Diễn biến này đang đe dọa nguồn cung phân bón tại châu Âu, đồng thời tạo thêm động lực để một số quốc gia EU có quan hệ thân thiện với Nga thúc đẩy việc nới lỏng các hạn chế đối với phân bón nhập khẩu từ Nga.
“Nga là một trong những nước hưởng lợi chính với tư cách là nhà sản xuất hàng hóa lớn, không chỉ là dầu khí, mà cả phân bón… Khi xem xét chuỗi sản phẩm nông nghiệp, giá của các mặt hàng này cũng tăng lên, và Nga có trữ lượng khá lớn”, Andrey Sizov, Giám đốc điều hành của Công ty tư vấn ngũ cốc SovEcon cho biết.
Sự chi phối của Nga trên thị trường phân bón toàn cầu thậm chí còn vượt trội hơn cả vị thế của nước này trên thị trường dầu khí, khi nước này chiếm khoảng 23% xuất khẩu amoniac, 14% ure và cùng với đồng minh Belarus chiếm tới 40% thị phần kali. Các lô hàng của Nga hiện không bị ảnh hưởng bởi việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz.
Giá ure ở Trung Đông đã tăng vọt 44% kể từ khi cuộc xung đột leo thang ở khu vực, lên hơn 670 USD/tấn.
Trong khi đó, Nga đã tạm thời ngừng xuất khẩu amoni nitrat (nguyên liệu đầu vào quan trọng của phân bón) từ ngày 23/3 để ưu tiên các nhà sản xuất trong nước, nhấn mạnh khả năng của nước này trong việc tác động đến các thị trường đang biến động mạnh.
“Nga đang ở vị thế thuận lợi trong giai đoạn được dự báo là Kỷ nguyên khan hiếm cực độ”, Kirill Dmitriev, đặc phái viên của Nga về hợp tác kinh tế cho biết.
Theo Chris Lawson, Phó chủ tịch phụ trách thông tin thị trường và giá cả tại CRU, Trung Đông là một khu vực xuất khẩu lớn các sản phẩm ure và nitơ.
“Với việc eo biển Hormuz về cơ bản bị cô lập, một phần lớn thương mại toàn cầu hiện không thể lưu thông… Chúng tôi ước tính khoảng 30% nhà cung cấp xuất khẩu hiện không có sẵn trên thị trường, đó là Ả Rập Xê Út, Qatar và Bahrain, nhưng cũng bao gồm cả Iran”, ông cho biết.
Trong đó, Iran là một nhà sản xuất quan trọng các loại phân bón gốc nitơ và là một trong những nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới.
“Có rất nhiều nguồn cung được giao dịch đang gặp rủi ro - 30% lượng ure giao dịch toàn cầu đến từ Iran và các quốc gia đang chịu gián đoạn bởi eo biển Hormuz”, ông Chris Lawson cho biết.
Theo ông Kirill Dmitriev, khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn, vai trò của Nga như một nhà xuất khẩu sẽ càng trở nên quan trọng hơn.
Mặt khác, tác động đã bắt đầu được cảm nhận ở châu Âu, vì kali cacbonat của Belarus vẫn bị cấm và thuế quan, phí hải quan vẫn đang được áp dụng đối với phân bón nitơ từ Nga và Belarus.
Xuất khẩu phân bón của Nga sang EU đạt khoảng 2 tỷ euro vào năm 2025, mặc dù khối lượng đã giảm kể từ khi các khoản thuế mới được áp dụng vào năm ngoái bắt đầu có hiệu lực.
Chính phủ Hungary đã đề nghị Uỷ ban châu Âu nới lỏng các hạn chế đối với phân bón. Trong một bức thư gửi đầu tuần này, Bộ trưởng Nông nghiệp István Nagy cảnh báo rằng việc hạn chế tiếp cận nguồn nhập khẩu giá rẻ có thể dẫn đến giảm năng suất và tăng giá thực phẩm, đặc biệt tại các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu phốt pho và kali.
Tuần trước, Mỹ cho biết sẽ nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với một số nhà sản xuất Belarus, diễn biến này có khả năng cho phép xuất khẩu tăng lên.
Tuy nhiên, theo Chris Lawson, Trưởng bộ phận phân bón tại công ty tư vấn CRU, có rất ít dấu hiệu cho thấy EU sẵn sàng nới lỏng các hạn chế.
Ông cho biết, Nga không thể bù đắp hoàn toàn lượng cung bị gián đoạn từ Trung Đông, ngay cả khi sản lượng tăng trong năm nay. Nga dự kiến sẽ xuất khẩu khoảng 9,5 triệu tấn ure vào năm 2026, tương đương khoảng 15-16% thương mại toàn cầu. Ngược lại, các nhà sản xuất vùng Vịnh chiếm gần 1/3 nguồn cung toàn cầu.
Ông cảnh báo, các nhà máy hiện đang hoạt động ở mức khoảng 90% công suất. Các cơ sở sản xuất amoni nitrat cũng sản xuất thuốc nổ cho quân đội Nga và phải đối mặt với các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine.
Tuy nhiên, Nga đang ở vị thế tốt để sử dụng hoạt động xuất khẩu như một công cụ để chống lại các lệnh trừng phạt của phương Tây và thuyết phục các thị trường mới nổi ủng hộ mục tiêu của mình.
Tác động của cuộc xung đột lên thị trường nông nghiệp toàn cầu có thể càng nghiêng về phía Nga trong trung hạn, khi các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu buộc phải giảm sản lượng và những cú sốc về nguồn cung đã gây ra lạm phát giá lương thực.