Ảnh minh họa.
Tại Nghị quyết 105/NQ-CP ban hành tháng 4/2026, Chính phủ yêu cầu tiếp tục sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập trong tổng thể kiện toàn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị. Nội dung này được đặt trong mối liên hệ với việc cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước, cơ sở giáo dục và y tế, cho thấy phạm vi điều chỉnh rộng và tính liên thông giữa nhiều khu vực công.
Trước đó, Quyết định 282/QĐ-TTg về kế hoạch cải cách hành chính giai đoạn 2026 - 2030 cũng xác định giai đoạn 2026 - 2027 là thời điểm trọng tâm để hoàn thiện thể chế và tổ chức lại mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập trên phạm vi cả nước. Xuyên suốt quá trình này là yêu cầu không để gián đoạn các dịch vụ công thiết yếu, việc sắp xếp phải đi cùng giảm đầu mối, tăng quy mô hoạt động và đẩy mạnh cơ chế tự chủ tài chính.
Trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, định hướng đặt ra là mỗi tỉnh, thành phố tối đa không quá 3 trường dạy nghề và không quá 3 trường cao đẳng có khả năng đào tạo liên thông, thực hành. Những cơ sở còn lại sẽ được xem xét sáp nhập, hợp nhất hoặc tổ chức lại để tránh dàn trải nguồn lực.
Với giáo dục mầm non và phổ thông, việc rà soát trường học, điểm trường được thực hiện trong phạm vi một đơn vị hành chính cấp xã. Đồng thời, mỗi xã, phường vẫn phải bảo đảm có ít nhất một trường ở từng cấp học cơ bản để đáp ứng nhu cầu học tập tại chỗ của người dân.
Ở lĩnh vực y tế, hệ thống bệnh viện cơ bản được giữ ổn định, song mô hình tổ chức được điều chỉnh theo hướng hình thành các trung tâm y tế khu vực, bệnh viện đa khoa khu vực phục vụ liên xã, phường, qua đó tăng khả năng liên kết nguồn lực và nâng hiệu quả phục vụ.
Đối với các lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch, nông nghiệp và môi trường, Chính phủ định hướng mỗi địa phương tối đa không quá 7 đơn vị sự nghiệp công lập theo từng nhóm chức năng. Một số đầu mối được chuẩn hóa trên toàn quốc như mỗi tỉnh có một trung tâm khuyến nông, một văn phòng đăng ký đất đai, một trung tâm phát triển quỹ đất.
Cùng với tổ chức lại bộ máy, yêu cầu tự chủ tài chính cũng được đặt ra mạnh mẽ hơn. Nhiều đơn vị phải chuyển sang mức tự bảo đảm chi thường xuyên trở lên, những nơi không đáp ứng yêu cầu sẽ tiếp tục được rà soát để sắp xếp lại.
Từ khung chính sách chung, các địa phương đang triển khai với nhiều cách làm linh hoạt, phù hợp điều kiện thực tế.
Tại Đồng Nai, tỉnh đã ban hành kế hoạch sắp xếp đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước từ đầu năm 2026. Riêng lĩnh vực y tế, 95 trạm y tế xã, phường được chuyển giao nguyên trạng về UBND cấp xã quản lý. Các đơn vị này vẫn có tư cách pháp nhân và hoạt động như đơn vị sự nghiệp trực thuộc chính quyền cơ sở.
Hải Phòng lựa chọn hướng hợp nhất các đơn vị có chức năng tương đồng. Thành phố đã sáp nhập 2 trung tâm trợ giúp pháp lý thành một đầu mối, đồng thời tổ chức lại hệ thống trạm y tế và các trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên nhằm giảm số lượng đơn vị trung gian.
Tại Lào Cai, 3 đơn vị gồm trung tâm lưu trữ lịch sử, trung tâm dịch vụ việc làm và trung tâm điều dưỡng người có công được hợp nhất thành trung tâm dịch vụ tổng hợp thuộc Sở Nội vụ nhằm gom các chức năng gần nhau về cùng một đầu mối quản lý.
Quảng Ngãi xây dựng phương án mỗi xã, phường có một đơn vị sự nghiệp công lập để cung ứng dịch vụ công cơ bản. Trong y tế, tỉnh dự kiến chuyển các trạm y tế về UBND cấp xã để hình thành hệ thống thống nhất từ cơ sở.
Tại Hà Tĩnh, nhiều lĩnh vực đã giảm đáng kể số lượng đơn vị sự nghiệp công lập so với trước, nổi bật ở nhóm kinh tế và nông nghiệp - môi trường.
Một số địa phương khác như Ninh Bình cũng đặt mục tiêu hoàn tất rà soát, sắp xếp ngay trong năm 2026 nhằm bảo đảm tiến độ chung theo yêu cầu của Chính phủ...
Ở cấp bộ, một số đơn vị đã được tổ chức lại theo hướng mới. Cuối năm 2025, hai bệnh viện Trung ương được chuyển giao về Trường Đại học Y Hà Nội để phát triển theo mô hình cơ sở thực hành, kết hợp đào tạo nhân lực và cung ứng dịch vụ khám chữa bệnh.
Song song với đó, Chính phủ tiếp tục ban hành các quyết định về danh mục đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc bộ, ngành nhằm chuẩn hóa đầu mối quản lý, tạo nền tảng pháp lý cho các bước sắp xếp tiếp theo.
Nhìn tổng thể, hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập đang được tái cấu trúc theo hướng ít đầu mối hơn nhưng quy mô lớn hơn, vận hành hiệu quả hơn và có mức độ tự chủ cao hơn. Giai đoạn 2026 - 2027 vì thế được xem là thời điểm bản lề của tiến trình đổi mới khu vực dịch vụ công.
