Gia tăng thỏa thuận dưới... gầm bàn
Thời gian gần đây, lãi suất tiền gửi lại tăng nóng, đặc biệt, tình trạng thỏa thuận lãi suất lại diễn ra phổ biến. Theo đó, lãi suất ghi sổ chỉ loanh quanh 9%/năm, song lãi suất mà người gửi tiền thực nhận có thể lên tới 9,4 - 10%/năm.
Tại ngân hàng N., khách hàng gửi tiền tiết kiệm sẽ được hưởng lãi suất 9,3%/năm cho kỳ hạn 13 tháng và được tặng các voucher liên quan đến hệ sinh thái bất động sản S. mà ngân hàng này có mối liên hệ chặt chẽ. Nếu khách hàng không nhận voucher khuyến mãi thì sẽ được ngân hàng tặng tiền mặt, theo đó, lãi suất thực tế lên tới xấp xỉ 10%/năm.
Tương tự, tại một ngân hàng số khác, lãi suất ghi trên sổ kỳ hạn 6 tháng là 8,98%/năm, song lãi suất khách hàng nhận về sau khi làm vài thủ thuật là 9,4%/năm.
Ngoài các hình thức khuyến mãi với khách gửi tiền, nhiều nhà băng cũng hướng khách hàng đến các sản phẩm tiền gửi lãi suất cao khác như mua trái phiếu, mua chứng chỉ tiền gửi, ký kết hợp đồng cho vay với một công ty trong hệ sinh thái của ngân hàng… Theo đó, lợi suất kỳ hạn 6 tháng có thể lên tới 10,5%/năm.
Theo quy định hiện hành, với tiền gửi kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, ngân hàng thương mại được áp dụng cơ chế lãi suất thỏa thuận với khách hàng (tiền gửi kỳ hạn dưới 6 tháng mới bị áp trần). Như vậy, việc ngân hàng áp dụng lãi suất cao cho khách gửi tiền không phạm luật. Việc ngân hàng thỏa thuận “dưới gầm bàn” với khách hàng là để tránh rơi vào “tầm ngắm” của cơ quan quản lý.
Trong buổi làm việc với Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và các tổ chức tín dụng hồi tháng 8/2026, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu NHNN chỉ đạo các tổ chức tín dụng tiếp tục tiết giảm chi phí, ổn định mặt bằng lãi suất, giảm lãi suất cho vay; có biện pháp xử lý theo thẩm quyền, đúng quy định đối với những tổ chức tín dụng không chấp hành chỉ đạo của NHNN.
Các chuyên gia kinh tế chỉ ra nguyên nhân của tình trạng “đua” lãi suất này xuất phát từ tình trạng nhu cầu vốn cho tăng trưởng tín dụng lớn trong khi nguồn huy động từ dân cư không đủ. Theo số liệu của NHNN công bố đến ngày 22/8/2026, huy động vốn đang tăng nhanh hơn tăng trưởng tín dụng (huy động tăng 8,77% trong khi tín dụng tăng 8,38%).
Dù vậy, các chuyên gia cho hay, nếu tính tổng cả ngoại tệ (USD) thì huy động toàn hệ thống đến đầu tháng 9 chỉ tăng 8,33%, trong khi tín dụng tăng gần 10%. Nói cách khác, tín dụng vẫn tăng nhanh hơn huy động khoảng 1,7% và chênh lệch huy động/cho vay vẫn lên đến hàng triệu tỷ đồng.
Thống kê của TCBS Research cho thấy, nửa đầu năm nay, tiền gửi khách hàng chỉ chiếm chưa tới 60% tổng nguồn vốn toàn ngành, nghĩa là 40% còn lại nhà băng phải huy động từ các nguồn khác như thị trường liên ngân hàng, giấy tờ có giá… với lãi suất đắt đỏ.
Cạnh tranh nguồn vốn chưa hạ nhiệt
Trong ngắn hạn, áp lực cạnh tranh nguồn vốn sẽ khó hạ nhiệt. Các ngân hàng nhiều khả năng phải duy trì mặt bằng lãi suất huy động cao để đáp ứng nhu cầu vốn khi tín dụng tăng nhanh hơn tiền gửi.
Trong báo cáo ngành ngân hàng tháng 9/2026, PSI Research cho rằng, áp lực cạnh tranh nguồn vốn sẽ khó hạ nhiệt trong ngắn hạn. Các ngân hàng nhiều khả năng phải duy trì mặt bằng lãi suất huy động cao để đáp ứng nhu cầu vốn khi tín dụng tăng nhanh hơn tiền gửi.
Cập nhật đến ngày 28/8, tín dụng toàn hệ thống tăng 10,24% so với đầu năm. Trong khi đó, tiền gửi toàn hệ thống đến ngày 22/8 mới tăng 8,77%.
Khoảng cách giữa dư nợ cho vay và nguồn vốn huy động được PSI ước tính khoảng 2,5 triệu tỷ đồng vào cuối tháng 8. Chênh lệch này khiến các ngân hàng dự báo tiếp tục “đua” lãi suất huy động những tháng cuối năm.
Bên cạnh tiền gửi, các ngân hàng đang sử dụng thêm chứng chỉ tiền gửi và trái phiếu để bổ sung nguồn vốn. Các nhà băng được dự báo sẽ tiếp tục tăng huy động tiền gửi trung và dài hạn, đồng thời đẩy mạnh phát hành giấy tờ có giá để cân đối nguồn vốn.
Do đó, mặt bằng lãi suất huy động được dự báo tiếp tục duy trì ở mức cao, trong khi chi phí vốn khó cải thiện nhanh trong ngắn hạn.
Theo ông Trần Ngọc Báu, nhà sáng lập, kiêm Tổng giám đốc Công ty Dữ liệu kinh tế - tài chính WiGroup, thanh khoản vẫn đang là vấn đề căng thẳng nhất của ngành ngân hàng hiện nay. Dù câu chuyện thanh khoản ngắn hạn đã dịu bớt sau khi NHNN tăng cường hỗ trợ trên thị trường liên ngân hàng, song vấn đề lãi suất vẫn chưa có lời giải.
Theo phân tích của các chuyên gia, hiện cầu huy động đang diễn ra ở diện rộng, không chỉ ở ngân hàng, doanh nghiệp bất động sản, khu vực sản xuất, kinh doanh, mà cả khu vực Chính phủ (phát hành trái phiếu chính phủ để huy động vốn thực hiện các dự án đầu tư công). Các khu vực này cạnh tranh với nhau, đẩy mặt bằng lãi suất lên cao. Chưa kể, lãi suất trên toàn cầu cũng có xu hướng tăng, gây sức ép với thị trường trong nước.
Trong khi đó, bà Đỗ Minh Trang, Giám đốc Phòng Phân tích và Chiến lược thị trường Công ty Chứng khoán ACB (ACBS) cho rằng, lãi suất cao là hệ quả của tình trạng tín dụng tăng cao hơn huy động kéo dài liên tục nhiều năm, kết hợp với mất cân đối cơ cấu vốn nghiêm trọng (huy động chủ yếu vốn ngắn hạn nhưng cho vay lại tập trung vào các dự án dài hạn).
Bà Trang cảnh báo, mặt bằng lãi suất ở mức cao duy trì trong thời gian dài sẽ khiến một số ngân hàng gặp rủi ro, tập trung ở hai nhóm.
Thứ nhất là những ngân hàng không có lợi thế cạnh tranh về chi phí vốn, CASA (tiền gửi không kỳ hạn) thấp sẽ phải chấp nhận lãi suất cao, rủi ro tín dụng sẽ gia tăng theo thời gian.
Thứ hai là những ngân hàng có tệp khách hàng nhạy cảm cao với lãi suất. Đó là những doanh nghiệp thâm dụng vốn cao, kinh doanh bất động sản... Doanh nghiệp bất động sản vốn có khả năng chịu lãi cao nhất thị trường, song nếu lãi suất quá cao, người mua không xuống tiền để mua nhà thì đây lại là nhóm khách hàng bị ảnh hưởng đầu tiên.
Trong vài năm tới, các chuyên gia dự báo, lãi suất sẽ khó hạ nhiệt, do đó các doanh nghiệp sẽ phải rất thận trọng trong việc vay vốn để mở rộng đầu tư, kinh doanh, nhất là trong bối cảnh tiêu thụ hàng hóa chậm lại.
Với bất động sản, mức lãi suất thả nổi vay mua nhà lên tới 14-18%/năm đang làm suy giảm trầm trọng thanh khoản thị trường, tác động trực tiếp lên dòng tiền của doanh nghiệp.
Ông Lê Đình Chung, Tổng giám đốc CTCP Tư vấn và Phát triển bất động sản SGO Homes cho hay, lãi vay trung bình với doanh nghiệp kinh doanh bất động sản hiện nay là 12-14%/năm, tăng đáng kể so với mức 8-10%/năm trước đây. Với các dự án bất động sản quy mô đầu tư hàng ngàn tỷ đồng, việc lãi vay tăng thêm 3-4%/năm đồng nghĩa với gánh nặng chi phí đội lên là rất lớn.
“Tôi cho rằng, lãi suất cho vay ít nhất từ nay đến cuối năm chắc chắn sẽ không có sự điều chỉnh đáng kể. Do đó, chúng tôi đang phải chủ động tái cấu trúc tài chính thông qua giảm thiểu chi phí vận hành, tối ưu hóa nguồn nhân lực và cơ cấu lại danh mục dự án, bán bớt các dự án được đánh giá không hiệu quả ở thời điểm hiện tại cho các nhà đầu tư khác”, ông Chung chia sẻ.
Đối với việc phát triển các kênh huy động vốn khác để giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, GS-TS. Hoàng Văn Cường, Phó chủ tịch Hội Khoa học kinh tế Việt Nam nêu thực tế, giải pháp này đã được đặt ra từ lâu, nhưng kết quả chưa đạt như kỳ vọng. Dù vậy, ông Cường tin tưởng, với sự hoàn thiện hành lang pháp lý, sự thúc đẩy của Chính phủ cũng như sự cải thiện của lĩnh vực xếp hạng tín nhiệm, kênh trái phiếu doanh nghiệp sẽ phát huy tốt hơn trong thời gian tới.