Khi thông tin trở thành rào cản của thị trường
Trong nhiều năm qua, xử lý nợ xấu chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ pháp lý và tài chính. Các cuộc thảo luận thường xoay quanh cơ chế xử lý tài sản bảo đảm, quyền thu giữ tài sản, thủ tục thi hành án hay năng lực tài chính của các tổ chức tham gia mua bán nợ. Tuy nhiên, khi thị trường mua bán nợ được đặt trong mục tiêu phát triển dài hạn theo tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/TW, một vấn đề khác đang dần lộ rõ: chất lượng thông tin.
Khác với cổ phiếu hay trái phiếu - những loại tài sản đã có hệ thống công bố thông tin tương đối hoàn chỉnh - mỗi khoản nợ lại mang những đặc điểm riêng về khách hàng vay, tình trạng pháp lý, tài sản bảo đảm, khả năng thu hồi và lịch sử xử lý. Điều này khiến quá trình đánh giá và định giá khoản nợ trở nên phức tạp hơn rất nhiều.
 |
Toàn cảnh Hội nghị đào tạo ứng dụng phần mềm quản lý công việc và điều hành của VAMC diễn ra ngày 19/6 |
Trên thực tế, một trong những nguyên nhân khiến thị trường mua bán nợ phát triển chậm là chi phí tiếp cận thông tin còn lớn. Nhà đầu tư không chỉ cần biết giá trị danh nghĩa của khoản nợ mà còn phải đánh giá khả năng thu hồi, tình trạng pháp lý của tài sản bảo đảm cũng như các rủi ro có thể phát sinh trong quá trình xử lý.
Khi thông tin còn phân tán và thiếu chuẩn hóa, khoảng cách dữ liệu giữa bên bán và bên mua sẽ gia tăng. Điều đó không chỉ kéo dài thời gian thẩm định mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng định giá tài sản và quyết định đầu tư.
Đây cũng là lý do các thị trường tài chính hiện đại luôn gắn với quá trình chuẩn hóa dữ liệu và minh bạch hóa thông tin. Thị trường chứng khoán cần hệ thống công bố thông tin doanh nghiệp. Thị trường trái phiếu cần cơ sở dữ liệu về tổ chức phát hành và nghĩa vụ nợ. Với thị trường mua bán nợ, dữ liệu về khoản nợ và tài sản bảo đảm cũng đóng vai trò tương tự.
Nói cách khác, nếu pháp lý là điều kiện để thị trường hình thành thì dữ liệu có thể là điều kiện để thị trường vận hành hiệu quả.
Từ chuyển đổi số đến hạ tầng của thị trường
Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng của nền kinh tế. Trên cơ sở đó, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Quyết định số 810/QĐ-NHNN về Kế hoạch chuyển đổi số ngành Ngân hàng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030; đồng thời triển khai Quyết định số 1364/QĐ-NHNN thực hiện Nghị quyết số 57 và phát động nhiều chương trình như “Ngày chuyển đổi số ngành Ngân hàng”, “Bình dân học vụ số”.
Nếu trước đây chuyển đổi số thường được hiểu là số hóa quy trình hay nâng cao hiệu quả vận hành nội bộ, thì đối với lĩnh vực xử lý nợ xấu, câu chuyện đang dần mở rộng hơn. Một tín hiệu đáng chú ý là dữ liệu đang được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình phát triển thị trường mua bán nợ. Tại VAMC, quá trình chuyển đổi số không chỉ hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả quản trị mà còn tập trung vào việc chuẩn hóa dữ liệu khoản nợ, tài sản bảo đảm và xây dựng các cơ sở dữ liệu tập trung phục vụ hoạt động xử lý nợ.
Điểm đáng chú ý là phần lớn dữ liệu được chuẩn hóa không phải dữ liệu vận hành thông thường mà là những thông tin có ý nghĩa trực tiếp đối với thị trường, bao gồm hồ sơ khoản nợ, tình trạng pháp lý của tài sản bảo đảm, tiến độ xử lý, lịch sử thu hồi nợ và các thông tin liên quan khác. Đây cũng chính là những dữ liệu mà nhà đầu tư cần nhất khi tham gia giao dịch trên thị trường mua bán nợ.
Theo định hướng được VAMC triển khai, việc chuẩn hóa dữ liệu không chỉ phục vụ công tác quản trị nội bộ mà còn hướng tới mục tiêu tạo nền tảng thông tin cho Sàn giao dịch nợ. Nếu được xây dựng đồng bộ, đây có thể trở thành một bước tiến quan trọng trong việc giảm bất cân xứng thông tin giữa bên bán và bên mua - một trong những rào cản lớn nhất của thị trường hiện nay.
Trên thực tế, một thị trường mua bán nợ muốn thu hút dòng vốn không thể chỉ dựa vào cơ chế giao dịch. Nhà đầu tư chỉ sẵn sàng tham gia khi có đủ thông tin để đánh giá giá trị tài sản và lượng hóa rủi ro. Vì vậy, khả năng tiếp cận dữ liệu minh bạch và chuẩn hóa có thể quyết định mức độ hấp dẫn của thị trường không kém gì khung pháp lý hay quy mô nguồn hàng.
Điều này cũng lý giải vì sao nhiều nội dung chuyển đổi số tại VAMC đang tập trung vào chuẩn hóa dữ liệu khoản nợ, tài sản bảo đảm và xây dựng các nền tảng dữ liệu phục vụ giao dịch. Giá trị lớn nhất của những hệ thống này không nằm ở công nghệ, mà nằm ở khả năng tạo ra một ngôn ngữ dữ liệu chung cho thị trường.
Nợ xấu không thiếu. Tài sản bảo đảm cũng không thiếu. Nhu cầu xử lý nợ của nền kinh tế ngày càng lớn. Nhưng để những khoản nợ đó thực sự trở thành một loại tài sản có thể giao dịch và thu hút dòng vốn, thị trường cần nhiều hơn những cơ chế mua bán đơn thuần. Điều còn thiếu có thể chính là khả năng tiếp cận thông tin đủ minh bạch để nhà đầu tư có thể định giá, ra quyết định và chấp nhận rủi ro.
Trong hành trình xây dựng một thị trường mua bán nợ chuyên nghiệp hơn theo tinh thần Nghị quyết 79, dữ liệu có thể chưa phải là yếu tố được nhắc đến nhiều nhất. Nhưng đó có thể là một trong những nền tảng quan trọng nhất để thị trường thực sự vận hành theo cơ chế thị trường trong những năm tới.
