Báo cáo cập nhật ngành ngân hàng 3 tháng đầu năm 2026 của Vis Rating cho thấy môi trường hoạt động của hệ thống ngân hàng đang trở nên kém thuận lợi và biến động hơn so với trước. Áp lực thanh khoản toàn hệ thống khiến mặt bằng lãi suất tiếp tục duy trì ở mức cao, trong khi các yếu tố bất lợi từ bên ngoài bắt đầu ảnh hưởng rõ hơn đến chất lượng tài sản và khả năng sinh lời của nhiều nhà băng.
Trong bối cảnh đó, nhóm ngân hàng quy mô vừa ghi nhận mức suy giảm hồ sơ tín nhiệm rõ rệt nhất. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc nợ quá hạn tăng mạnh ở phân khúc khách hàng cá nhân, trong khi hiệu quả sinh lời suy giảm do biên lãi ròng (NIM) thu hẹp và chi phí tín dụng gia tăng.
| |
Ngược lại, các ngân hàng lớn và nhóm ngân hàng quốc doanh nhìn chung vẫn duy trì được chất lượng tài sản và lợi nhuận ổn định hơn nhờ danh mục cho vay đa dạng, nền tảng khách hàng tốt cùng nguồn thu nhập phí ổn định.
Theo Vis Rating, một trong những áp lực lớn nhất hiện nay là sự gia tăng của nợ xấu trong phân khúc bán lẻ, đặc biệt tại các ngân hàng quy mô nhỏ và vừa. Trong 3 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ nợ có vấn đề toàn ngành tăng thêm 11 điểm cơ bản so với quý trước, lên mức 2,2%, phản ánh xu hướng hình thành nợ xấu mới gia tăng.
| |
Chất lượng tài sản suy giảm chủ yếu tập trung ở các ngân hàng quy mô vừa và nhỏ như LPB, OCB, TPB hay PGB, BAB, SGB, VBB. Nguyên nhân đến từ sự gia tăng các khoản nợ quá hạn liên quan đến cho vay mua nhà, kinh doanh hộ gia đình và tiêu dùng tín chấp, trong khi tỷ lệ bao phủ nợ xấu cũng giảm khoảng 10 điểm phần trăm.
Trong khi đó, các ngân hàng lớn như VCB, CTG, ACB hay TCB vẫn duy trì chất lượng tài sản tương đối ổn định nhờ danh mục tín dụng đa dạng hơn, chất lượng khách hàng tốt hơn và bộ đệm dự phòng lớn.
Vis Rating cho rằng xu hướng hình thành nợ xấu sẽ tiếp tục gia tăng trong năm 2026, đặc biệt tại các ngân hàng có mức độ tập trung cao vào cho vay bán lẻ. Việc lãi suất duy trì ở mức cao trong thời gian dài cùng với đòn bẩy hộ gia đình gia tăng đang tạo áp lực ngày càng lớn lên khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân.
Không chỉ chất lượng tài sản chịu sức ép, khả năng sinh lời của ngành ngân hàng cũng đang suy giảm do cạnh tranh huy động vốn ngày càng gay gắt.
Trong 3 tháng đầu năm, ROAA toàn ngành giảm 10 điểm cơ bản xuống còn 1,4%, khi NIM thu hẹp trung bình 11 điểm cơ bản do chi phí vốn tăng cao. Áp lực này thể hiện rõ nhất tại các ngân hàng nhỏ và vừa, vốn có mạng lưới huy động tiền gửi hạn chế hơn.
Ngoài ra, nhiều ngân hàng quy mô trung bình còn chịu tác động từ chi phí tín dụng tăng, thu nhập phí suy giảm hoặc không còn các khoản thu nhập đột biến như trước. Trong khi đó, các ngân hàng lớn vẫn duy trì khả năng sinh lời tương đối ổn định nhờ NIM cải thiện, thu nhập từ bancassurance phục hồi, chi phí tín dụng thấp hơn và khả năng kiểm soát chi phí tốt hơn.
Cũng theo Báo cáo, xu hướng NIM thu hẹp cùng chi phí tín dụng gia tăng sẽ tiếp tục gây áp lực lên lợi nhuận cốt lõi của nhóm ngân hàng nhỏ và vừa trong năm 2026, trong bối cảnh cạnh tranh nguồn vốn và áp lực chất lượng tài sản vẫn ở mức cao.
Ở chiều ngược lại, các kế hoạch tăng vốn được xem là yếu tố hỗ trợ quan trọng giúp củng cố bộ đệm vốn cho hệ thống ngân hàng. Trong 3 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản của toàn ngành tăng thêm 20 điểm cơ bản, lên mức 8,4%, nhờ các đợt tăng vốn quy mô lớn tại một số ngân hàng như BID, PGB hay BAB.
| |
Các kế hoạch tăng vốn mới trong năm nay sẽ tiếp tục giúp củng cố năng lực vốn tại nhóm ngân hàng nhỏ như ABB, NVB, VAB hay BVB, đồng thời hỗ trợ tăng trưởng cho các ngân hàng lớn như HDB và VPB.
Tuy nhiên, xu hướng này được dự báo sẽ phân hóa giữa các nhóm ngân hàng. Một số ngân hàng quy mô vừa có thể đối mặt với sự suy giảm tỷ lệ an toàn vốn do khả năng tạo vốn nội bộ thấp hơn, trong khi vẫn thực hiện chi trả cổ tức bằng tiền mặt, như LPB hay VIB.
Thanh khoản hệ thống tiếp tục là một điểm đáng chú ý khác trong bức tranh ngành ngân hàng năm nay. Báo cáo nhận định, tỷ lệ CASA trên tổng dư nợ cho vay toàn ngành giảm thêm 2 điểm phần trăm xuống còn 18% trong 3 tháng đầu năm 2026, phản ánh tình trạng sụt giảm tiền gửi ở cả khách hàng cá nhân lẫn doanh nghiệp.
Điều kiện huy động vốn tiếp tục thắt chặt khi tăng trưởng tiền gửi toàn hệ thống chỉ đạt 0,6%, trong khi gần một nửa số ngân hàng được khảo sát ghi nhận sụt giảm tiền gửi. Diễn biến này xuất hiện ở cả các ngân hàng lớn như BID, MBB, TCB, ACB lẫn nhóm ngân hàng nhỏ hơn như TPB, SGB hay VBB.
"Điều này cho thấy cạnh tranh huy động vốn hiện không còn mang tính cục bộ mà đã lan rộng trên toàn hệ thống, buộc nhiều ngân hàng phải gia tăng phụ thuộc vào nguồn vốn ngắn hạn trên thị trường liên ngân hàng", các chuyên gia của Vis Rating nêu quan điểm.
Dù các quy định chặt chẽ hơn về thanh khoản như CDR, LCR, NSFR hay tỷ lệ đòn bẩy được đánh giá sẽ mang lại tác động tích cực về dài hạn, Vis Rating cho rằng trong ngắn hạn, các quy định này sẽ tiếp tục làm gia tăng cạnh tranh huy động, khiến chi phí vốn duy trì ở mức cao và tạo thêm áp lực lên lợi nhuận, đặc biệt đối với các ngân hàng phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn thị trường.