Lãi suất huy động cao ngang ngửa lãi suất cho vay
Thống kê của Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam (VBMA) cho thấy, trong tháng 4/2026, các lô trái phiếu huy động thành công của ngân hàng đã phải chấp nhận lãi suất rất cao. Theo đó, MSB, Bac A Bank, Techcombank phải trả lãi suất trái phiếu lên tới 8,4 - 8,9%/năm. Cùng thời điểm này năm ngoái (tháng 4/2025), Techcombank, MSB chỉ phải trả lãi trái phiếu 5,2 - 5,3%/năm.
Lãi suất tăng cao là nguyên nhân khiến phát hành trái phiếu ngân hàng 4 tháng đầu năm nay giảm mạnh về tỷ trọng. Theo thống kê của VBMA, nếu như quý I/2025, 100% lượng trái phiếu doanh nghiệp phát hành trên thị trường đều thuộc lĩnh vực ngân hàng, thì sang quý I/2026, trái phiếu ngân hàng chỉ còn chiếm 30%, trái phiếu bất động sản vươn lên chiếm vị trí dẫn đầu với tỷ lệ 60%.
Ông Đinh Quang Hinh, Trưởng phòng khối vĩ mô và chiến lược thị trường VNDirect cho biết, lãi suất phát hành trái phiếu riêng lẻ bình quân của nhóm ngân hàng trong tháng 4/2026 lên tới 8,5%/năm, tương ứng tăng 1,6 điểm phần trăm so với cuối năm 2025 và 3,1 điểm phần trăm so với cùng kỳ, cho thấy áp lực thanh khoản và chi phí vốn gia tăng đáng kể ở lĩnh vực ngân hàng.
| |
Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), lãi suất cho vay bình quân của các ngân hàng thương mại trong nước cập nhật đến tháng 3/2026 ở mức 7,4 - 9,7%/năm, tăng 0,3 điểm phần trăm so với tháng 2/2026 và 0,7 điểm phần trăm so với cuối năm 2025.
Các chuyên gia phân tích FiinGroup cũng cho rằng, lãi suất phát hành trái phiếu hiện nay đã tiệm cận với lợi suất cho vay, khiến chênh lệch lợi nhuận bị thu hẹp và đây là lý do khiến phát hành trái phiếu của nhóm ngân hàng sụt giảm.
Mặc dù trái phiếu vẫn là công cụ quan trọng để bổ sung nguồn vốn trung - dài hạn cho ngân hàng, song các chuyên gia cho rằng, lãi suất tăng đã gây áp lực lên chi phí vốn và biên lợi nhuận, khiến tốc độ phát hành trái phiếu ngân hàng sẽ duy trì ở mức thận trọng trong quý II, thay vì tăng mạnh như thời điểm này các năm trước.
Trong quý I/2026, dù nhiều thời điểm áp lực vốn rất mạnh (đặc biệt để phục vụ dịp Tết Nguyên đán), song các ngân hàng chủ yếu ưu tiên nguồn vốn linh hoạt (tiền gửi, vốn liên ngân hàng, OMO) để giải quyết vấn đề thanh khoản căng thẳng, thay vì tìm đến kênh trái phiếu, khiến hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp của nhóm này kém sôi động trong quý.
Lãi suất tăng cũng là lý do khiến trái phiếu phát hành ra công chúng quý I năm nay chứng kiến sự trỗi dậy của nhiều doanh nghiệp phi tài chính như: CTCP Transimex, CTCP Xây dựng Coteccons, CTCP Nông nghiệp BAF. Trong khi đó, những năm trước, phát hành trái phiếu ra công chúng thường là “sân chơi” độc chiếm của nhóm ngân hàng. Dĩ nhiên, phát hành trái phiếu ra công chúng có thêm đa dạng nhà phát hành một phần cũng do Nghị định 245/2025/NĐ-CP bắt đầu có hiệu lực từ tháng 9/2025, giúp doanh nghiệp nhiều lĩnh vực khác tìm đến kênh phát hành trái phiếu để huy động vốn.
Thống kê từ báo cáo tài chính quý I/2026 của 27 ngân hàng niêm yết cho thấy, có tới gần một nửa ngân hàng niêm yết sụt giảm huy động vốn và phải phụ thuộc nhiều hơn vào các kênh huy động vốn khác ngoài thị trường 1, trong đó có kênh huy động trái phiếu, thị trường liên ngân hàng…
Tuy vậy, theo các chuyên gia, kênh liên ngân hàng cũng sắp tới ngưỡng giới hạn, trong khi lãi suất trái phiếu trở nên đắt đỏ, điều này sẽ tác động tới chi phí vốn.
TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia cho rằng: “Ngân hàng muốn có vốn để cho vay buộc phải huy động chỗ này chỗ kia, trong đó có phát hành trái phiếu. Chưa kể, ngân hàng khi cho vay dài hạn thì rủi ro cao, buộc phải nâng tỷ lệ trích lập dự phòng, dẫn tới chi phí vốn tăng”.
| |
Doanh nghiệp, ngân hàng sẽ trì hoãn kế hoạch phát hành
Theo FiinGroup, thị trường trái phiếu thường tăng tốc vào quý II và III hàng năm, khi nhu cầu sản xuất, triển khai dự án gia tăng, đồng thời các tổ chức tín dụng đẩy mạnh huy động để phục vụ tăng trưởng tín dụng và đảm bảo các chỉ tiêu an toàn thanh khoản.
Nhưng năm nay, trong bối cảnh lãi suất duy trì ở mức cao, hoạt động thị trường nhiều khả năng sẽ trầm lắng hơn ở cả khối doanh nghiệp sản xuất và ngân hàng. Các nhà phát hành sẽ thận trọng hơn khi triển khai kế hoạch huy động, chờ đợi tín hiệu rõ ràng hơn về điều hành lãi suất cũng như tình hình vĩ mô.
“Mặt bằng lãi suất cao tiếp tục đẩy chi phí phát hành lên mức cao, qua đó có thể làm chậm lại kế hoạch huy động vốn của doanh nghiệp. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của lãi suất tới kế hoạch phát hành trái phiếu doanh nghiệp sẽ phụ thuộc vào hồ sơ của từng doanh nghiệp”, FiinGroup phân tích.
Dù nhận định sự thận trọng sẽ bao trùm thị trường trái phiếu doanh nghiệp thời gian tới, song các chuyên gia cũng cho rằng, việc tín dụng bất động sản bị kiểm soát năm nay sẽ buộc các chủ đầu tư tìm đến nhiều hơn với trái phiếu doanh nghiệp nhằm bù đắp sự thiếu hụt của tín dụng ngân hàng.
Tương tự, ông Nguyễn Đức Thông, Tổng giám đốc Công ty Chứng khoán SSI bổ sung, nền kinh tế Việt Nam hiện nay phụ thuộc nhiều vào tín dụng ngân hàng. Trong khi đó, thị trường vốn (bao gồm thị trường chứng khoán và trái phiếu doanh nghiệp) hiện chỉ chiếm khoảng 15 - 20% tổng nguồn vốn của nền kinh tế. Ông Thông kỳ vọng, thời gian tới, thị trường vốn sẽ trở thành kênh huy động hiệu quả cho mọi loại hình doanh nghiệp.
Với doanh nghiệp bất động sản, việc tìm đến kênh trái phiếu thời gian tới không do sự thiếu hụt của tín dụng, mà còn do lượng trái phiếu đáo hạn lớn, khoảng 125.000 tỷ đồng.
Song lãi suất tăng đang khiến nguy cơ nợ xấu trái phiếu bất động sản tăng lên. Số liệu của FiinGroup cho thấy, trong 3 tháng đầu năm nay, toàn bộ thị trường có 12.800 tỷ đồng trái phiếu có vấn đề, tăng 6,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, 54,6% giá trị trái phiếu doanh nghiệp có vấn đề đến từ nhóm ngành bất động sản.
Tỷ lệ trái phiếu có vấn đề phát sinh mới đã giảm từ năm 2024, cho thấy khả năng trả nợ cũng như năng lực tài chính của các tổ chức phát hành đã cải thiện đáng kể trong các năm gần đây.
Tuy nhiên, mặt bằng lãi suất tăng mạnh trong quý I/2026 và nhiều khả năng duy trì trong các quý tiếp theo có thể gây áp lực lên khả năng trả nợ, buộc nhà phát hành của các lô trái phiếu lãi suất thả nổi phải cân đối tài chính hoặc đàm phán với trái chủ nhằm giãn hoãn, chuyển đổi nghĩa vụ nợ.
Chuyên gia phân tích VIS Rating cho rằng, việc ngân hàng siết tín dụng và lãi suất cho vay tăng cao năm 2026 sẽ khiến hồ sơ tín dụng bị phân hóa sâu sắc. Theo đó, chỉ các nhà phát triển bất động sản lớn với danh mục dự án bàn giao dồi dào mới tiếp cận được vốn ngân hàng, trong khi những đơn vị đang đối mặt với các vấn đề pháp lý kéo dài hoặc lún sâu vào các dự án bất động sản nghỉ dưỡng sẽ tiếp tục gặp áp lực về thanh khoản trong năm 2026.
Tình thế này buộc các nhà phát triển bất động sản phải thúc đẩy mạnh mẽ hơn 3 kênh gọi vốn khác ngoài tín dụng, trong đó có trái phiếu doanh nghiệp.
Đối với nhà đầu tư, ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinGroup khuyến cáo không nên chạy theo lãi suất cao, mà phải hiểu rõ bản chất loại trái phiếu phát hành, đặc biệt là tính pháp lý.
Chuyên gia này cảnh báo, thời gian gần đây nổi lên các hình thức tiết kiệm online “trá hình trái phiếu”. Nếu không giám sát chặt, nguy cơ vài năm tới sẽ xuất hiện các vụ việc nhức nhối liên quan đến trái phiếu đầu cơ với mức lãi suất 12 - 14%/năm.
Theo các chuyên gia, khi đầu tư trái phiếu doanh nghiệp, nhà đầu tư phải quan tâm, tìm hiểu sức khỏe của doanh nghiệp, xem kỹ điều khoản phát hành trái phiếu và xếp hạng tín nhiệm của doanh nghiệp đó.