Giải thể là con đường duy nhất để khép lại nghĩa vụ thuế
Thông tin từ Cục Thuế cho thấy, qua chiến dịch làm sạch mã số thuế, cơ quan thuế đã rà soát hơn 617.000 trường hợp, trong đó gần 292.000 doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể; khoảng 325.500 doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký và có nợ thuế.
Việc người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký (trạng thái 06) có nhiều nguyên nhân. Thực tế cho thấy, có rất nhiều doanh nghiệp vì gặp khó khăn tài chính đã âm thầm đóng cửa, bỏ địa điểm kinh doanh nhưng không thực hiện thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Sự chậm trễ này dẫn đến việc tiền chậm nộp, tiền phạt vi phạm hành chính về kê khai thuế, tạo thành gánh nặng tài chính đối với người đại diện pháp luật.
Khi người nộp thuế thuộc trạng thái 06 không còn nhu cầu tiếp tục kinh doanh, việc lựa chọn giải thể hoặc chấm dứt hoạt động là con đường duy nhất khép lại các nghĩa vụ thuế. Quy trình xử lý này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa người nộp thuế với cơ quan thuế quản lý trực tiếp và cơ quan đăng ký kinh doanh. Tùy thuộc vào hình thức đăng ký ban đầu là luồng liên thông hay đăng ký thuế trực tiếp, quy trình giải thể sẽ được triển khai theo các bước cụ thể nhằm đảm bảo tính chính xác và đúng thẩm quyền.
Theo hướng dẫn của Cục Thuế, đối với các doanh nghiệp, chi nhánh, văn phòng đại diện thành lập theo Luật Doanh nghiệp đang ở trạng thái 06, muốn chấm dứt hoạt động, quy trình được thực hiện theo 7 bước, trong đó có 6 bước liên quan trực tiếp đến trách nhiệm của doanh nghiệp.
Bước đầu tiên là rà soát trạng thái mã số thuế. Doanh nghiệp cần tra cứu chính xác tình trạng mã số thuế của mình trên hệ thống, kiểm tra lại thông tin của người đại diện theo pháp luật, địa chỉ liên hệ và chuẩn bị các căn cứ pháp lý, bao gồm quyết định, nghị quyết giải thể.
Bước thứ hai là nộp hồ sơ đề nghị chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Doanh nghiệp nộp mẫu 24/ĐKT đến cơ quan thuế quản lý trực tiếp. Nếu có sự thay đổi về địa chỉ trụ sở, hoặc thông tin đăng ký thuế đã được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận, hồ sơ phải nộp kèm theo tờ khai thay đổi thông tin.
Bước thứ ba là hoàn thiện toàn bộ hồ sơ khai thuế, quyết toán thuế, hóa đơn và nghĩa vụ tài chính. Cơ quan thuế sẽ lập danh sách các nghĩa vụ còn thiếu và thông báo cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp có trách nhiệm nộp đầy đủ tất cả các hồ sơ khai thuế, tờ khai quyết toán thuế còn thiếu đến thời điểm chấm dứt hoạt động, báo cáo tình hình sử dụng hóa đơn và chấp hành các quyết định xử phạt vi phạm hành chính.
Bước thứ tư là theo dõi kết quả xác nhận từ cơ quan thuế. Sau khi doanh nghiệp hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ, cơ quan thuế ban hành Thông báo 28/TB-ĐKT về việc người nộp thuế hoàn thành nghĩa vụ để doanh nghiệp tiếp tục làm thủ tục tại cơ quan đăng ký kinh doanh.
Bước thứ năm là nộp hồ sơ giải thể tại cơ quan đăng ký kinh doanh. Trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ khi hoàn thành nghĩa vụ thuế và tài chính, doanh nghiệp gửi hồ sơ đăng ký giải thể đến cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh. Hồ sơ bao gồm thông báo giải thể, báo cáo thanh lý tài sản, danh sách chủ nợ và các khoản nợ đã thanh toán.
Bước thứ sáu là theo dõi kết quả trên hệ thống đăng ký kinh doanh và hệ thống thuế. Cơ quan đăng ký kinh doanh gửi thông tin lấy ý kiến cơ quan thuế và chuyển trạng thái pháp lý của doanh nghiệp sang “Đã giải thể”. Ngay sau đó, cơ quan thuế cập nhật trạng thái mã số thuế về trạng thái 01, tức người nộp thuế ngừng hoạt động và đã hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế.
Đóng chi nhánh, văn phòng trước “công ty mẹ”
Doanh nghiệp có nhiều chi nhánh, văn phòng đại diện cần xử lý nghĩa vụ của các đơn vị phụ thuộc trước khi giải thể công ty mẹ.
Một vấn đề pháp lý đặc biệt quan trọng mà các doanh nghiệp có nhiều chi nhánh, văn phòng đại diện cần lưu ý là xử lý nghĩa vụ của các đơn vị phụ thuộc trước khi giải thể “công ty mẹ”. Pháp luật quy định doanh nghiệp phải rà soát và xử lý dứt điểm nghĩa vụ của toàn bộ các đơn vị phụ thuộc, hoặc mã số thuế nộp thay trước khi hoàn tất thủ tục của đơn vị chủ quản.
Trường hợp đơn vị phụ thuộc đang ở trạng thái 06 và muốn chấm dứt hoạt động, đơn vị phụ thuộc hoặc đơn vị chủ quản cần nộp hồ sơ theo mẫu 24/ĐKT và giấy tờ liên quan tại cơ quan thuế quản lý đơn vị phụ thuộc, đồng thời hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ thuế, hóa đơn, tiền phạt.
Trong trường hợp có phát sinh việc chuyển nghĩa vụ từ đơn vị phụ thuộc sang đơn vị chủ quản hoặc đơn vị kế thừa, việc chuyển giao này chỉ được công nhận khi có đầy đủ căn cứ, hồ sơ cam kết kế thừa và thông báo xử lý theo quy định.
“Doanh nghiệp tuyệt đối không được tự động coi là đã hoàn thành nghĩa vụ khi chưa có văn bản xác nhận. Đơn vị chủ quản phải kiểm tra kỹ trạng thái của tất cả chi nhánh; nếu vẫn còn đơn vị phụ thuộc ở trạng thái 06 chưa được xử lý dứt điểm, hồ sơ giải thể của công ty mẹ chắc chắn sẽ bị kéo dài hoặc từ chối tiếp nhận”, Cục Thuế thông tin.
Việc nắm vững quy trình 6 bước và chủ động giải quyết nghĩa vụ của các đơn vị phụ thuộc sẽ giúp người nộp thuế đang “mắc kẹt” ở trạng thái 06 sớm hoàn tất thủ tục giải thể. Đây là phương cách duy nhất giúp doanh nghiệp đóng lại các rủi ro pháp lý phát sinh, tránh tình trạng tiền phạt nợ thuế nhân lên theo thời gian và đảm bảo sự an toàn pháp lý cho các nhà đầu tư, cũng như người đại diện doanh nghiệp.
Có cơ chế đóng mã số thuế tự động
Ngoài hướng dẫn các bước đóng mã số thuế, để đẩy nhanh tiến độ, mới đây Cục Thuế đã có văn bản yêu cầu Trưởng Thuế các tỉnh, thành phố trực tiếp chỉ đạo, rà soát từng nhóm hồ sơ, xác định rõ nguyên nhân, giao cụ thể cho từng đơn vị, công chức xử lý và ưu tiên giải quyết ngay các hồ sơ đã đủ điều kiện.
Cục Thuế yêu cầu cơ quan thuế phải công khai, minh bạch trong hướng dẫn về thành phần hồ sơ, trình tự, thủ tục, nghĩa vụ thuế và các hành vi vi phạm, mức xử phạt liên quan. Không được tự ý yêu cầu người nộp thuế thực hiện thêm thủ tục, cung cấp thêm hồ sơ không có căn cứ; không từ chối tiếp nhận hồ sơ hoặc yêu cầu giải trình, hướng dẫn nhiều lần không đúng quy định.
“Đối với hồ sơ giải thể, chấm dứt hoạt động đã hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ thuế, trong thời hạn 3 ngày làm việc, cơ quan thuế phải ban hành thông báo xác nhận theo quy định để người nộp thuế tiếp tục hoàn tất thủ tục với cơ quan đăng ký kinh doanh hoặc cơ quan có thẩm quyền”, Cục Thuế yêu cầu.
Đánh giá về vấn đề này, TS. Nguyễn Ngọc Tú - Chuyên gia về thuế cho rằng, để giải quyết triệt để tình trạng hàng trăm nghìn doanh nghiệp “nằm chờ” giải thể, cần nghiên cứu cơ chế đóng mã số thuế tự động. Theo ông Tú, đối với các doanh nghiệp không phát sinh giao dịch, không kê khai thuế và không hoạt động tại địa chỉ kinh doanh liên tục trong 3 năm, cơ quan quản lý nên áp dụng chính sách giải thể và đóng mã số thuế tự động, chỉ mở lại khi doanh nghiệp có giải trình hợp lệ.
Vị chuyên gia này cũng đề xuất cơ quan nhà nước nên xem xét không xử phạt vi phạm hành chính, không thu lệ phí môn bài, không tính tiền chậm nộp hay tiền lãi đối với các doanh nghiệp hoàn toàn không phát sinh nguồn thu trong thời gian 3 năm. Ông Tú nêu quan điểm, khi doanh nghiệp đã nộp thông báo giải thể thì cơ quan thuế nên thực hiện đóng mã số thuế ngay lập tức.
Đối với các trường hợp doanh nghiệp hoặc người đứng đầu vẫn còn nợ thuế, TS. Nguyễn Ngọc Tú kiến nghị nên phân tách để xử lý theo quy định của pháp luật dân sự và các quy định liên quan, thay vì biến khoản nợ thuế thành rào cản hành chính khiến doanh nghiệp vĩnh viễn không thể hoàn tất thủ tục giải thể.
“Việc tháo gỡ chính sách kết hợp với sự chủ động từ phía doanh nghiệp sẽ là chìa khóa giải quyết dứt điểm tình trạng mắc kẹt mã số thuế, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh”, TS. Nguyễn Ngọc Tú nói.