Đây được xem như cuộc “tổng duyệt” để xác định lại vai trò của khu vực kinh tế nhà nước trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng mới, đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn cho hạ tầng, năng lượng, công nghệ và công nghiệp chiến lược.
Theo lãnh đạo Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ ban hành bộ tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhà nước (DNNN) giai đoạn 2026 - 2030. Khác với các giai đoạn trước, tập trung nhiều vào sắp xếp, cổ phần hóa theo phong trào, định hướng năm nay cho thấy tư duy điều hành đã thay đổi đáng kể: không còn làm theo các “đề án tổng thể” cứng nhắc, mà chuyển sang cơ chế phân loại, giao quyền chủ động và gắn trách nhiệm trực tiếp với hiệu quả sử dụng vốn.
Điểm đáng chú ý nhất là Chính phủ sẽ không ban hành một Quyết định chung phê duyệt Đề án cơ cấu lại DNNN như giai đoạn 2021 - 2025. Điều này đồng nghĩa các tập đoàn, tổng công ty sẽ không còn xây dựng những đề án cơ cấu mang tính hình thức để trình phê duyệt đồng loạt. Thay vào đó, từng doanh nghiệp phải chủ động xây dựng chiến lược phát triển tối thiểu 5 năm và kế hoạch cơ cấu vốn dựa trên tiêu chí phân loại mới, theo quy định của Luật số 68/2025/QH15 cùng các nghị định hướng dẫn.
Cơ chế quản trị theo mục tiêu và hiệu quả vốn được thiết lập. Nhà nước sẽ tập trung xác định lĩnh vực nào cần nắm giữ chi phối, lĩnh vực nào có thể giảm tỷ lệ sở hữu, còn doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm với chiến lược tăng trưởng và hiệu quả đầu tư của mình.
Theo nguồn tin của Đầu tư Chứng khoán, tại cuộc họp cuối tuần qua, lãnh đạo Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) đã đồng thuận về định hướng tiếp tục thoái bớt phần vốn nhà nước tại CTCP Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) và Tổng Công ty Khí Việt Nam (GAS). Đây đều là những doanh nghiệp đầu ngành, có quy mô vốn hóa lớn và giữ vai trò quan trọng trong chuỗi năng lượng quốc gia.
Nếu được triển khai, động thái này sẽ mang nhiều ý nghĩa hơn một thương vụ thoái vốn thông thường. Với BSR, việc giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước có thể mở ra cơ hội cải thiện quản trị, nâng cao tính linh hoạt trong đầu tư và mở rộng hợp tác chiến lược trong bối cảnh ngành lọc hóa dầu đang đứng trước áp lực chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Trong khi đó, GAS cũng cần nguồn lực rất lớn cho các dự án LNG, hạ tầng khí và chuỗi năng lượng mới.
Theo tìm hiểu, lợi nhuận từ các đợt thoái vốn sẽ được hạch toán vào doanh thu và lợi nhuận tài chính của PVN, đơn vị đang cần nguồn lực lớn cho đầu tư, phát triển.
Theo nhận xét của giới chuyên gia, lộ trình thực hiện sẽ không dễ dàng. Các thương vụ thoái vốn quy mô lớn luôn đối mặt với nhiều thách thức như định giá doanh nghiệp, lựa chọn thời điểm thị trường, tìm kiếm nhà đầu tư chiến lược cũng như cân bằng giữa mục tiêu thị trường và yêu cầu đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Tuy nhiên, việc PVN chủ động đưa vấn đề này vào định hướng chiến lược cho thấy tín hiệu tích cực trong phân bổ nguồn lực nhà nước.
Trong bối cảnh nền kinh tế cần lượng vốn đầu tư khổng lồ cho giai đoạn phát triển mới, việc tái cơ cấu DNNN không chỉ nhằm tăng hiệu quả doanh nghiệp, mà còn để khơi thông nguồn lực đang nằm trong các tập đoàn lớn. Đây có thể sẽ là một trong những trụ cột quan trọng giúp thị trường vốn Việt Nam bước sang giai đoạn phát triển sâu hơn, với sự tham gia mạnh mẽ hơn của khu vực tư nhân và nhà đầu tư chiến lược trong các doanh nghiệp đầu ngành.
Đây cũng là lý do thị trường phản ứng khá tích cực với thông tin này trong những phiên gần đây. Cổ phiếu của các doanh nghiệp có vốn nhà nước tỷ trọng lớn, nhóm năng lượng tiếp tục đà tăng giá mạnh trong phiên giao dịch ngày 18/5.
