Lợi nhuận tăng mạnh, động lực tập trung ở nhóm doanh nghiệp lớn
Bức tranh kết quả kinh doanh quý III/2026 của các doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán ghi nhận mức tăng trưởng lợi nhuận đáng kể so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, khi bóc tách đóng góp của từng nhóm doanh nghiệp, mức tăng trưởng chung chưa phản ánh đầy đủ diễn biến kinh doanh của toàn thị trường.
Theo báo cáo tổng hợp kết quả kinh doanh quý III/2026 của Trung tâm Phân tích, Công ty cổ phần Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), tính đến ngày 31/10/2026, đã có 856 doanh nghiệp trên HOSE, HNX và UPCoM công bố báo cáo tài chính, đại diện cho 93,4% vốn hóa toàn thị trường.
Tổng lợi nhuận sau thuế của các doanh nghiệp này đạt hơn 226.000 tỷ đồng, tăng 45,1% so với cùng kỳ năm 2025 trên cơ sở so sánh các doanh nghiệp cùng mẫu. Đây là mức tăng trưởng tích cực, đặc biệt trong bối cảnh kết quả kinh doanh giữa các nhóm ngành có sự khác biệt đáng kể.
Đáng chú ý, phần lớn mức tăng lợi nhuận đến từ một số doanh nghiệp có quy mô lớn. Riêng hai doanh nghiệp thuộc Vingroup là VIC và VHM đóng góp tới 54,5% phần lợi nhuận tăng thêm của toàn thị trường. Nếu loại trừ nhóm Vingroup, tốc độ tăng trưởng lợi nhuận chung chỉ còn 21,3%, thấp hơn đáng kể so với con số thống kê ban đầu.
Sự chênh lệch này cho thấy kết quả kinh doanh của một số doanh nghiệp đầu ngành có ảnh hưởng lớn đến bức tranh lợi nhuận toàn thị trường. Đồng thời, mức tăng trưởng chung chưa đồng nghĩa với việc phần lớn doanh nghiệp đều đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh.
Xét theo cơ cấu, nhóm doanh nghiệp phi tài chính ghi nhận lợi nhuận tăng 82,8% so với cùng kỳ, vượt xa mức tăng 9,9% của nhóm tài chính. Tuy nhiên, nếu loại trừ Vingroup, lợi nhuận nhóm phi tài chính tăng 35,1%.
Ở cấp độ ngành, bất động sản dân cư là nhóm đóng góp lớn nhất vào phần lợi nhuận tăng thêm của thị trường, tiếp đến là ngân hàng, dầu khí và tài nguyên cơ bản. Trong đó, lợi nhuận ngành bất động sản dân cư tăng 325,7% so với cùng kỳ, chủ yếu nhờ kết quả kinh doanh đột biến của một số doanh nghiệp.
VIC và VHM tiếp tục là hai doanh nghiệp có mức tăng lợi nhuận tuyệt đối lớn nhất thị trường, lần lượt tăng khoảng 19.735 tỷ đồng và 18.585 tỷ đồng so với cùng kỳ. Bên cạnh đó, việc Novaland (NVL) chuyển từ lỗ hơn 1.153 tỷ đồng trong quý III/2025 sang lãi hơn 1.102 tỷ đồng cũng góp phần cải thiện kết quả kinh doanh của ngành bất động sản.
Tuy nhiên, khi loại trừ nhóm Vingroup, lợi nhuận ngành bất động sản dân cư chỉ còn tăng 37,6%. Theo tính toán của SHS, nếu tiếp tục loại trừ ảnh hưởng của NVL, lợi nhuận nhóm doanh nghiệp còn lại giảm khoảng 23,8% so với cùng kỳ, trên cơ sở số liệu quý III/2025 của NVL được ước tính trong báo cáo.
Như vậy, mức tăng trưởng cao của ngành bất động sản chưa phản ánh sự phục hồi đồng đều giữa các doanh nghiệp. Trong khi một số doanh nghiệp lớn ghi nhận lợi nhuận đột biến, không ít doanh nghiệp khác vẫn đối mặt với kết quả kinh doanh kém tích cực.
Tình trạng tập trung lợi nhuận cũng xuất hiện tại một số ngành có mức tăng trưởng cao khác. Chẳng hạn, lợi nhuận ngành dầu khí tăng hơn 400%, nhưng riêng Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) đóng góp khoảng 95% mức tăng của toàn ngành. Tương tự, tại nhóm tài nguyên cơ bản, Hòa Phát (HPG), Masan High-Tech Materials (MSR) và Tổng công ty Thép Việt Nam (TVN) đóng góp phần lớn mức tăng lợi nhuận.
Những con số này cho thấy, bên cạnh sự cải thiện thực tế trong hoạt động kinh doanh của nhiều doanh nghiệp, kết quả tăng trưởng toàn thị trường còn chịu ảnh hưởng lớn từ các trường hợp có mức tăng lợi nhuận đột biến.
Sự phân hóa thể hiện rõ giữa các nhóm ngành
Không chỉ tập trung ở một số doanh nghiệp lớn, tăng trưởng lợi nhuận quý III còn có sự phân hóa đáng kể về độ rộng.
Theo thống kê của SHS, trong số 860 doanh nghiệp có dữ liệu so sánh cùng kỳ, 453 doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận tăng trưởng, tương đương 52,7%. Như vậy, dù lợi nhuận toàn thị trường tăng hơn 45%, tỷ lệ doanh nghiệp có kết quả kinh doanh cải thiện chỉ nhỉnh hơn một nửa.
Diễn biến này thể hiện rõ khi xem xét từng nhóm ngành. Trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng tiếp tục là nhóm có đóng góp quan trọng vào quy mô lợi nhuận toàn thị trường. Tổng lợi nhuận sau thuế của các ngân hàng trong quý III đạt gần 80.700 tỷ đồng, tăng 21,8% so với cùng kỳ.
Đáng chú ý, tăng trưởng lợi nhuận ngành ngân hàng có độ rộng tương đối tích cực, với 20 trong số 26 ngân hàng thuộc mẫu so sánh ghi nhận kết quả cải thiện. Trong đó, MB (MBB), BIDV (BID) và VietinBank (CTG) là ba ngân hàng đóng góp lớn nhất vào mức tăng lợi nhuận của toàn ngành.
Trái ngược với ngân hàng, nhóm dịch vụ tài chính, chủ yếu gồm các công ty chứng khoán, ghi nhận lợi nhuận giảm 45% so với cùng kỳ. Trong số 45 doanh nghiệp có dữ liệu so sánh, chỉ 10 doanh nghiệp tăng lợi nhuận, trong khi 35 doanh nghiệp ghi nhận kết quả đi xuống.
Một số công ty chứng khoán như VIX, VPBankS (VPX) và VNDirect (VND) có mức giảm lợi nhuận tuyệt đối lớn, chiếm tới 63,5% tổng mức suy giảm lợi nhuận của nhóm dịch vụ tài chính.
Sự đối lập giữa ngân hàng và công ty chứng khoán khiến lợi nhuận chung của nhóm tài chính chỉ tăng 9,9%, dù riêng ngân hàng vẫn duy trì mức tăng trưởng trên 20%.
Ở nhóm phi tài chính, ngoài bất động sản, một số ngành ghi nhận kết quả kinh doanh tích cực như dầu khí, tài nguyên cơ bản và bán lẻ.
Trong đó, bán lẻ là một trong những ngành có độ rộng tăng trưởng đáng chú ý. Lợi nhuận toàn ngành tăng 94,5% so với cùng kỳ, với 13 trong số 17 doanh nghiệp thuộc mẫu so sánh ghi nhận tăng trưởng. Các doanh nghiệp đóng góp lớn gồm Thế giới Di động (MWG), Điện máy Xanh (DMX) và FPT Retail (FRT).
So với bất động sản hay dầu khí, tăng trưởng lợi nhuận ngành bán lẻ được ghi nhận ở tỷ lệ doanh nghiệp cao hơn, dù phần lớn giá trị tăng thêm vẫn tập trung tại các doanh nghiệp đầu ngành.
Trong khi đó, không ít lĩnh vực tiếp tục đối mặt với khó khăn. Nhóm xây dựng và vật liệu xây dựng ghi nhận lợi nhuận giảm 31,1% so với cùng kỳ. Một số ngành khác như công nghệ thông tin, viễn thông, hàng cá nhân và gia dụng cũng ghi nhận lợi nhuận suy giảm.
Ngay trong các ngành có kết quả kinh doanh tích cực, sự phân hóa giữa các doanh nghiệp vẫn hiện hữu. Chẳng hạn, ngành bất động sản dân cư có 25 doanh nghiệp tăng lợi nhuận nhưng tới 35 doanh nghiệp giảm lợi nhuận so với cùng kỳ. Điều này phần nào lý giải vì sao lợi nhuận toàn ngành tăng mạnh nhưng chưa phản ánh sự cải thiện trên diện rộng.
Nhìn tổng thể, kết quả kinh doanh quý III/2026 cho thấy hai diễn biến song song. Một mặt, lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp lớn tiếp tục tăng trưởng, tạo động lực đáng kể cho kết quả chung của thị trường. Mặt khác, sự cải thiện chưa đồng đều giữa các nhóm ngành và doanh nghiệp, thậm chí một số lĩnh vực vẫn ghi nhận lợi nhuận suy giảm.
Đối với thị trường chứng khoán, sự khác biệt giữa tốc độ tăng trưởng lợi nhuận chung và độ rộng tăng trưởng là yếu tố đáng chú ý khi đánh giá kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Mức tăng lợi nhuận toàn thị trường có thể tạo ra bức tranh tích cực về tổng thể, nhưng chưa đủ để phản ánh triển vọng của từng ngành hay từng cổ phiếu.