Nhìn từ các chỉ số tăng trưởng, sản xuất công nghiệp và hoạt động doanh nghiệp mà Cục Thống kê vừa công bố, bà đánh giá như thế nào về bức tranh kinh tế Việt Nam trong 5 tháng đầu năm 2026?
Hoạt động sản xuất, kinh doanh tiếp tục đà phục hồi trong 5 tháng đầu năm 2026. Đây được coi là kết quả tích cực trong bối cảnh kinh tế thế giới được các tổ chức quốc tế dự báo đi ngang hoặc giảm nhẹ so với năm 2025 và chiến sự ở Trung Đông chưa có dấu hiệu dừng lại.
Kinh tế Việt Nam phục hồi và duy trì được nhịp tăng trưởng tương đối ổn định phản ánh những nỗ lực lớn trong điều hành kinh tế và tinh thần quyết tâm thực hiện khát vọng tăng trưởng 2 con số của Chính phủ và chính quyền địa phương các cấp nhiệm kỳ 2026-2030.
| |
Bà Nguyễn Diệu Huyền, Phó trưởng ban Ban Hệ thống Tài khoản quốc gia (Cục Thống kê, Bộ Tài chính) |
Trong bức tranh kinh tế 5 tháng đầu năm nay, động lực vẫn tập trung vào một số ngành chủ lực, nhất là công nghiệp chế biến, chế tạo vẫn là “đầu tàu” dẫn dắt nền kinh tế. Cụ thể, Chỉ số Sản xuất toàn ngành công nghiệp (IIP) tăng hơn 9%, là mức tăng cao nhất của 5 tháng đầu năm trong 4 năm gần đây, trong đó ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 9,5%.
Kể từ quý IV/2025, ngành khai khoáng đã tăng trưởng dương và 5 tháng đầu năm nay đã đạt mức tăng 5,5%, trong khi cùng kỳ năm ngoái giảm hơn 4%.
Bức tranh kinh tế còn phải kể đến hoạt động của doanh nghiệp. Kể từ đầu năm đến nay, số doanh nghiệp thành lập mới và số vốn đăng ký tăng tương ứng 42% và 64,8% so với cùng kỳ năm 2025. Nếu tính cả số doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, thì trong 5 tháng đầu năm 2026, thị trường có thêm 142.600 đơn vị, tăng 27,6% so với cùng kỳ năm 2025.
Các động lực tăng trưởng truyền thống thì sao, thưa bà?
Tiêu dùng nội địa tiếp tục là điểm sáng khi tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 11,2% trong 5 tháng đầu năm. Đây là mức tăng cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Thị trường nội địa đã đóng vai trò trụ đỡ quan trọng trong bối cảnh bên ngoài biến động. Trong đó, tiêu dùng cuối cùng của Nhà nước tăng, phản ánh xu hướng mở rộng chi ngân sách nhằm phục vụ các nhiệm vụ chính trị - hành chính quan trọng.
Bên cạnh yếu tố thời điểm, mức tăng trên còn nhờ nguồn vốn đầu tư phát triển từ nguồn ngân sách nhà nước tăng 11,2%. Tăng vốn đầu tư phát triển thể hiện vai trò dẫn dắt của khu vực công trong việc kích thích tổng cầu và duy trì nhịp độ vận hành của nền kinh tế.
Tiêu dùng cuối cùng của hộ gia đình không chỉ tăng, mà cơ cấu đang có sự chuyển dịch rõ nét theo hướng hiện đại và bền vững hơn, khi người dân gia tăng chi tiêu cho các sản phẩm thân thiện với môi trường như xe điện, thiết bị tiết kiệm năng lượng, đồng thời ưu tiên các dịch vụ mang tính trải nghiệm như du lịch, nghỉ dưỡng, giải trí.
Tiêu dùng nội địa có xu hướng cải thiện, đóng vai trò ổn định tổng cầu, trong đó tiêu dùng của hộ gia đình giữ vai trò nền tảng và tiêu dùng của khách du lịch quốc tế là đòn bẩy. Từ đầu năm đến nay, Việt Nam đã thu hút khoảng 10,6 triệu lượt khách du lịch quốc tế, tăng gần 15% - mức cao kỷ lục của 5 tháng.
Sự phục hồi tích cực của tiêu dùng nội địa và du lịch đã góp phần bù đắp hiệu quả cho những biến động bất lợi từ thị trường bên ngoài. Dù vậy, hiệu quả đầu tư và tốc độ lan tỏa của thị trường nội địa còn hạn chế, chưa tạo được cú hích đủ mạnh cho các ngành liên quan khác.
Hoạt động xuất nhập khẩu tăng 25%. Tuy nhiên, khác với trước đây, nhập khẩu tăng đột biến (tăng 30,8%) khiến nhập siêu lên tới 13,8 tỷ USD, phản ánh nhu cầu đầu vào sản xuất đang phục hồi, nhưng cũng cho thấy giá trị gia tăng trong nước còn hạn chế và phụ thuộc lớn vào nhập khẩu.
Giá dầu biến động thực sự là một cú sốc cho nền kinh tế. Từ dữ liệu thống kê, bà có nghĩ rằng, kinh tế Việt Nam hiện nay chống chịu tốt hơn các cú sốc trước đó?
Năm 2008, khi giá dầu thế giới tăng mạnh, nền kinh tế Việt Nam gần như bị tác động trực tiếp với lạm phát tăng cao, mất ổn định vĩ mô do cơ chế điều hành còn kém linh hoạt, dự trữ ngoại hối thấp và dư địa chính sách hạn chế. Ở các cuộc khủng hoảng tiếp theo, nền kinh tế đã chống chịu tốt hơn.
Đến giai đoạn hiện nay, nền tảng của nền kinh tế đã được củng cố đáng kể: lạm phát được kiểm soát tốt hơn, chính sách tiền tệ - tài khóa điều hành linh hoạt hơn, cơ chế giá xăng dầu từng bước tiệm cận thị trường. Đồng thời, năng lực thích ứng của doanh nghiệp đã được nâng cao sau nhiều cú sốc lớn như đại dịch Covid-19 và biến động địa chính trị.
Tốc độ tăng GDP bình quân giai đoạn 2021 - 2025 đạt 6,2%/năm, trong đó năm 2025 tăng trên 8%. Quy mô GDP từ 346,6 tỷ USD năm 2020, xếp thứ 37 trên thế giới, tăng lên khoảng 514 tỷ USD năm 2025, xếp thứ 32 thế giới. GDP bình quân đầu người tăng từ 3.552 USD lên 5.026 USD, bước vào nhóm các nước có thu nhập trung bình cao.
Chất lượng tăng trưởng có chuyển biến tích cực, năng suất lao động bình quân giai đoạn 2021-2025 tăng trưởng ổn định, đặc biệt năm 2025 đã có sự bứt phá khi tăng 6,83% so với năm 2024. Đóng góp của Năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt khoảng 47%. Cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng khu vực công nghiệp, xây dựng và khu vực dịch vụ, ngành nông nghiệp giảm về tỷ trọng trong cơ cấu GDP, nhưng vẫn duy trì vai trò nền tảng, bảo đảm an ninh lương thực và xuất khẩu.
Với những số liệu thống kê trên, có thể nhận định, kinh tế Việt Nam hiện nay có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc từ bên ngoài, nhưng mức độ cải thiện so với năm 2022 (chiến tranh Nga - Ukraine) chưa thực sự đột phá và vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Với các cú sốc giá dầu trước đây, kinh tế Việt Nam thường chịu tác động mạnh nhất qua kênh nào: lạm phát, chi phí sản xuất hay cán cân thương mại? Hiện nay, tín hiệu nào xuất hiện sớm nhất?
Giai đoạn 2021-2025, năng lực chống chịu được thể hiện trước hết ở nền tảng vĩ mô ngày càng vững chắc: lạm phát được kiểm soát ở mức hợp lý, tỷ giá và thị trường tài chính ổn định hơn, dự trữ ngoại hối được cải thiện, cán cân thương mại duy trì thặng dư. Đồng thời, chính sách điều hành ngày càng linh hoạt và chủ động hơn, đặc biệt trong việc phối hợp giữa chính sách tài khóa và tiền tệ để vừa hỗ trợ phục hồi tăng trưởng, vừa kiểm soát rủi ro lạm phát.
Khu vực doanh nghiệp cũng cho thấy khả năng thích ứng tốt hơn, chủ động tái cấu trúc chuỗi cung ứng, đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu và đẩy mạnh chuyển đổi số, qua đó giảm thiểu tác động từ các cú sốc bên ngoài. Từ đó, có thể thấy, kinh tế Việt Nam đã chuyển từ trạng thái bị động sang chủ động hơn trong ứng phó với biến động giá dầu, nhưng để đạt được mức chống chịu cao và bền vững, vẫn cần tiếp tục giảm phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu, phát triển các nguồn năng lượng thay thế, đồng thời nâng cao tính tự chủ và sức chống chịu nội tại của nền kinh tế.
Thực tế, với các cú sốc giá dầu trước đây, kinh tế Việt Nam thường chịu tác động qua nhiều kênh cùng lúc, bao gồm lạm phát, chi phí sản xuất và cán cân thương mại. Ở thời điểm hiện nay, với việc phong tỏa eo biển Hormuz, các tín hiệu tác động đang xuất hiện tương đối đồng thời. Giá xăng dầu, nguyên vật liệu tăng không chỉ tác động trực tiếp đến lạm phát, mà còn làm chi phí đầu vào của doanh nghiệp tăng lên, đồng thời gây áp lực lên cán cân thương mại do chi phí nhập khẩu tăng.
Có thể nói, cú sốc giá dầu hiện tại chính là một “bài kiểm tra” khắc nghiệt nhưng cần thiết. Những doanh nghiệp và địa phương nào biết tận dụng sức ép này để thay đổi cấu trúc năng lượng, áp dụng công nghệ tiết kiệm và xanh hóa sản xuất, thì chắc chắn sẽ tạo ra được kháng thể mạnh mẽ để bứt phá trong kỷ nguyên mới.
Cục Thống kê đánh giá thế nào về triển vọng tăng trưởng kinh tế Việt Nam những tháng cuối năm?
Đầu tư công tiếp tục là vốn mồi dẫn dắt năng lực sản xuất dài hạn. Đầu tư công năm 2026 tập trung vào các siêu dự án hạ tầng (Sân bay Long Thành, đường sắt cao tốc, cụm đường vành đai, đường cao tốc…) tạo ra hiệu ứng lan tỏa cực mạnh. Đây không chỉ là chi tiêu Chính phủ đơn thuần, mà là quá trình tích lũy sản xuất cho nền kinh tế, giúp giảm chi phí logistics, kích thích dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và đầu tư tư nhân đổ vào các khu vực vệ tinh xung quanh hạ tầng mới.
Tiêu dùng nội địa dự báo sẽ cải thiện nhờ việc nâng lương cơ sở từ 2,34 triệu đồng hiện nay lên 2,53 triệu đồng vào ngày 1/7 tới đây. Sức mua của thị trường hơn 100 triệu dân được kích hoạt mạnh mẽ sẽ tạo động lực cho các ngành dịch vụ, lưu trú, ăn uống và thương mại điện tử phát triển, đảm bảo hoạt động sản xuất không bị đình trệ khi xuất khẩu gặp khó.
Chính sách tài khóa linh hoạt song hành với chính sách tiền tệ sẽ là công cụ quản trị rủi ro hiệu quả. Việc chủ động sử dụng các công cụ thuế xăng dầu và Quỹ bình ổn giá là “van an toàn” ngăn chặn lạm phát chi phí đẩy. Bằng cách kiềm chế đà tăng của giá năng lượng, Chính phủ trực tiếp hỗ trợ biên lợi nhuận cho doanh nghiệp vận tải và sản xuất, ngăn chặn tác động dây chuyền lên mặt bằng giá cả sinh hoạt, từ đó bảo vệ sức mua của người dân và sự ổn định vĩ mô.