Trong đợt chào bán 311 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu của ABBank vừa qua, lượng đăng ký mua chỉ đạt 59%
Biến số khó đo lường
Trường hợp của Ngân hàng TMCP An Bình (ABBank) là một ví dụ khá rõ. Ngân hàng này vừa công bố kết quả đợt chào bán gần 311 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu với giá 10.000 đồng/cổ phiếu, theo tỷ lệ 100:30 (tức cổ đông sở hữu 100 cổ phiếu sẽ được mua thêm 30 cổ phiếu). Theo đó, kết thúc thời gian đăng ký, cổ đông chỉ nộp tiền mua hơn 184 triệu cổ phiếu, tương đương khoảng 59% lượng chào bán.
Như vậy, hơn 126 triệu cổ phiếu, tương đương hơn 40% lượng cổ phiếu ABBank phát hành đã không có người mua và phải phân phối lại cho 24 cá nhân, vẫn với mức giá 10.000 đồng/cổ phiếu, kèm điều kiện hạn chế chuyển nhượng trong vòng 1 năm.
Bên cạnh đó, chương trình ESOP của nhà băng này cũng không phân phối hết trong đợt đăng ký đầu tiên, khi có khoảng 3,1 triệu cổ phiếu tiếp tục được phân phối cho 45 nhân sự trong hệ thống.
Đáng chú ý, kết quả phát hành khá trầm lắng này diễn ra trong bối cảnh hoạt động kinh doanh của ABBank được cải thiện tích cực. Năm 2025, Ngân hàng ghi nhận lợi nhuận trước thuế 3.522 tỷ đồng, cao gấp 4,7 lần so với năm trước đó và vượt xa kế hoạch đề ra; tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) đạt khoảng 18%; tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR) giảm còn 35%, cho thấy hoạt động vận hành đang đi đúng hướng.
Như vậy, có thể thấy câu chuyện tăng vốn đang phụ thuộc nhiều hơn vào diễn biến thị trường chứng khoán, đặc biệt là sức hấp dẫn và triển vọng của từng ngân hàng.
Một thách thức đang hiện rõ ở các kế hoạch phát hành của nhiều ngân hàng là mức giá chào bán không còn “rẻ” so với thị giá trên sàn như trước đây.
Trường hợp của Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB) là ví dụ. Theo kế hoạch, Ngân hàng sẽ chào bán cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu với tỷ lệ 10:1, giá 12.500 đồng/cổ phiếu. Đồng thời, SHB dự kiến phát hành riêng lẻ khoảng 200 triệu cổ phiếu cho nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp.
Mức giá chào bán riêng lẻ được xác định khoảng 16.850 đồng/cổ phiếu, cao hơn khoảng 15% so với thị giá hiện tại của cổ phiếu SHB trên sàn (quanh vùng 14.500 đồng/cổ phiếu) và thấp hơn gần 30% so với đỉnh trong vòng một năm qua. Trong bối cảnh thị trường biến động, mức chênh lệch giá này khiến nhiều nhà đầu tư cân nhắc kỹ lưỡng. Giám đốc IB một công ty chứng khoán đánh giá, nếu thị giá cổ phiếu tiếp tục điều chỉnh hoặc đi ngang, sức hấp dẫn của đợt phát hành có thể giảm đáng kể. Dù danh sách nhà đầu tư dự kiến tham gia khá dài - bao gồm nhiều tổ chức như PVI AM, FPT Capital, Vietnam Enterprise Investments Limited hay một số quỹ ngoại - nhưng việc các quỹ thực sự giải ngân hay không phụ thuộc nhiều vào diễn biến thị trường tại thời điểm phát hành.
Phát triển bền vững, cần phát hành thực chất
Có một thực tế tồn tại trên thị trường chứng khoán nhiều năm qua là, không ít thương vụ phát hành riêng lẻ mang tính chất cấu trúc tài chính hơn là một khoản đầu tư cổ phần thuần túy. Trong một số trường hợp, các tổ chức tham gia được cam kết mức lợi tức tối thiểu trong một khoảng thời gian nhất định, kèm theo các thỏa thuận đảm bảo bằng tài sản hoặc khoản đặt cọc. Điều này khiến thương vụ phát hành có cấu trúc khá giống một khoản vay trung - dài hạn hơn là đầu tư cổ phiếu.
Mô hình này hoạt động tương đối thuận lợi khi thị trường ổn định, hoặc xu hướng tăng rõ ràng, cho phép các bên thoái vốn trên thị trường thứ cấp thuận lợi để đạt lợi tức kỳ vọng. Tuy nhiên, nếu giá cổ phiếu biến động mạnh theo hướng bất lợi, các quỹ đầu tư hoàn toàn có thể trì hoãn hoặc không thực hiện giải ngân theo kế hoạch ban đầu. Khi đó, rủi ro lớn nhất quay trở lại tổ chức phát hành, đơn vị cần tăng vốn. Trong kịch bản xấu, tổ chức phát hành có thể phải tự “ôm lại” lượng cổ phiếu chưa phân phối hết hoặc tìm nhà đầu tư “đứng tên” thay thế trong thời gian ngắn.
Với các ngân hàng, áp lực tăng vốn hiện nay vẫn rất lớn trong bối cảnh tín dụng tăng trưởng nhanh và các chuẩn mực quản trị rủi ro ngày càng khắt khe. Việc củng cố vốn điều lệ không chỉ giúp cải thiện hệ số an toàn vốn (CAR) mà còn tạo dư địa mở rộng tín dụng trong các năm tới. Chẳng hạn, với SHB, kế hoạch tăng vốn điều lệ lên hơn 53.400 tỷ đồng thông qua ba hình thức, gồm chào bán cho cổ đông hiện hữu, phát hành riêng lẻ và ESOP, được kỳ vọng giúp Ngân hàng vươn lên nhóm bốn ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân có vốn điều lệ lớn nhất hệ thống. Tuy nhiên, bài toán hiện nay không chỉ nằm ở việc có giấy phép tăng vốn, mà còn là khả năng thực hiện thành công các đợt phát hành trong bối cảnh thị trường chứng khoán biến động mạnh.
Diễn biến thương vụ tăng vốn của ABBank cho thấy một thực tế khá rõ: ngay cả khi kết quả kinh doanh cải thiện, cổ đông vẫn có thể không mặn mà tham gia các đợt chào bán nếu thị trường chưa đủ hấp dẫn.
Với các thương vụ phát hành riêng lẻ quy mô lớn như của SHB, mức giá phát hành cao hơn thị giá lại càng khiến nhà đầu tư cân nhắc kỹ hơn. Thành công của các kế hoạch tăng vốn trong ngành ngân hàng thời gian tới có lẽ phụ thuộc vào quyết tâm thực hiện rất lớn của chính các nhà băng.
Nhiều ngân hàng có vốn Nhà nước chi phối và ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân đang có kế hoạch tăng vốn mạnh.
Chẳng hạn, Nam A Bank dự kiến tăng vốn thêm hơn 5.400 tỷ đồng, thông qua 3 hình thức, gồm phát hành 343,1 triệu cổ phiếu thưởng cho cổ đông hiện hữu (tỷ lệ 20%), phát hành 100 triệu cổ phiếu ESOP, chào bán riêng lẻ 100 triệu cổ phiếu cho nhà đầu tư chuyên nghiệp. Nếu hoàn tất, vốn điều lệ của ngân hàng này sẽ tăng từ 17.157 tỷ đồng lên 22.588 tỷ đồng.
NCB dự kiến phát hành riêng lẻ 1 tỷ cổ phiếu, giá không thấp hơn 10.000 đồng/cổ phiếu, mục tiêu tăng vốn điều lệ từ 19.280 tỷ đồng lên khoảng 29.280 tỷ đồng.
ABBank cũng tiếp tục đưa kế hoạch tăng vốn vào nội dung đại hội cổ đông thường niên 2026 dự kiến tổ chức tháng 4 tới.
Vietcombank dự kiến tăng vốn bằng cách phát hành riêng lẻ tối đa khoảng 543 triệu cổ phiếu, tương đương 6,5% số cổ phiếu đang lưu hành.
Hầu hết ngân hàng đều đưa nội dung tăng vốn vào kế hoạch đại hội cổ đông năm 2026 nhằm đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ an toàn vốn và mở rộng hoạt động tín dụng. Ba hình thức phổ biến gồm chào bán cho cổ đông hiện hữu, phát hành riêng lẻ cho nhà đầu tư chuyên nghiệp, trả cổ tức bằng cổ phiếu/cổ phiếu thưởng.
