Nhiều dịch vụ chăm sóc sức khỏe thu tiền theo liệu trình dài hạn
Nguy cơ mất tiền từ những gói dịch vụ trả trước
Thời gian gần đây, trung tâm California Fitness & Yoga thông báo đóng cửa một loạt phòng tập tại Hà Nội, TP.HCM và tạm ngưng dịch vụ tại các điểm còn lại của hệ thống gồm dịch vụ khăn, nước uống VIP, hồ bơi… Động thái này khiến các hội viên hoang mang về quyền lợi đã thanh toán, nhưng chưa được sử dụng.
Thông tin trên website của California Fitness & Yoga cho thấy, hệ thống hiện duy trì khoảng 50 cơ sở, phục vụ hơn 0,5 triệu hội viên với 6 triệu lượt tập mỗi năm, cùng lực lượng lao động lên tới gần 6.000 người.
Theo phản ánh của hội viên, hơn 600 người bị ảnh hưởng từ việc ngưng hoạt động của nhiều phòng tập, với tổng giá trị các gói dịch vụ lên tới hàng tỷ đồng. Một số khách hàng cho biết vẫn ký hợp đồng, thanh toán chỉ vài ngày trước khi nhận thông báo. California Fitness & Yoga đưa ra phương án chuyển hội viên sang trung tâm khác hoặc bảo lưu gói tập đến khi hoạt động trở lại. Tuy nhiên, nhiều hội viên muốn được hoàn lại phần phí tương ứng với dịch vụ chưa sử dụng.
Phóng viên Báo Đầu tư Chứng khoán đã liên hệ với California Fitness & Yoga để tìm hiểu phương án giải quyết quyền lợi hội viên nhưng chưa nhận được phản hồi, số điện thoại được cung cấp cũng chưa liên lạc được.
Không chỉ California Fitness & Yoga, thị trường phòng tập cũng ghi nhận nhiều trung tâm lớn khác thu hẹp hoạt động trong thời gian qua như Elite Fitness, Lumi Fitness, Citigym, Fit24…
Với mô hình bán gói tập kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm, doanh nghiệp có thể thu tiền trước để trang trải các chi phí mặt bằng, thiết bị, nhân sự…, đồng thời đưa ra mức giá ưu đãi cho khách hàng. Nhưng khi hoạt động bị gián đoạn, phần tiền đã thu cho dịch vụ chưa cung cấp có thể trở thành rủi ro tài chính đối với người mua.
Rủi ro tương tự cũng xuất hiện ở các dịch vụ chăm sóc sức khỏe thu tiền theo liệu trình dài hạn, từ chỉnh nha, trồng răng implant, thẩm mỹ đến khám sức khỏe định kỳ. Khi nhà cung cấp không thể tiếp tục phục vụ, khách hàng có thể vừa bị mất phần phí chưa sử dụng, vừa phải tìm nơi thay thế. Với các dịch vụ như chỉnh nha hay phục hình răng, việc chuyển cơ sở còn liên quan đến hồ sơ và quá trình điều trị đang dang dở.
Bài toán bảo vệ tiền trả trước
Với mô hình bán gói tập dài hạn, doanh nghiệp có thể thu tiền trước để trang trải các chi phí... Nhưng khi hoạt động bị gián đoạn, phần tiền đã thu cho dịch vụ chưa cung cấp có thể trở thành rủi ro tài chính đối với người mua.
Ông Đặng Hữu Lập - Tổng giám đốc Công ty cổ phần Môi giới bảo hiểm ANT cho biết, công ty bảo hiểm vẫn cung cấp sản phẩm bảo hiểm gián đoạn rủi ro kinh doanh cho các tổ chức, doanh nghiệp. Theo đó, trường hợp ngừng hoạt động theo kiểu bỏ trốn sẽ không được bồi thường, trong khi do thiên tai hoặc rủi ro cháy nổ vẫn được chi trả.
Tuy nhiên, hiện chưa có sản phẩm bảo hiểm bảo vệ hội viên đã đóng tiền tập khi các phòng tập dừng hoạt động. Theo ông Lập, các trung tâm như California Fitness & Yoga muốn được bảo vệ cần mua bảo hiểm gián đoạn rủi ro kinh doanh để được doanh nghiệp bảo hiểm bồi thường cho thời gian gián đoạn hoạt động.
Bên cạnh đó, các công ty bảo hiểm vẫn cung cấp sản phẩm bảo hiểm tai nạn tại phòng tập hoặc bảo hiểm sức khỏe do hội viên tự mua. Tuy nhiên, một số hợp đồng không chi trả cho các môn thể thao có rủi ro cao hoặc hoạt động thi đấu. Ngoài ra, còn có sản phẩm bảo hiểm trách nhiệm công cộng do chủ phòng tập mua để bồi thường khi khách hàng bị thương do lỗi của cơ sở, chẳng hạn thiết bị hỏng hoặc sàn trơn. Trong trường hợp này, hội viên chỉ được chi trả bảo hiểm khi chứng minh được phòng tập có lỗi.
Dù vậy, các sản phẩm bảo hiểm nói trên không mặc nhiên hoàn lại phí gói tập chưa sử dụng khi doanh nghiệp đóng cửa. Theo Ban Nghiệp vụ bảo hiểm tài sản của Bảo hiểm DBV, thị trường bảo hiểm Việt Nam chưa có sản phẩm chuyên biệt dành riêng cho việc hoàn phí tập luyện chưa sử dụng khi phòng tập ngừng hoạt động. Có nhiều thách thức khi thiết kế sản phẩm bảo hiểm chuyên biệt này.
Thứ nhất, khó định phí rủi ro. Phần lớn phòng gym không có báo cáo tài chính được kiểm toán, trong khi thị trường chưa có dữ liệu thống kê về tỷ lệ phòng tập đóng cửa. Điều này gây khó khăn cho việc đánh giá và xác định mức phí bảo hiểm phù hợp.
Thứ hai, rủi ro đạo đức và trục lợi bảo hiểm. Một số chủ phòng tập có thể cố ý thu tiền rồi biến mất. Hành vi cố ý thường bị loại trừ khỏi phạm vi bảo hiểm, nhưng nếu loại trừ trường hợp này thì sản phẩm lại mất đi ý nghĩa với hội viên.
Thứ ba, khó thu hồi tiền sau khi bồi thường. Khi phòng tập phá sản hoặc chủ cơ sở bỏ trốn, công ty bảo hiểm gần như không thể thu hồi khoản tiền đã chi trả.
Thứ tư, rủi ro tập trung. Một cú sốc chung như dịch bệnh, đóng cửa theo lệnh hành chính hoặc suy thoái kinh tế có thể khiến nhiều phòng tập ngừng hoạt động cùng lúc, làm gia tăng tổn thất cho công ty bảo hiểm.
Thứ năm, giá trị hợp đồng nhỏ, trong khi chi phí vận hành lớn.
Thứ sáu, thiếu động lực pháp lý. Quy định pháp luật hiện chưa bắt buộc các phòng tập ký quỹ hoặc mua bảo lãnh cho khoản tiền khách hàng trả trước. Việc mua bảo hiểm hoàn phí hoàn toàn tự nguyện, khiến sản phẩm khó đạt quy mô đủ lớn.
Cuối cùng, cần sự đồng thuận của các phòng tập. Theo DBV, các chuỗi lớn ít khi muốn gợi cho khách hàng nghĩ đến khả năng cơ sở của mình có thể đóng cửa.
Có thể thấy, sự thoái trào của một số chuỗi gym lớn sau giai đoạn tăng trưởng nóng đã phơi bày lỗ hổng của mô hình kinh doanh bán gói tập dài hạn. Các doanh nghiệp thu tiền trước của hội viên từ vài chục đến hàng trăm triệu đồng cho những thẻ tập kéo dài nhiều năm, nhưng lại phải đối mặt với chi phí vận hành cố định khổng lồ hàng tháng về mặt bằng, nhân sự... Khi nguồn thu thẻ mới sụt giảm do kinh tế khó khăn, dòng tiền lập tức đứt gãy, để lại hậu quả trực tiếp đến quyền lợi của những khách hàng dài hạn.
Đứng trước rủi ro phòng tập có thể đóng cửa bất cứ lúc nào, người tiêu dùng phải tự trang bị kiến thức pháp lý để bảo vệ hầu bao của mình. Theo luật sư Cao Đăng Duy - Trưởng Văn phòng Hà Nội, Công ty Luật Rajah & Tann LCT Lawyers, người tiêu dùng nên đọc kỹ điều khoản hợp đồng, nhất là các điều khoản áp dụng khi chấm dứt hay có những thay đổi trọng yếu từ phía nhà cung cấp dịch vụ (như tình huống thay đổi chủ sở hữu, thay đổi địa điểm...); ưu tiên các gói dịch vụ có thời hạn hợp lý, cân nhắc kỹ các gói dịch vụ dài hạn mà phải thanh toán trước một lần toàn bộ giá trị, bởi quyền yêu cầu hoàn tiền theo hợp đồng (nếu có) cũng không đồng nghĩa với khả năng thu hồi tiền; lưu giữ toàn bộ tin nhắn, hóa đơn và chứng từ liên quan tới việc thanh toán để làm căn cứ yêu cầu hoàn trả, khiếu nại hoặc khởi kiện khi cần thiết. Trong những tình huống bất đồng, người tiêu dùng nên tập hợp cùng nhau để trao đổi, đối thoại với nhà cung cấp dịch vụ để thương lượng phương án chung, hoặc có thể cùng nhau yêu cầu cơ quan chức năng hỗ trợ giải quyết.
“Tham khảo mẫu hợp đồng hội viên được công bố của một số trung tâm thể dục thẩm mỹ, chăm sóc sức khỏe, tôi nhận thấy nhiều hợp đồng vẫn thường quy định cho phép đơn vị cung cấp có quyền bố trí địa điểm trung tâm khác trong chuỗi để thay thế khi đóng cửa một trung tâm nào đó, nhưng lại không chấp nhận phương án hoàn trả phí cho hội viên. Hội viên không có nhiều quyền chọn và điều này có thể khiến họ không thể chủ động chấm dứt hợp đồng và đòi bồi hoàn tiền phí, cũng không thể thu xếp được thời gian cá nhân để có thể tiếp tục sử dụng dịch vụ do địa điểm mới ở xa, bất tiện. Vì vậy, khách hàng nên chủ động tìm hiểu và trao đổi để làm rõ ngay từ đầu về các quyền lợi trong những tình huống như vậy trước khi quyết định ký hợp đồng”, ông Duy nói.
