chỉ đạo, kiến tạo mạnh mẽ để các dự án được triển khai nhanh chóng, thuận lợi hơn, nhà đầu tư tham gia nhiệt tình, chủ động hơn để cùng gánh vác trách nhiệm kiến thiết.
Khác với giai đoạn trước, sự sôi động của thị trường địa ốc thường được tạo nên bởi phân khúc chính là nhà ở thương mại, thì nay, nhà ở xã hội đang trở thành một thế lực để định hình thị trường.
Theo Bộ Xây dựng, tính đến hết tháng 2/2026, cả nước có 737 dự án nhà ở xã hội đang được triển khai với quy mô 701.347 căn, đạt trên 70% so với chỉ tiêu đề án 1 triệu căn hộ tới năm 2030.
Trong đó, điểm bứt tốc được xác định từ năm 2025: Cả nước hoàn thành 102.146/100.275 căn nhà ở xã hội (đạt 102% kế hoạch năm).
Sang năm 2026, các địa phương được giao chỉ tiêu hoàn thành khoảng 158.700 căn nhà ở xã hội, nhưng với 220 dự án nhà ở xã hội quy mô gần 215.000 căn đang triển khai xây dựng, chỉ tiêu được giao năm 2026 dự kiến sẽ vượt 35%.
Theo ông Hà Quang Hưng, Cục phó Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản, Bộ Xây dựng, nếu so với giai đoạn 2023-2024 khi mỗi năm chỉ đạt khoảng 40.000-50.000 căn, thì đây là bước tiến rõ rệt. Lần đầu tiên, từ năm 2025, số lượng căn nhà ở xã hội hoàn thành trong một năm vượt mốc 100.000 căn.
“Từ các con số thống kê cho thấy, tiến độ thực hiện đề án đang được cải thiện rõ rệt qua từng năm và đi đúng hướng. Điều này phản ánh sự vào cuộc quyết liệt của Chính phủ, các bộ ngành và địa phương trong thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội”, ông Hưng nhấn mạnh.
Với các dự án nhà ở xã hội, vấn đề lớn luôn được các chủ đầu tư và người mua đặc biệt quan tâm là nguồn vốn. Nói về vấn đề này, ông Nguyễn Ngọc Cảnh - Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cho biết, Ngân hàng Nhà nước thời gian qua đã ưu tiên nguồn vốn tín dụng cho lĩnh vực này, đồng thời phối hợp với Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan hoàn thiện cơ chế, chính sách, tháo gỡ khó khăn trong triển khai các dự án.
Ngân hàng Nhà nước cũng chỉ đạo các tổ chức tín dụng hướng dòng vốn vào phân khúc nhà ở giá rẻ, nhà ở cho người thu nhập thấp.
Hiện tổng dư nợ cho vay nhà ở xã hội đạt khoảng 41.000 tỷ đồng, trong đó Ngân hàng Chính sách xã hội khoảng 25.000 tỷ đồng, các ngân hàng thương mại khoảng 16.000 tỷ đồng.
Theo ông Cảnh, để khuyến khích các ngân hàng tham gia chương trình, Ngân hàng Nhà nước cho phép không tính dư nợ của gói tín dụng này vào hạn mức tăng trưởng tín dụng hàng năm của ngân hàng, đồng thời duy trì mặt bằng lãi suất điều hành ổn định để tạo điều kiện giảm lãi suất cho vay.
Hiện lãi vay lĩnh vực nhà ở xã hội đối với chủ đầu tư khoảng 6,1%/năm và người mua khoảng 5,6%/năm được đánh giá là mức ưu đãi so với mặt bằng chung thị trường.
Gỡ khó để “đi nhanh”
Ông Bùi Tiến Thành - Trưởng Phòng Phát triển đô thị, Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, Hà Nội là địa phương có nhiều dự án nhà ở xã hội đang được triển khai. Thời gian, tốc độ thực hiện dự án đã có nhiều cải thiện so với trước, sự tham gia của các bên cũng rốt ráo, nhiệt tình hơn. Tuy vậy, vẫn còn một số vướng mắc cần tiếp tục được tháo gỡ.
 |
Hơn 900.000 căn nhà ở xã hội được triển khai trong giai đoạn 2025-2026 (Trong ảnh: Nhà ở xã hội NHS Trung Văn). Ảnh: Dũng Minh. |
Theo ông Thành, thời gian qua, nhiều địa phương thực hiện điều chỉnh quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch tỉnh cũng như quy hoạch đô thị. Điều này dẫn đến việc một số dự án nhà ở xã hội phải điều chỉnh theo, từ đó kéo dài thời gian chuẩn bị và triển khai dự án.
Do đó, cần nghiên cứu cơ chế linh hoạt hơn đối với việc điều chỉnh quy hoạch các dự án nhà ở xã hội. Trong trường hợp khu đất xây dựng dự án phù hợp với định hướng phát triển chung của địa phương thì có thể xem xét cho phép triển khai sớm, thay vì phải chờ hoàn tất toàn bộ quy trình điều chỉnh quy hoạch như hiện nay.
Ông Thành cũng đề cập đến một khó khăn khác liên quan đến công tác đất đai và giải phóng mặt bằng. Nhiều dự án nhà ở xã hội phải thực hiện thủ tục giao đất, xác định nghĩa vụ tài chính về đất đai, giải phóng mặt bằng…, trong khi quy trình này hiện còn khá phức tạp và mất nhiều thời gian. Do đó, cần nghiên cứu đơn giản hóa một số thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian thực hiện, tăng cường phân cấp cho địa phương để đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án.
Bên cạnh đó, chi phí xây dựng nhà ở xã hội hiện nay cũng đang chịu áp lực tăng do giá nhiều loại nguyên vật liệu xây dựng đi lên, ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư của doanh nghiệp.
“Khi xây dựng chính sách phát triển nhà ở xã hội cũng cần xem xét đến yếu tố chi phí đầu vào của doanh nghiệp, bảo đảm mức lợi nhuận hợp lý để khuyến khích các nhà đầu tư tham gia phát triển loại hình nhà ở này. Nếu không có cơ chế phù hợp thì sẽ rất khó thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư”, ông Thành nhấn mạnh.
Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh, đề án 1 triệu căn nhà ở xã hội đang đi vào giai đoạn bứt tốc và có thể sẽ về đích sớm vào năm 2028.
Trước phản hồi của các doanh nghiệp về những tồn tại trong quá trình thực hiện dự án, Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho biết, để thuận lợi hơn cho các chủ đầu tư, thời gian tới, các dự án sẽ được đưa vào nhóm “luồng xanh” về thủ tục hành chính, cho phép thực hiện song song nhiều quy trình nhằm cắt giảm tối thiểu 50% thời gian giải quyết thủ tục và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Tiến độ triển khai chương trình sẽ được tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ định kỳ hàng tháng và hàng quý để kịp thời có giải pháp chỉ đạo, điều hành.
