Ngày 5/4, Iran đã tuyên bố miễn trừ một trong những nước láng giềng thân cận nhất khỏi các hạn chế tại eo biển Hormuz. Thông báo được đưa ra bởi Bộ Tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya của Iran cho biết các hạn chế chỉ áp dụng với “các quốc gia thù địch.”
Thông báo này có khả năng giải phóng tới 3 triệu thùng dầu mỗi ngày từ Iraq trở lại thị trường toàn cầu. Điều này rất quan trọng, bởi vì ngành dầu mỏ của Iraq đã bị tàn phá bởi cuộc xung đột. Xuất khẩu dầu của Iraq đã giảm mạnh khoảng 97% trong tháng 3, xuống mức trung bình chỉ còn 99.000 thùng mỗi ngày, giảm so với 3,4 triệu thùng trước xung đột. Bộ Dầu mỏ Iraq cho biết sản lượng dầu của nước này đã giảm xuống còn 1,2 triệu thùng/ngày, từ mức 4,3 triệu thùng/ngày.
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), Iraq là nhà sản xuất dầu lớn thứ sáu thế giới và lớn thứ hai trong OPEC, chiếm khoảng 4% nguồn cung toàn cầu vào năm 2023. Doanh thu từ dầu mỏ chiếm khoảng 90% ngân sách nhà nước của Iraq. Việc đóng cửa eo biển Hormuz là một tình trạng khẩn cấp kinh tế nghiêm trọng đối với quốc gia này.
Tuy nhiên, trở ngại thực tế còn lại đối với nguồn cung dầu toàn cầu vẫn còn đáng kể.
Việc miễn trừ không đảm bảo sự phục hồi ngay lập tức trong dòng chảy dầu của Iraq. Một quan chức Iraq cảnh báo rằng hiệu quả của động thái này sẽ phụ thuộc vào việc các công ty vận tải biển có sẵn sàng mạo hiểm đi vào eo biển để nhận hàng hay không. Cũng chưa rõ liệu việc miễn trừ có áp dụng cho tất cả dầu của Iraq hay chỉ các tàu mang cờ Iraq, hoặc Iran dự định thực thi cơ chế miễn trừ như thế nào.
Ngoài ra còn có vấn đề về sản lượng. Ngay cả khi các tàu chở dầu sẵn sàng đi vào eo biển, vẫn chưa rõ các mỏ dầu của Iraq có thể tăng sản lượng trở lại nhanh như thế nào sau nhiều tuần bị cắt giảm bắt buộc.
Động thái miễn trừ của Iran đối với Iraq là động thái mới nhất trong một loạt các miễn trừ có chọn lọc mà Iran đã dành cho các quốc gia mà họ xem là thân thiện. Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Pakistan, Malaysia, Philippines và Thái Lan đều đã được đảm bảo một số hình thức đi lại qua eo biển. Nhưng tình hình chung vẫn rất tồi tệ. Lưu lượng vận tải qua eo biển Hormuz vẫn giảm hơn 90% so với mức trước xung đột.
Theo dữ liệu từ Lloyd’s List Intelligence, tuần trước có 53 lượt tàu đi qua eo biển Hormuz, mức cao nhất kể từ khi chiến sự bắt đầu, tăng so với 36 lượt của tuần trước đó. Vào ngày 4/4, một tàu container của Pháp và một tàu chở dầu thuộc sở hữu Nhật Bản đã đi qua eo biển. Đây được xem là những chuyến đi đầu tiên của các tàu có liên hệ với hai quốc gia này kể từ khi xung đột nổ ra.
Giá dầu Brent đã duy trì ở mức trên 109 USD/thùng trong những ngày gần đây, với các nhà phân tích cảnh báo giá có thể tăng cao hơn nhiều nếu tuyến đường thủy này không được mở cửa hoàn toàn sớm.
Việc miễn trừ cho Iraq là một tín hiệu có ý nghĩa nhưng vẫn còn xa so với việc mở cửa hoàn toàn. Thị trường và các công ty vận tải biển sẽ theo dõi sát sao xem liệu các tàu chở dầu của Iraq có thực sự bắt đầu vận chuyển dầu thô qua eo biển với số lượng lớn hay không, và liệu Iran có thực thi việc miễn trừ này một cách nhất quán khi chiến sự tiếp diễn hay không.
Tình trạng hỗn loạn còn kéo dài
Trong khi đó, các chuyên gia vận tải biển và thương mại cho rằng ngay cả eo biển Hormuz mở cửa trở lại vào ngày mai, sự gián đoạn đối với chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ còn kéo dài rất lâu sau khi các tàu thuyền được phép đi qua hàng loạt.
“Khi chiến sự chính thức kết thúc và các cuộc ném bom dừng lại, điều đó không có nghĩa là mọi thứ đã kết thúc đối với ngành logistics, bởi vì lúc đó công việc thực sự mới bắt đầu…Chúng ta sẽ thấy hàng trăm con tàu muốn cập các cảng chính ở Vịnh Ba Tư. Rất nhiều container sẽ đổ vào khu vực này, và chúng ta sẽ chứng kiến sự gián đoạn chuỗi cung ứng đi và đến Vịnh Ba Tư”, Nils Haupt, giám đốc cấp cao phụ trách truyền thông doanh nghiệp tại tập đoàn vận tải biển Đức Hapag-Lloyd cho biết.
Hiện tại, theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), khoảng 2.000 tàu đang bị mắc kẹt trong khu vực do Iran phong tỏa một phần eo biển này. Eo biển Hormuz chỉ cho phép một số ít tàu từ các quốc gia được coi là thân thiện đi qua.
Theo công ty tình báo hàng hải Windward, trong số đó có khoảng 400 tàu đang ở Vịnh Oman gần đó, cho thấy các công ty vận tải biển đang giữ vị trí chờ khi eo biển mở cửa trở lại. Các tàu khác đã được chuyển hướng đến Kênh đào Suez hoặc đi đường vòng dài hơn nhiều quanh Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi để giao hàng đến châu Á và châu Âu.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), hơn 40 tài sản năng lượng trên khắp khu vực đã bị “thiệt hại nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng”, với các công ty dầu khí, bao gồm QatarEnergy, Công ty Dầu khí Kuwait và Bapco Energies của Bahrain đã tuyên bố tình trạng bất khả kháng do gián đoạn sản xuất.
“Câu trả lời ngắn gọn là sẽ mất nhiều tháng để chuỗi cung ứng vận chuyển trở lại bình thường do tình trạng tồn đọng…Các dây chuyền sản xuất đã phải ngừng hoạt động đối với nhiều sản phẩm do thiếu dung lượng lưu trữ. Thêm vào đó là thiệt hại đối với cả các cơ sở sản xuất và cơ sở hạ tầng cảng. Tất cả điều này làm tăng thêm sự thiếu hiệu quả khi eo biển được mở cửa”, Svein Ringbakken, Giám đốc điều hành Hiệp hội Bảo hiểm Rủi ro Chiến tranh Tương hỗ của các Chủ tàu Na Uy cho biết.
