Sẵn sàng kịch bản ứng phó
Một kịch bản điều hành kinh tế vĩ mô nhằm ứng phó với những ảnh hưởng của xung đột quân sự ở Trung Đông đang được Bộ Tài chính xây dựng, theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại phiên họp thường kỳ Chính phủ tháng 2/2026, diễn ra sáng 4/3. “Bộ Tài chính phải xây dựng kịch bản điều hành kinh tế - xã hội phù hợp trước tình hình thế giới hiện nay; Bộ Công thương xây dựng kịch bản về đảm bảo an ninh năng lượng trong tình hình mới”, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo.
Tinh thần rất quyết liệt. Ngay chiều 4/3, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục chủ trì cuộc họp Thường trực Chính phủ về đánh giá tình hình, tác động, các kịch bản và giải pháp ứng phó. Cũng trong tối hôm đó, Thủ tướng đã ban hành Quyết định thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng trước diễn biến phức tạp của cuộc xung đột quân sự tại Trung Đông. Sáng 5/3, Phó thủ tướng Bùi Thanh Sơn đã chủ trì phiên họp thứ nhất của tổ công tác này. Chiều 5/3, Bộ Tài chính họp bàn về việc xây dựng kịch bản ứng phó.
Mới chỉ là những phác thảo ban đầu, nhưng tình hình rất khẩn trương, cấp bách, bởi những diễn biến của cuộc xung đột này là khôn lường, có thể gây đứt gãy các chuỗi cung ứng, ảnh hưởng tới giá vận tải, chi phí logistics. Chưa kể, việc giá dầu, giá LNG tăng cao được cho là sẽ khiến chi phí sản xuất tăng cao, ảnh hưởng đến sản xuất - kinh doanh và sinh kế của người dân.
Lường trước những biến động của tình hình quốc tế, sẵn sàng kịch bản ứng phó chính là cách mà lâu nay, Chính phủ Việt Nam đã nỗ lực thực hiện. Và lần này cũng vậy, rất nhanh và quyết liệt.
Thực tế, 2 tháng đầu năm, kinh tế - xã hội Việt Nam vẫn đạt được những kết quả rất tích cực: thu ngân sách nhà nước 2 tháng đạt 601.300 tỷ đồng, bằng 23,8% dự toán, tăng 13,1% so với cùng kỳ; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu, xuất khẩu, nhập khẩu lần lượt tăng 22,2%, 18,3% và 26,3% so với cùng kỳ; vốn đầu tư nước ngoài đăng ký mới 2 tháng đạt 3,54 tỷ USD, tăng 61,5% so với cùng kỳ, vốn đầu tư nước ngoài thực hiện ước đạt 3,21 tỷ USD, tăng 8,8%...
Tuy vậy, tháng 2 cũng là thời điểm địa chính trị thế giới diễn biến khó lường. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, nếu xung đột Trung Đông kéo dài, gây gián đoạn tuyến vận chuyển dầu thô qua khu vực eo biển Hormuz, giá dầu có thể vượt 100 USD/thùng và nếu vậy, sẽ tác động trực tiếp đến hóa đơn nhập khẩu năng lượng, chi phí vận tải, áp lực lạm phát tại Việt Nam, cũng như các vấn đề về cán cân thương mại, dự trữ ngoại hối.
Chưa kể, chính sách thuế quan của Mỹ cũng đang chưa rõ ràng, chứa đựng những rủi ro nhất định đối với thương mại hàng hóa và thu hút đầu tư nước ngoài.
Đó là lý do hôm báo cáo tại phiên họp thường kỳ Chính phủ tháng 2/2026, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng nói rằng, ổn định kinh tế vĩ mô đang chịu nhiều tác động từ bên ngoài; nhiệm vụ tăng trưởng quý I và cả năm “còn nhiều thách thức”.
Trong nguy có cơ
Những khó khăn của nền kinh tế đã được Chính phủ và các cơ quan hoạch định chính sách lường trước. Tuy vậy, trong báo cáo vừa được công bố, ông Michael Kokalari, Giám đốc Phòng Phân tích kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường của VinaCapital cho rằng, chiến sự nổ ra tại Trung Đông sẽ gây ảnh hưởng không đáng kể đến Việt Nam.
Lý do, theo chuyên gia từ VinaCapital, một phần nhờ tỷ trọng xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Đông hiện chiếm dưới 3% tổng kim ngạch xuất khẩu và một phần nhờ khả năng xảy ra chiến dịch tác chiến trên bộ có quy mô lớn và kéo dài tại Iran là tương đối thấp.
Theo dự báo của ông Michael Kokalari, giá dầu toàn cầu đang tăng khoảng 30% kể từ đầu năm và nhiều khả năng sẽ đẩy CPI của Việt Nam từ khoảng 2,5% so với cùng kỳ lên gần 4% trong những tháng tới. “Nhóm xăng dầu chiếm khoảng 4% rổ CPI, nhưng việc nhóm lương thực, thực phẩm chiếm gần 36% rổ CPI và phần lớn được sản xuất trong nước cũng tạo dư địa chính sách để hạn chế tác động của cú sốc lạm phát tạm thời lên nền kinh tế”, ông Michael Kokalari bày tỏ.
Cũng theo ông này, giá dầu sẽ gây áp lực một phần lên tăng trưởng GDP, do Việt Nam nhập khẩu ròng năng lượng khoảng 1% GDP so với lượng năng lượng tiêu thụ. Tuy vậy, trong bối cảnh kinh tế bị tác động, Chính phủ tương đối dễ dàng bù đắp lực cản này bằng các biện pháp kích thích. Ngoài ra, đà tăng giá dầu do căng thẳng hiện tại có thể được “giảm sốc” phần nào bởi việc OPEC dự kiến tăng sản lượng từ tháng 4 và tồn kho xăng dầu được cho là đang ở mức cao nhất trong nhiều năm tính đến đầu năm 2026.
Dù trong kịch bản xung đột kéo dài, cả xuất nhập khẩu, lạm phát, tăng trưởng GDP của Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng, nhưng theo VinaCapital, xác suất xảy ra thấp. Ngược lại, trong nguy có cơ, một số ngành kinh tế của Việt Nam có thể được hưởng lợi, như vận tải biển, bán lẻ xăng dầu, sản xuất phân bón ure…
Hiện tại, chưa thể sớm có những đánh giá cụ thể, định lượng về những tác động của xung đột quân sự ở Trung Đông tới kinh tế - xã hội Việt Nam. Tuy vậy, Chính phủ, các cơ quan hoạch định chính sách, các doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang nỗ lực và sẵn sàng để ứng phó.
Kiên định mục tiêu tăng trưởng
“Phải kiên định mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng từ 10% trở lên, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế”, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh tại phiên họp thường kỳ Chính phủ tháng 2/2026.
Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo một loạt giải pháp để thúc đẩy tăng trưởng, bao gồm ứng phó với diễn biến địa chính trị toàn cầu, tiếp tục thúc đẩy và làm mới các động lực tăng trưởng mới và truyền thống. Các biện pháp kích cầu, như kéo dài thời gian cho vay tiêu dùng từ 1 lên 2 năm và có thể ân hạn, phát động “Tuần mua hàng tiêu dùng Việt Nam”… cũng được tính tới.
Cùng với đó, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo, đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công, làm sao giải ngân 100% trong năm nay. Ngay sau phiên họp thường kỳ Chính phủ, Thủ tướng đã chủ trì phiên họp để thúc đẩy tiến độ các dự án trọng điểm ngành giao thông, nhằm tạo động lực cho nền kinh tế. Một cuộc họp tương tự để triển khai các chính sách tiền tệ, tài khóa để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cũng được tổ chức.
Theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính tiếp tục phối hợp chặt chẽ, thực hiện chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt, kịp thời, hiệu quả gắn với chính sách tài khóa mở rộng hợp lý, có trọng tâm, trọng điểm.
Cụ thể, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước phải chủ động điều hành lãi suất, tỷ giá, tín dụng linh hoạt, hài hòa, hợp lý; tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát, hướng tín dụng vào sản xuất - kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên, động lực tăng trưởng...
Trong khi đó, với Bộ Tài chính, Thủ tướng Chính phủ giao nhiệm vụ đôn đốc, thúc đẩy triển khai các dự án, công trình đã tổ chức khởi công dịp A50, A80 và chào mừng Đại hội XIV của Đảng; đồng thời quyết liệt thúc đẩy phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công ngay từ đầu năm, nhất là các dự án quan trọng, trọng điểm quốc gia; phấn đấu năm 2026 giải ngân 100% vốn Thủ tướng Chính phủ giao…
Các nỗ lực đang được triển khai, thực hiện, với quyết tâm hoàn thành mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 - năm đầu tiên triển khai Kế hoạch 5 năm 2026-2030, với một trong những mục tiêu hàng đầu là tăng trưởng GDP đạt 10% trở lên.
Trao đổi với báo chí, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết, để đảm bảo hoàn thành mục tiêu tăng trưởng năm 2026, cần tập trung thực hiện một số nhóm giải pháp, như tiếp tục ưu tiên thúc đẩy tăng trưởng gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn; ứng phó kịp thời, hiệu quả với các biến động kinh tế, thương mại thế giới; thúc đẩy và làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống và khai thác mạnh mẽ các động lực tăng trưởng mới…
“Cần chuyển đổi căn bản mô hình tăng trưởng dựa vào năng suất và đổi mới sáng tạo”, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh và cho rằng, cũng tập trung đầu tư xây dựng các công trình hạ tầng chiến lược hiện đại, đồng bộ, tạo nền tảng cho năng lực cạnh tranh quốc gia; tạo đột phá phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; thu hút đầu tư, thúc đẩy các lĩnh vực như bán dẫn, AI…