Từ một bộ hồ sơ cho nhiều cánh cửa
Tại Hội nghị “Tăng cường khả năng tiếp cận vốn tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa” tổ chức sáng ngày 18/9, ông Nguyễn Thanh Nghị, Tổng giám đốc Thiên Minh Rating (TMR) chia sẻ lại thời điểm năm 1998, khi ông bắt đầu công việc tại KPMG, kiểm toán độc lập ở Việt Nam còn khá mới. Việc doanh nghiệp mời một bên thứ ba vào kiểm tra sổ sách khi đó chưa phải chuyện phổ biến.
Nhưng thị trường đã thay đổi. Sau hơn một thập niên, báo cáo tài chính được kiểm toán dần trở thành một chuẩn mực gần như đương nhiên với những doanh nghiệp muốn chứng minh sự minh bạch, huy động vốn, niêm yết và hội nhập.
Hơn 24 năm gắn với KPMG, từ kiểm toán viên đến Partner, ông Nghị nhìn thấy khá rõ sự thay đổi ấy. Từ trải nghiệm đó, ông cho rằng xếp hạng tín nhiệm độc lập hôm nay cũng đang ở một điểm xuất phát tương tự.
“Nếu nhìn lại câu chuyện của kiểm toán độc lập, chúng ta thấy một thứ ban đầu còn khá mới mẻ có thể trở thành một chuẩn mực của thị trường khi nhu cầu về minh bạch ngày càng lớn”, ông Nghị chia sẻ.
Câu chuyện này, theo ông, đặc biệt đáng chú ý với DNNVV, khi doanh nghiệp vẫn phải đi qua nhiều “cánh cửa” để tìm vốn. Mỗi ngân hàng có quy trình, biểu mẫu, tiêu chí và yêu cầu hồ sơ riêng. Doanh nghiệp phải chuẩn bị, bổ sung và giải trình nhiều lần cho những thông tin về cơ bản là giống nhau.
Đằng sau sự phiền hà đó là một vấn đề lớn hơn: bất cân xứng thông tin. Ngân hàng cần biết doanh nghiệp có khả năng tạo dòng tiền và trả nợ hay không, nhưng không phải lúc nào cũng có được nguồn thông tin đủ chuẩn hóa, minh bạch và đáng tin cậy để đánh giá nhanh. Ngược lại, doanh nghiệp có thể có hoạt động kinh doanh tốt nhưng vẫn mất thời gian để chứng minh điều đó với từng ngân hàng.
Khi quá trình thẩm định kéo dài, chi phí của cả hai bên đều tăng. Với doanh nghiệp, vốn đến chậm có thể đồng nghĩa với việc bỏ lỡ một đơn hàng, một hợp đồng hoặc một cơ hội mở rộng sản xuất. Từ thực tế này, TMR đề xuất số hóa và chuẩn hóa hồ sơ doanh nghiệp, trong đó tích hợp kết quả xếp hạng tín nhiệm độc lập, hình thành một “hộ chiếu số”.
Không chỉ thay hồ sơ giấy bằng hồ sơ điện tử, cách làm này hướng tới một bộ thông tin đủ đầy, được chuẩn hóa và có thêm đánh giá độc lập về mức độ tín nhiệm của doanh nghiệp. Khi làm việc với ngân hàng, doanh nghiệp có thể sử dụng bộ hồ sơ này thay vì mỗi lần lại bắt đầu từ đầu; ngân hàng cũng có thêm một nguồn tham chiếu độc lập trong quá trình đánh giá rủi ro.
Theo ông Nghị, nếu được triển khai rộng, đây có thể trở thành một “ngôn ngữ chung” giữa doanh nghiệp và bên cung cấp vốn, giúp rút ngắn quá trình thẩm định và giảm chi phí giao dịch.
Khi minh bạch trở thành tài sản
Nhìn rộng hơn, ông Nghị cho rằng giá trị của “hộ chiếu số” không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở chất lượng thông tin đứng phía sau nó. TMR đang tập trung vào ba hướng: hỗ trợ doanh nghiệp số hóa hồ sơ; tư vấn chuẩn hóa hồ sơ và quản trị tài chính; đồng thời cung cấp đánh giá rủi ro độc lập để tạo một điểm tham chiếu khách quan, minh bạch cho cả doanh nghiệp và ngân hàng.
TMR cũng xây dựng hệ thống phân tích và đánh giá rủi ro tự động, kết hợp khoa học dữ liệu và AI với năng lực phân tích của chuyên gia. Công nghệ giúp xử lý dữ liệu nhanh hơn, mở rộng khả năng phân tích, nhưng theo ông Nghị, kinh nghiệm của con người vẫn cần thiết để hiểu đặc thù và bối cảnh của từng doanh nghiệp.
Đó cũng là lý do ông Nghị không nhìn “hộ chiếu số” đơn thuần như một giải pháp công nghệ. Nếu dữ liệu đầu vào thiếu chuẩn hóa hoặc độ tin cậy thấp, số hóa chỉ giúp quá trình xử lý nhanh hơn chứ chưa chắc giúp quyết định tín dụng tốt hơn.
Từ góc độ chính sách, TMR đề xuất Ngân hàng Nhà nước cho phép hoặc khuyến khích các ngân hàng thí điểm sử dụng hồ sơ doanh nghiệp số kết hợp với xếp hạng tín nhiệm độc lập khi xem xét cấp tín dụng.
Ông Nghị đồng thời kiến nghị các cơ quan quản lý, đặc biệt là Bộ Tài chính, nghiên cứu cơ chế quản lý và chia sẻ dữ liệu giữa các tổ chức tín dụng và các tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập được cấp phép. Việc kết nối dữ liệu, nếu được thực hiện đúng quy định, sẽ giúp quá trình đánh giá tín dụng nhanh hơn và hiệu quả hơn.
Nhưng để thị trường hình thành một chuẩn mực mới, phần việc không chỉ thuộc về ngân hàng hay cơ quan quản lý. Doanh nghiệp cũng phải nhìn lại cách mình quản trị và cung cấp thông tin. Một doanh nghiệp có hồ sơ tài chính chuẩn hóa, dữ liệu đáng tin cậy và mức độ tín nhiệm được xác nhận độc lập sẽ có thêm cơ sở để chứng minh năng lực khi tìm kiếm vốn. Khi đó, minh bạch không còn chỉ là yêu cầu để đáp ứng một thủ tục, mà trở thành một lợi thế có thể mang theo trong hành trình tìm kiếm vốn.
Đó cũng là điểm ông Nghị muốn nhấn mạnh khi nói về chặng đường tiếp theo của thị trường xếp hạng tín nhiệm. Nếu báo cáo tài chính được kiểm toán từng bước trở thành chuẩn mực về tính minh bạch, xếp hạng tín nhiệm độc lập có thể trở thành một lớp thông tin quan trọng giúp thị trường nhận diện chất lượng và mức độ tin cậy của doanh nghiệp.
“Trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ sắp tới, minh bạch không chỉ là một yêu cầu bắt buộc mà còn là một tài sản có giá trị của mỗi doanh nghiệp”, ông Nghị nhấn mạnh.