Lãi suất giảm, nhưng lợi ích chưa đến ngay
Theo Công ty Chứng khoán Việt Nam (VBSE), từ giữa tháng 10/2026, chính sách tiền tệ đã chuyển trọng tâm sang giảm lãi suất cho vay. Nhiều ngân hàng thương mại công bố các chương trình ưu đãi, với mức giảm phổ biến từ 1,5 - 2%/năm dành cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên.
Trong đó, Vietcombank cam kết giảm tối thiểu 2%/năm lãi suất cho vay đến cuối năm 2026. BIDV triển khai gói tín dụng khoảng 100.000 tỷ đồng dành cho các khoản vay ngắn hạn, với lãi suất từ 6%/năm. VietinBank, Agribank và một số ngân hàng thương mại cổ phần cũng tham gia các chương trình giảm lãi suất.
Tuy nhiên, mức giảm thực tế trên thị trường vẫn thấp hơn đáng kể so với các chương trình ưu đãi được công bố.
Theo số liệu được VBSE tổng hợp, đến cuối tháng 10/2026, lãi suất cho vay mới bình quân giảm khoảng 0,2 - 0,5 điểm phần trăm so với giữa tháng. Trong khi đó, tổng quy mô các gói tín dụng ưu đãi đã công bố, bao gồm cả những chương trình triển khai từ tháng 8, mới tương đương khoảng 2,6% tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống.
Điều này cho thấy các chương trình giảm lãi suất hiện mới tác động đến một phần dư nợ, thay vì tạo ra sự điều chỉnh đồng loạt đối với toàn bộ khoản vay của doanh nghiệp.
Một yếu tố khác là độ trễ trong quá trình điều chỉnh lãi suất. Phần lớn các chương trình ưu đãi áp dụng cho khoản giải ngân mới hoặc khoản vay được tái tục. Với những khoản vay hiện hữu, doanh nghiệp phải chờ đến kỳ đáo hạn hoặc thời điểm điều chỉnh lãi suất theo hợp đồng mới có thể hưởng mức chi phí vốn thấp hơn.
Dù vậy, VBSE đánh giá điều kiện hỗ trợ giảm lãi suất trong đợt này có một số điểm thuận lợi hơn so với đợt điều chỉnh hồi tháng 4/2026.
Bên cạnh yêu cầu giảm lãi suất huy động và cho vay, Ngân hàng Nhà nước đã bổ sung thanh khoản cho hệ thống thông qua nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ kỳ hạn 6 tháng. Trên thị trường liên ngân hàng, lãi suất qua đêm bình quân tuần giảm từ khoảng 6,1% trong tuần kết thúc ngày 6/11 xuống 4,8% trong tuần kết thúc ngày 13/11.
Động thái này góp phần giảm áp lực chi phí vốn ngắn hạn của các ngân hàng, qua đó tạo thêm điều kiện để duy trì các chương trình giảm lãi suất cho vay.
Tuy nhiên, báo cáo cũng lưu ý rằng phần lớn các chương trình ưu đãi hiện chỉ cam kết triển khai đến cuối năm 2026. Trong khi đó, nhu cầu vốn thường gia tăng vào giai đoạn cuối năm, có thể tạo áp lực trở lại đối với thanh khoản hệ thống.
Trên cơ sở đó, VBSE xây dựng kịch bản cơ sở với dự báo lãi suất cho vay ngắn hạn bình quân của doanh nghiệp có thể giảm thêm 0,5 - 1 điểm phần trăm đến ngày 31/12/2026. Mức giảm này phụ thuộc vào tiến độ triển khai các chương trình ưu đãi và khả năng duy trì thanh khoản ổn định của hệ thống ngân hàng.
Ở kịch bản kém thuận lợi, nếu thanh khoản chịu áp lực trở lại, mức giảm lãi suất có thể thấp hơn 0,5 điểm phần trăm.
Đối với doanh nghiệp niêm yết, tác động của diễn biến này không chỉ phụ thuộc vào mức giảm lãi suất mà còn liên quan đến cơ cấu nguồn vốn và đặc điểm hoạt động kinh doanh.
Theo VBSE, các doanh nghiệp sử dụng nhiều vốn vay ngắn hạn, có tốc độ quay vòng vốn nhanh sẽ được áp dụng mặt bằng lãi suất mới sớm hơn. Ngược lại, doanh nghiệp có tỷ trọng vay dài hạn lớn hoặc ít phát sinh nhu cầu tái cấp vốn có thể cần nhiều thời gian hơn để ghi nhận lợi ích.
Đáng chú ý, lãi suất giảm không đồng nghĩa lợi nhuận của tất cả doanh nghiệp đều được cải thiện. Báo cáo của VBSE chỉ ra rằng, trong nhóm 231 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên HOSE và HNX có vốn hóa từ 1.000 tỷ đồng, tổng dư nợ vay ngắn hạn tại cuối tháng 9/2026 đạt khoảng 886.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, lượng tiền và đầu tư tài chính ngắn hạn của nhóm doanh nghiệp này còn lớn hơn, đạt khoảng 1,178 triệu tỷ đồng.
Điều này tạo ra hai tác động trái chiều. Một mặt, doanh nghiệp tiết kiệm chi phí lãi vay khi lãi suất giảm. Mặt khác, thu nhập lãi từ tiền gửi và các khoản đầu tư ngắn hạn cũng có thể giảm theo.
Theo tính toán của VBSE, với các giả định trong kịch bản cơ sở, tác động ròng lên lợi nhuận sau thuế của 231 doanh nghiệp có thể dao động từ âm khoảng 290 tỷ đồng đến dương khoảng 590 tỷ đồng mỗi quý.
Như vậy, lợi ích từ việc giảm lãi suất không phân bổ đồng đều trên thị trường mà có xu hướng tập trung ở những doanh nghiệp có dư nợ vay ngắn hạn lớn hơn lượng tiền và đầu tư ngắn hạn đang nắm giữ.
Nhóm doanh nghiệp nào có khả năng hưởng lợi rõ nhất?
Từ đặc điểm trên, VBSE tiến hành sàng lọc các doanh nghiệp niêm yết dựa trên ba yếu tố chính: tỷ trọng vay ngắn hạn cao, tốc độ quay vòng vốn nhanh và chi phí lãi vay chiếm tỷ trọng đáng kể trong lợi nhuận hoạt động.
Đồng thời, báo cáo loại trừ những doanh nghiệp có lượng tiền và đầu tư ngắn hạn lớn hơn dư nợ vay ngắn hạn, nhằm xác định nhóm có khả năng hưởng lợi ròng rõ hơn khi lãi suất giảm.
Từ danh sách 151 doanh nghiệp phi tài chính đáp ứng điều kiện ban đầu về quy mô vốn hóa và dư nợ vay ngắn hạn, VBSE xác định Hoa Sen (HSG), Petrosetco (PET) và Thép Nam Kim (NKG) là ba doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ các tiêu chí và có khả năng hưởng lợi rõ nhất.
Đường SBT (SBT) cũng được đưa vào nhóm cần theo dõi, dù tốc độ quay vòng vốn thấp hơn ngưỡng sàng lọc, do chi phí lãi vay đang tạo áp lực lớn lên lợi nhuận.
Đối với Hoa Sen, toàn bộ dư nợ vay tại thời điểm cuối tháng 9/2026 là vay ngắn hạn, với quy mô khoảng 7.333 tỷ đồng. Doanh nghiệp có tốc độ quay vòng vốn tương đối nhanh, trong khi chi phí lãi vay tương đương khoảng 35% lợi nhuận trước lãi vay và thuế (EBIT).
Đặc biệt, quý IV dương lịch cũng là giai đoạn Hoa Sen bước vào niên độ tài chính mới và thường gia tăng nhập nguyên liệu. Trong hai năm gần đây, dư nợ vay ngắn hạn của doanh nghiệp đều tăng mạnh trong quý cuối năm.
Theo VBSE, đặc điểm này khiến Hoa Sen có khả năng hưởng lợi sớm khi các khoản vay được tái tục với lãi suất thấp hơn.
Với Petrosetco, nhu cầu vốn lưu động lớn trong hoạt động phân phối và bán lẻ khiến doanh nghiệp phụ thuộc đáng kể vào nguồn vay ngắn hạn.
Trong 9 tháng đầu năm 2026, doanh thu Petrosetco tăng 43% so với cùng kỳ, nhưng chi phí lãi vay tăng tới 73%, đạt gần 340 tỷ đồng. Dòng tiền kinh doanh âm do các khoản phải thu và hàng tồn kho gia tăng. Trong bối cảnh đó, việc giảm lãi suất có thể giúp doanh nghiệp giảm bớt áp lực chi phí tài chính, nhất là khi hoạt động kinh doanh tiếp tục đòi hỏi lượng vốn lưu động lớn.
Thép Nam Kim cũng nằm trong nhóm được đánh giá có khả năng hưởng lợi nhờ tỷ trọng vay ngắn hạn cao và kết quả kinh doanh đang cải thiện. Tuy nhiên, VBSE lưu ý chi phí vay bình quân của Nam Kim trong quý III/2026 chỉ khoảng 4,7%/năm, thấp hơn đáng kể so với các doanh nghiệp khác trong nhóm. Điều này có thể phản ánh việc doanh nghiệp sử dụng một phần vốn vay ngoại tệ hoặc các khoản vay ưu đãi. Nếu đúng như vậy, mức độ hưởng lợi thực tế từ việc giảm lãi suất cho vay bằng VND có thể thấp hơn ước tính.
Trong khi đó, SBT là trường hợp có đặc điểm khác biệt. Doanh nghiệp có dư nợ vay ngắn hạn gần 14.000 tỷ đồng, với chi phí lãi vay tương đương khoảng 65% EBIT, cao nhất trong nhóm được sàng lọc. Dù tốc độ quay vòng vốn thấp hơn các doanh nghiệp còn lại, quy mô chi phí tài chính lớn khiến kết quả kinh doanh của SBT tương đối nhạy cảm với biến động lãi suất.
Ngoài bốn doanh nghiệp trên, VBSE còn xác định nhóm có khả năng hưởng lợi ở mức vừa phải, gồm FPT Retail (FRT), Dabaco (DBC), TNG và Digiworld (DGW).
Đây là những doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chí về sử dụng vốn vay ngắn hạn và hoạt động kinh doanh, nhưng mức độ tác động đến lợi nhuận thấp hơn, một phần do chi phí lãi vay chiếm tỷ trọng nhỏ hơn hoặc thu nhập từ tiền và đầu tư ngắn hạn có thể bù trừ đáng kể lợi ích tiết kiệm lãi vay.
Đáng chú ý, quy mô dư nợ lớn không đồng nghĩa mức độ cải thiện lợi nhuận cũng lớn.
Chẳng hạn, Hòa Phát (HPG) có dư nợ vay ngắn hạn hơn 78.600 tỷ đồng, cao nhất trong danh sách được VBSE phân tích. Theo ước tính, doanh nghiệp có thể tiết kiệm một khoản chi phí lãi vay đáng kể về giá trị tuyệt đối. Tuy nhiên, khi đặt trong tương quan với quy mô lợi nhuận, tác động tương đối lại không lớn.
Theo kịch bản cơ sở của VBSE, sau khi tính đến phần thu nhập lãi từ tiền và đầu tư ngắn hạn giảm, khoản tiết kiệm ròng mỗi quý từ quý I/2027 của HSG, PET, SBT và NKG có thể tương đương khoảng 2 - 15% lợi nhuận sau thuế bình quân quý của từng doanh nghiệp.
Ở góc độ đầu tư, VBSE cũng lưu ý cần phân biệt giữa lợi ích đối với hoạt động kinh doanh và mức độ phản ánh của kỳ vọng này vào giá cổ phiếu.
Trong giai đoạn từ ngày 15/10 đến 13/11/2026, cổ phiếu NKG tăng 17,6%, vượt đáng kể mức tăng 2,2% của VN-Index. Trong khi đó, HSG tăng 4,3%, còn PET và SBT giảm giá.
Theo đánh giá của VBSE, HSG có mức định giá tương đối hợp lý nhất trong nhóm hưởng lợi rõ nhất, với P/E khoảng 13 - 14 lần khi tính đến tác động tiết kiệm lãi vay. Ngược lại, định giá của PET, SBT và NKG vẫn ở mức cao hơn, khiến dư địa phản ánh thêm lợi ích từ lãi suất cần được xem xét thận trọng.