Hôm thứ Ba (20/1), lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 40 năm đã vượt qua mốc 4%, đạt mức cao kỷ lục và cũng là mức cao nhất trong bất cứ kỳ hạn nào đối với nợ công nước này trong hơn ba thập kỷ.
Kể từ khi Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae nhậm chức vào tháng 10/2025, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 20 và 40 năm đã tăng khoảng 80 điểm cơ bản. Các nhà đầu tư đang cảnh giác trước những động thái tại Nhật Bản có thể lan sang thị trường toàn cầu trong bối cảnh thị trường trái phiếu nước này tiếp tục biến động.
 |
Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản |
“Hiện chưa có nguồn tài trợ rõ ràng cho việc cắt giảm thuế tiêu dùng, và thị trường kỳ vọng biện pháp này sẽ được tài trợ bằng cách phát hành trái phiếu chính phủ…Thị trường trái phiếu thực chất là tín hiệu cảnh báo sớm và bất chấp phản ứng của thị trường, chính phủ vẫn chưa có động thái truyền thông nào để trấn an. Từ góc nhìn của nhà đầu tư, rất khó để thấy một kịch bản mà việc mua trái phiếu là hợp lý”, Yuuki Fukumoto, nhà nghiên cứu tài chính cấp cao tại Viện Nghiên cứu NLI cho biết về việc nhà đầu tư đang lo ngại về việc chính phủ Nhật Bản sẽ phát hành thêm trái phiếu để tài trợ cho các chính sách như cắt giảm thuế tiêu dùng.
Sự tăng vọt lợi suất đánh dấu một sự thay đổi đang diễn ra trên thị trường trái phiếu Nhật Bản sau nhiều năm lãi suất cực thấp đã giữ lợi suất thấp hơn nhiều so với các thị trường toàn cầu. Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 30 năm của Nhật Bản đã vượt qua lãi suất trái phiếu cùng kỳ hạn của Đức, ở mức khoảng 3,5%. Trái phiếu Nhật Bản được niêm yết bằng lợi suất đơn, trong khi các quy ước thị trường quốc tế thường sử dụng lợi suất kép.
“Lợi suất trái phiếu 40 năm trên 4%, là mức cao nhất kể từ khi ra mắt năm 2007 và cao hơn đáng kể so với trái phiếu chính phủ Đức siêu dài hạn sẽ mang lại giá trị ngày càng hấp dẫn cho cả người nắm giữ dài hạn trong nước và nước ngoài, đặc biệt là trên cơ sở phòng ngừa rủi ro tỷ giá với mức tăng lợi suất là đáng kể”, Masahiko Loo, chiến lược gia cấp cao về trái phiếu tại State Street Investment Management cho biết.
Đà tăng vọt của lợi suất đã khiến thị trường trái phiếu Nhật Bản ngày càng hấp dẫn hơn đối với nhà đầu tư nước ngoài. Theo số liệu của Hiệp hội Các nhà kinh doanh chứng khoán Nhật Bản, khối ngoại hiện chiếm khoảng 65% giá trị giao dịch tiền mặt hàng tháng của trái phiếu chính phủ Nhật Bản.
Sự tăng vọt lợi suất trái phiếu Nhật Bản kỳ hạn siêu dài đang lặp lại diễn biến vào ngày 9/4/2025 khi tác động của thuế quan của Tổng thống Donald Trump làm chao đảo thị trường toàn cầu. Lần này, trái phiếu chính phủ Nhật Bản đang dẫn đầu đà tăng, trái ngược với tháng 4/2025 khi trái phiếu kho bạc Mỹ dẫn đầu”, các chiến lược gia của Bloomberg nhận định.
Mặc dù tỷ lệ nợ trên GDP của Nhật Bản đã chạm mức thấp nhất trong 16 năm, nhưng đây vẫn là gánh nặng nợ công cao nhất trong số các nền kinh tế phát triển. Điều đó có nghĩa là nhu cầu đối với trái phiếu đặc biệt nhạy cảm với các biện pháp của chính phủ nhằm tăng cường vay nợ và một số nhà đầu tư lo ngại lợi suất cao hơn có thể gây ra một vòng xoáy bán tháo.
Trong khi đó, Nhật Bản có kế hoạch giảm việc bán trái phiếu chính phủ trong năm tài chính bắt đầu từ tháng 4, tập trung vào việc cắt giảm nợ siêu dài hạn. Nhưng khi lợi suất tiếp tục tăng cao, một số người tham gia thị trường cho rằng Ngân hàng trung ương Nhật Bản (BOJ) có thể cần phải can thiệp để ngăn chặn sự sụt giảm trên thị trường trái phiếu chính phủ.
“Hiện chưa có dấu hiệu nào cho thấy BOJ sẽ can thiệp bằng công cụ mua trái phiếu không giới hạn nếu cảm thấy cần thiết…Nếu đợt bán tháo tiếp tục, và đặc biệt nếu nó lan rộng ra toàn cầu, thì chúng ta sẽ thấy BOJ sử dụng công cụ này”, Gareth Berry, chiến lược gia tại Macquarie Group cho biết.
Trái phiếu kho bạc Mỹ bị bán tháo
Trái phiếu kho bạc vốn đã chịu áp lực do lo ngại rằng thuế quan của Donald Trump có thể làm giảm sức hấp dẫn của tài sản Mỹ, cũng tiếp tục giảm khi đợt bán tháo trái phiếu chính phủ Nhật Bản tăng tốc.
“Các hành động của chính quyền Mỹ đã làm suy yếu phần nào sức hấp dẫn của việc nắm giữ trái phiếu kho bạc như một tài sản trú ẩn an toàn, và yếu tố không chắc chắn đó một phần thể hiện ở lợi suất tăng lên…Thị trường kỳ vọng Tổng thống Trump sẽ thúc đẩy thị trường trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ, và thuế quan đang gây ra lạm phát”, Prashant Newnaha, chiến lược gia tại TD Securities nhận định.
Hơn nữa, trái phiếu kho bạc đang mất đi một phần sức hấp dẫn như một nơi trú ẩn an toàn sau khi thâm hụt ngân sách Mỹ gia tăng và căng thẳng địa chính trị làm suy yếu niềm tin rằng thị trường trái phiếu lớn nhất thế giới vẫn có thể cung cấp sự bảo vệ đáng tin cậy khi tâm lý rủi ro xấu đi.
Các quốc gia châu Âu nắm giữ hàng nghìn tỷ đô la trái phiếu và cổ phiếu của Mỹ, một số trong đó nằm trong các quỹ của khu vực công. Điều đó đang làm dấy lên suy đoán rằng họ có thể bán bớt lượng nắm giữ của mình để đáp trả cuộc chiến thuế quan mới của Tổng thống Trump, có khả năng đẩy chi phí vay tăng và giá cổ phiếu giảm do Mỹ phụ thuộc vào vốn nước ngoài.
“Yếu tố then chốt mới hiện nay là Mỹ đã trở thành nguồn gốc của sự bất ổn, chứ không phải là nơi trú ẩn an toàn khỏi sự bất ổn”, Andrew Ticehurst, chiến lược gia cấp cao về lãi suất tại Nomura Australia cho biết.
“Sự rạn nứt của toàn cầu hóa dường như đang tăng tốc, điều này làm nổi bật những lo ngại về việc gia tăng bán nợ để tài trợ cho chi tiêu quốc phòng, phúc lợi và cơ sở hạ tầng năng lượng. Trong thời đại mà các ngân hàng trung ương dường như không muốn hạ lãi suất tiền mặt xuống thấp hơn nữa, trái phiếu chính phủ không được xem là nơi trú ẩn an toàn trước những cơn bão địa chính trị”, chiến lược gia của Bloomberg nhận định.
Thêm vào áp lực đối với trái phiếu kho bạc là mối lo ngại ngày càng tăng rằng các nhà đầu tư Nhật Bản sẽ bán các khoản nắm giữ để hồi hương vốn khi lợi suất tăng ở trong nước, mà xu hướng này có thể đẩy lợi suất trái phiếu kho bạc lên cao hơn nữa.
“Mối quan ngại chính là lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản đã đạt đến mức khiến việc đầu tư vào trái phiếu kho bạc Mỹ trở nên không hấp dẫn trên cơ sở phòng ngừa rủi ro tỷ giá…Nếu lợi suất trái phiếu Nhật Bản tiếp tục tăng, lựa chọn hợp lý của các nhà đầu tư Nhật Bản có thể là đưa vốn quay về Nhật Bản để hưởng lợi từ lợi suất cao hơn so với lợi suất có thể đạt được ở Mỹ hoặc châu Âu sau khi trừ đi chi phí phòng ngừa rủi ro tỷ giá”, Ronald Temple, chiến lược gia thị trường chính tại Lazard Asset Management cho biết.
