Áp lực tâm lý thị trường những ngày cận Tết
Tuần giao dịch vừa qua, thị trường chứng khoán ghi nhận nhịp giảm khá sâu. Song hành đó là diễn biến đáng chú ý trên thị trường tiền tệ: lãi suất VND liên ngân hàng tăng vọt lên mức hai chữ số ở các kỳ hạn ngắn. Đáng chú ý, lãi suất qua đêm (kỳ hạn chính chiếm trên 90% giá trị giao dịch liên ngân hàng) có thời điểm tăng sốc 7,9 điểm phần trăm, lên tới 17%/năm - mức cao hiếm thấy trong nhiều năm trở lại đây.
Cộng hưởng hai diễn biến này, tâm lý lo ngại của nhà đầu tư lan toả trên diện rộng và cho rằng VN-Index sẽ tiếp tục suy giảm, nhiều cổ phiếu vẫn chịu áp lực điều chỉnh về mặt bằng giá thấp hơn.
Chuyên viên tư vấn đầu tư của một công ty chứng khoán lớn đã phát đi quan điểm trấn an nhà đầu tư, rằng không nên lo lắng thái quá trước đà tăng của lãi suất liên ngân hàng.
“Cần hiểu rõ, đây là lãi suất các ngân hàng vay mượn lẫn nhau, kỳ hạn rất ngắn để bù thanh khoản cận Tết, không phải lãi suất tiền gửi hay lãi suất vay của doanh nghiệp - mới là yếu tố tác động trực tiếp tới thị trường chứng khoán và bất động sản. Hiện lãi suất liên ngân hàng đã hạ nhiệt và khả năng sẽ ổn định lại sau Tết. Nhu cầu vốn đang rất lớn, đặc biệt từ đầu tư công. Lãi suất neo cao có thể ảnh hưởng tâm lý ngắn hạn, nhưng cũng cho thấy tốc độ giải ngân đang được đẩy mạnh”, chuyên viên này nhấn mạnh.
Tương tự, nhóm tư vấn đầu tư ở nhiều công ty chứng khoán khác cũng liên tục trả lời các lo ngại của nhà đầu tư về vấn đề lãi suất, có sự đồng thuận về quan điểm rằng lãi suất liên ngân hàng tăng chủ yếu do yếu tố cục bộ trong ngắn hạn, phản ánh tình trạng thiếu thanh khoản tạm thời, chứ không đồng nghĩa với việc mặt bằng lãi suất này sẽ duy trì ở mức rất cao (trên 15%/năm) trong thời gian dài. Ngân hàng Nhà nước đã chủ động can thiệp và bơm thanh khoản kịp thời - khả năng cao lãi suất liên ngân hàng sẽ sớm hạ nhiệt.
Các nhóm tư vấn cũng khuyến nghị nhà đầu tư cần tỉnh táo, những phiên điều chỉnh như trong tuần qua do nhóm cổ phiếu trụ giảm điểm, chứ các nhóm ngành nhạy với lãi suất như bất động sản, chứng khoán... vẫn tăng và giữ giá tốt. Dĩ nhiên, nhà đầu cần chấp nhận thực tế là mặt bằng lãi suất sẽ nhích lên, không thấp như vài năm qua nữa, nhưng cũng không phải là tăng mạnh. Lãi suất sẽ sớm cân bằng và đi ngang sau quý I/2026.
Thực tế, từ đầu tháng 12/2025 tới nay, áp lực thanh khoản của hệ thống ngân hàng trở nên rõ rệt. Hệ quả là một cuộc đua lãi suất âm thầm diễn ra, với gần 40 ngân hàng đồng loạt điều chỉnh tăng lãi suất, đẩy mặt bằng lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng vượt mốc 7%/năm. Cá biệt có ngân hàng huy động kỳ hạn dài với lãi suất trên 8%/năm, thậm chí tiệm cận 9%/năm.
Rủi ro chính với thị trường chứng khoán 2026
Giới phân tích công ty chứng khoán cũng lưu ý rủi ro đối với thị trường chứng khoán từ xu hướng lãi suất huy động nhích tăng trong thời gian gần đây.
Theo MBS, lãi suất là rủi ro chính đối với thị trường chứng khoán trong năm 2026. MBS dự báo, trung bình lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng có thể tăng thêm 50 điểm cơ bản trong năm 2026 do chênh lệch giữa tăng trưởng huy động vốn và tăng trưởng tín dụng tại các ngân hàng thương mại nới rộng. Nhu cầu vốn của nền kinh tế được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong 5 năm tới, trong khi tiền gửi đang dịch chuyển sang các kênh đầu tư ít thanh khoản khác như vàng, USD, bất động sản, làm tốc độ vòng quay vốn trong nền kinh tế chậm lại.
Bên cạnh đó, ngành ngân hàng đang đứng trước một số thách thức như chênh lệch cấu trúc kỳ hạn giữa huy động và cho vay. Hiện tỷ lệ tiền gửi kỳ hạn ngắn (dưới 6 tháng) chiếm tới 80% tổng tiền gửi hệ thống, trong khi nhu cầu vốn trung và dài hạn cho kế hoạch đầu tư hạ tầng là rất lớn, dẫn đến áp lực thiếu hụt vốn dài hạn trong hệ thống.
Nợ xấu của hệ thống ngân hàng vẫn đang duy trì ở mức cao, trong khi tỷ lệ bao phủ nợ xấu đang giảm cho thấy áp lực trích lập dự phòng của ngân hàng thương mại tiếp tục tăng lên trong tương lai. Đây cũng là một yếu tố khiến lãi suất khó giảm trong thời gian tới.
MBS sử dụng vùng định giá P/E từ 12,5 - 13 lần cho năm 2026. Trong nửa đầu năm 2026, công ty chứng khoán này duy trì quan điểm tích cực về triển vọng thị trường chứng khoán, với dự báo VN-Index có thể hướng đến vùng 1.860 điểm. Trong nửa sau của năm, MBS hạ kỳ vọng với luận điểm lãi suất thiết lập mặt bằng mới sẽ dần tác động đến thanh khoản của thị trường. Bên cạnh đó, dòng tiền sẽ phần nào dịch chuyển sang sản xuất - kinh doanh. Theo đó, chỉ số VN-Index sẽ về vùng 1.670 - 1.750 điểm vào cuối năm 2026, trên cơ sở kỳ vọng tăng trưởng lợi nhuận trong năm nay của các doanh nghiệp niêm yết đạt mức 16 - 17%.
Với quan điểm thận trọng về diễn biến thị trường chứng khoán năm 2026 trong bối cảnh lãi suất tăng, MBS khuyến nghị nhà đầu tư nên ưu tiên các cổ phiếu có tăng trưởng lợi nhuận rõ rệt, ROE cải thiện, nền tảng tài chính vững chắc và mức định giá vẫn đang ở vùng hấp dẫn.
Các phân tích từ Công ty Chứng khoán VNDIRECT cho thấy, lãi suất huy động bình quân trên thị trường có thể tăng thêm 0,5 - 1%/năm, khi áp lực thanh khoản gia tăng từ cả phía tín dụng và đầu tư công. Lãi suất và tỷ giá tiếp tục là hai biến số trọng tâm trong điều hành chính sách tiền tệ năm nay.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia đều không cho rằng Việt Nam sẽ bước vào một chu kỳ tăng lãi suất mạnh. Thay vào đó, mặt bằng lãi suất được dự báo sẽ điều chỉnh tăng ở mức vừa phải, phản ánh nỗ lực của Ngân hàng Nhà nước trong việc cân bằng giữa yêu cầu ổn định vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng. Trong bối cảnh dư địa nới lỏng hạn chế, chính sách tiền tệ nhiều khả năng sẽ linh hoạt hơn về công cụ, thay vì dựa chủ yếu vào điều chỉnh lãi suất điều hành.
Trong xu hướng lãi suất nhích dần lên, các công ty chứng khoán đã có thông báo điều chỉnh tăng lãi suất cho vay ký quỹ (margin) tới khách hàng - điều dễ dự đoán khi một trong các nguồn vốn chủ đạo của công ty chứng khoán đến từ các khoản vay. Với việc lãi suất margin nhích lên, dư nợ margin tiếp tục đạt kỷ lục, nhiều chuyên viên tư vấn khuyến nghị khách hàng: nhịp điều chỉnh ngắn hạn của thị trường chứng khoán có thể xuất hiện dịp cận Tết Nguyên đán dưới áp lực chốt lời và hạ tỷ lệ margin, nên nhà đầu tư cần cẩn trọng, nhất là với các tài khoản sử dụng đòn bẩy cao.
Ghi nhận ý kiến từ bà Nguyễn Thị Thanh Hà, Giám đốc Tài chính Công ty Chứng khoán SSI, mức tăng dư nợ margin trong quý IV/2025 tập trung cao ở một số công ty chứng khoán lớn, nhóm công ty chứng khoán này có nền tảng tài chính vững mạnh, năng lực quản trị rủi ro tốt từ kinh nghiệm nhiều năm trên thị trường. Ngoài ra, sản phẩm margin là sản phẩm cốt lõi, những điểm mới trong các chương trình cho vay margin gần đây chủ yếu từ việc điều chỉnh cơ chế, lãi suất để giúp công ty chứng khoán phân nhóm từng tệp khách hàng và giúp công ty chứng khoán kiểm soát rủi ro với từng phân khúc tốt hơn.
Một điểm nữa cần nhấn mạnh là bản thân nhà đầu tư cũng ngày càng có kinh nghiệm trong việc sử dụng đòn bẩy và quản trị rủi ro trên thị trường. Công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) cũng giúp nhà đầu tư xây dựng được các kịch bản xử lý rủi ro nhằm tránh tình trạng margin call khi thị trường biến động ngược chiều.