Các sân chơi mới được mở rộng với ngân hàng
Sàn giao dịch bạc thỏi, sàn tài sản số, sàn vàng… đang được xúc tiến thành lập và ngân hàng là thành viên không thể thiếu trong các sân chơi mới này.
Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương), Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam (MXV) và các doanh nghiệp, ngân hàng đang chuẩn bị phương án niêm yết, vận hành giao dịch bạc thỏi. Trong đó, Ngân hàng Hàng hải Việt Nam (MSB) dự kiến tham gia cung cấp dịch vụ lưu ký. MSB cho biết, sẽ chuẩn bị điều kiện cơ sở vật chất, hệ thống kho lưu trữ, xây dựng phương án bảo đảm an toàn trong quá trình bảo quản bạc thỏi và cam kết sẵn sàng nhanh chóng mở rộng theo nhu cầu thị trường.
Với sàn tài sản số, đã có 5 hồ sơ đề nghị cấp giấy phép cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa đang được lấy ý kiến thẩm định từ các cơ quan chức năng. Trong 5 hồ sơ này, có 3 cái tên đáng chú ý: CTCP Sàn Giao dịch Tài sản mã hóa Lộc Phát Việt Nam; CTCP Sàn Giao dịch Tài sản mã hóa Việt Nam Thịnh Vượng; CTCP Sàn Giao dịch Tài sản mã hóa Techcom. Cả ba công ty này đều có cổ đông góp vốn đứng phía sau là các ngân hàng lớn: VPBank, Techcombank, LPBank.
Trước đó, nhiều ngân hàng lớn đã nộp hồ sơ xin cấp phép sản xuất vàng miếng và cho biết ý định muốn tham gia thành lập sàn vàng nếu Ngân hàng Nhà nước (NHNN) thành lập sàn vàng. Tuy vậy, do vàng là mặt hàng nhạy cảm, liên quan nhiều đến chính sách tiền tệ, tỷ giá nên việc thành lập sàn giao dịch sẽ chậm hơn các sàn khác.
Việc thành lập Trung tâm Tài chính quốc tế (IFC) cũng mở ra các cơ hội mới cho các ngân hàng và nhiều ngân hàng đang tích cực chuẩn bị tham gia sân chơi mới này. Tại ĐHĐCĐ năm nay, Vietcombank, VietinBank sẽ xin ý kiến cổ đông về chủ trương thành lập ngân hàng con hoặc pháp nhân phù hợp tại Trung tâm Tài chính quốc tế (IFC). Việc thành lập các ngân hàng con tại IFC không chỉ để các nhà băng tận dụng cơ chế, chính sách linh hoạt tại trung tâm tài chính, mà còn là bước chuẩn bị để ngân hàng tham gia các nghiệp vụ phức tạp hơn như tài chính xuyên biên giới, ngân hàng đầu tư, dịch vụ tài sản số và các sản phẩm tài sản khác…
Danh sách các ngân hàng thành lập pháp nhân tại IFC sẽ ngày càng dài hơn. Hồi đầu năm nay, TP. Đà Nẵng đã trao giấy chấp thuận quan tâm cho 5 ngân hàng thương mại (Vietcombank, VietinBank, Nam A Bank, HDBank và Vikki Bank). Trong danh sách 13 thành viên sáng lập và nhà đầu tư chiến lược của IFC tại TP.HCM công bố hồi tháng 2/2026 cũng có sự tham gia của các ngân hàng MB, TPBank, SHB, Nam A Bank và HDBank.
Ngoài tham gia các sân chơi mới, các lĩnh vực truyền thống phi tín dụng khác như bảo hiểm, chứng khoán, quỹ… tiếp tục được ngân hàng mở rộng. Mới đây, HĐQT Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) đã chính thức thông qua phương án góp vốn thành lập công ty bảo hiểm nhân thọ. Nhiều ngân hàng khác như Sacombank, SeABank hay MSB cũng đang lên kế hoạch tham gia sâu hơn vào lĩnh vực chứng khoán.
Việc các ngân hàng đang tích cực mở rộng hệ sinh thái ngoài mảng tín dụng truyền thống, theo PGS-TS. Nguyễn Hữu Huân, Phó chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế TP.HCM, không chỉ là giải pháp đa dạng hóa nguồn thu, bù đắp sự thiếu hụt do tốc độ tăng trưởng tín dụng sụt giảm mà còn là xu hướng tất yếu trong bối cảnh nền tài chính quốc gia cũng đang hình thành hệ sinh thái mới.
Trong khi đó, các chuyên gia xếp hạng tín nhiệm S&I Ratings cho rằng, các ngân hàng mở rộng và tích hợp các dịch vụ vào hệ sinh thái ngày càng nhiều nhằm hướng đến cung cấp giải pháp toàn diện cho khách hàng.
Việc gắn kết các dịch vụ như chứng khoán, bảo hiểm, tài chính tiêu dùng… trong cùng một hệ sinh thái sẽ giúp gia tăng khả năng bán chéo, nâng cao trải nghiệm cho khách hàng và đa dạng hóa nguồn thu. Điều này giúp ngân hàng tối ưu hóa lợi nhuận, hạn chế thất thoát các nguồn thu ra bên ngoài và củng cố vị thế cạnh tranh. “Diễn biến này phản ánh chiến lược tìm kiếm dư địa tăng trưởng lợi nhuận mới trong bối cảnh thu nhập từ lãi thuần của toàn ngành chịu nhiều sức ép”, chuyên gia phân tích cho biết.
Phòng ngừa rủi ro truyền dẫn bằng cách nào?
Nếu như trước đây, doanh thu của các ngân hàng chủ yếu đến từ hoạt động tín dụng (mảng ngân hàng thương mại), thì những năm gần đây, mảng ngân hàng đầu tư ngày càng phát triển và chiếm tỷ trọng lớn trong doanh thu, lợi nhuận của các ngân hàng.
Hiện nay, hệ sinh thái của các ngân hàng rất đa dạng: chứng khoán, bảo hiểm, quản lý quỹ, quản lý tài sản, mua bán nợ… Đáng nói, về mặt hình thức, đa số các ngân hàng chỉ có nhiều nhất 4-5 công ty con (không tính ngân hàng con), song thực tế, nếu tính cả công ty liên quan thì con số này có thể lên tới hàng chục. Tới đây, nếu các ngân hàng tham gia lĩnh vực tài sản số, sàn vàng, sàn bạc… thì hệ sinh thái sẽ ngày càng mở rộng.
Hệ sinh thái càng lớn mạnh, hiệu quả kinh doanh của ngân hàng càng được nâng cao, song rủi ro cũng theo đó tăng lên. Vì vậy, cùng với việc ngân hàng bành trướng hệ sinh thái, việc ngăn chặn rủi ro lây lan từ công ty con sang ngân hàng mẹ là hết sức cần thiết.
Năm ngoái, NHNN đã đưa ra Dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục nhận diện, đánh giá, phòng ngừa và hạn chế rủi ro có tính hệ thống trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng, tài chính, song đến nay thông tư này vẫn chưa được ban hành.
Theo NHNN, các tổ chức tín dụng có xu hướng mở rộng phạm vi hoạt động, đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ thông qua việc thành lập các công ty con hoạt động trong nhiều lĩnh vực đã làm gia tăng tính liên thông và mức độ rủi ro lan truyền trong hệ thống ngân hàng - tài chính, đặc biệt là khả năng lây lan rủi ro từ công ty con sang công ty mẹ nếu không được theo dõi, nhận diện đầy đủ.
Mối liên kết chặt chẽ nhưng thiếu minh bạch giữa công ty mẹ và công ty con cũng là điều kiện thuận lợi cho các hành vi gian lận tài chính. Nếu không được giám sát chặt chẽ hoặc nhận diện kịp thời bởi cơ quan quản lý, điều này có thể tiềm ẩn nguy cơ đổ vỡ hệ thống tài chính, gây ảnh hưởng nghiêm trọng, lâu dài tới sức khỏe nền kinh tế.
Tài sản số, vàng… được coi là lĩnh vực nhạy cảm, tiềm ẩn nguy cơ rửa tiền cao. Vì vậy, việc phát hiện và ngăn chặn hành vi gian lận lại càng trở nên cấp thiết. Đây cũng là lý do khiến cơ quan quản lý cực kỳ thận trọng khi sàng lọc các đơn vị uy tín tham gia sân chơi này.
Được biết, trong danh sách các doanh nghiệp nộp hồ sơ cấp giấy phép cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa có CTCP Dịch vụ Tài sản mã hóa Dolphinex (Dolphinex). Doanh nghiệp này có hai cổ đông lớn là công ty con của MB (CTCP Chứng khoán MB và Công ty Quản lý Quỹ đầu tư MB). Tuy nhiên, doanh nghiệp này vẫn chưa qua “vòng hồ sơ”. Theo ý kiến của Bộ Công an, doanh nghiệp có vốn nhà nước tham gia thí điểm có nguy cơ rủi ro cao, gây thiệt hại, mất vốn nhà nước nên cần cân nhắc thận trọng.
Trên thực tế, dù trong Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi, NHNN đã bổ sung hàng loạt quy định siết chặt sở hữu chéo, cho vay sân sau, song chính Thống đốc cũng thừa nhận việc kiểm soát vẫn gặp nhiều khó khăn khi cổ đông và người có liên quan che giấu quyền sở hữu thực, nhờ người khác đứng tên hộ. Điều này dẫn tới nguy cơ hoạt động của tổ chức tín dụng thiếu công khai, minh bạch. Sở hữu chéo chỉ có thể được phát hiện và nhận diện thông qua công tác điều tra, xác minh của cơ quan điều tra.
Mặc dù rủi ro hiện hữu, các chuyên gia cho rằng việc hình thành nền tài chính đa tầng là xu hướng không thể tránh và ngân hàng không thể đứng ngoài cuộc.
“Lá chắn” của trung tâm tài chính nằm ở hệ thống ngân hàng
- PGS-TS. Nguyễn Hữu Huân
Tại Trung tâm tài chính quốc tế, hệ thống ngân hàng chính là lực lượng giữ nhịp, bảo đảm an toàn hệ thống và duy trì niềm tin của nhà đầu tư quốc tế, cũng như là cầu nối giữa nhà đầu tư toàn cầu với kinh tế trong nước. Về quản trị rủi ro, hệ thống ngân hàng đóng vai trò then chốt trong việc “lọc” và chuẩn hóa dòng vốn. Muốn vậy, ngân hàng không chỉ bảo vệ chính mình, mà còn bảo vệ uy tín và độ an toàn của cả trung tâm tài chính.