Theo truyền thông Trung Quốc, giá trị giao dịch trung bình hàng ngày được thanh toán thông qua hệ thống thanh toán liên ngân hàng xuyên biên giới (CIPS) của Trung Quốc đã đạt mức kỷ lục 920,5 tỷ nhân dân tệ (135,7 tỷ USD) trong tháng 3. Con số này thậm chí còn tăng cao hơn vào đầu tháng 4, lên tới 1.120 tỷ nhân dân tệ với gần 42.000 giao dịch trong một ngày trước khi khối lượng giao dịch giảm trở lại.
Sự gia tăng mạnh trong việc sử dụng CIPS - hệ thống Trung Quốc đưa vào vận hành từ năm 2015 nhằm cung cấp dịch vụ thanh toán và bù trừ cho các giao dịch xuyên biên giới đồng bằng nhân dân tệ như một lựa chọn thay thế cho các hệ thống thanh toán phương Tây - đã làm dấy lên suy đoán rằng đồng nhân dân tệ đang gia tăng thị phần trong hoạt động giao dịch dầu mỏ toàn cầu.
Dữ liệu CIPS không cung cấp chi tiết về loại hàng hóa được giao dịch, nhưng theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), doanh thu xuất khẩu năng lượng của Nga đã tăng gần gấp đôi trong tháng 3, lên 19 tỷ USD so với tháng 2. Doanh thu xuất khẩu tiếp tục tăng trong tháng trước, đạt 19,2 tỷ USD.
 |
Giá trị giao dịch trung bình hàng ngày được thanh toán thông qua hệ thống CIPS |
Các nhà phân tích tại Citi cho biết “cơ hội vàng” cho việc sử dụng nhân dân tệ trên thị trường quốc tế đang mở ra, được thúc đẩy bởi những thay đổi địa chính trị.
Sau khi Mỹ dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ của Nga và Iran để giảm áp lực của cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu, các bên mua như Ấn Độ chỉ còn lại rất ít lựa chọn ngoài việc sử dụng đồng nhân dân tệ để thanh toán cho các lô hàng do Nga và Iran không thể nhận thanh toán bằng đồng đô la.
“Phải có sự gia tăng giao dịch bằng nhân dân tệ vì đó là cách duy nhất mà Nga có thể giao dịch…Nga không thể sử dụng đồng đô la. Hầu như không có loại tiền tệ nào khác mà không phải sử dụng đồng đô la vào một thời điểm nào đó”, Bert Hofman, giáo sư tại Viện Nghiên cứu Đông Á thuộc Đại học Quốc gia Singapore cho biết.
Chi Lo, chiến lược gia thị trường cấp cao khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại BNP Paribas Asset Management cho biết: “Dữ liệu công khai cho thấy Nga và Iran là những nhà sản xuất dầu mỏ chủ chốt sử dụng đồng nhân dân tệ do lệnh trừng phạt, nhưng Ả Rập Xê Út được cho là ngày càng sử dụng đồng nhân dân tệ trong giao dịch song phương với Trung Quốc”.
Cheng Tan, người sáng lập công ty tư vấn GMF Research có trụ sở tại Bắc Kinh ước tính rằng thị phần của đồng nhân dân tệ trong thương mại dầu mỏ toàn cầu nằm trong khoảng từ 3% đến 8% bằng nhiều phương pháp khác nhau, mặc dù con số thực tế có thể khác.
Các tính toán của Financial Times cho thấy thị phần của đồng nhân dân tệ trong thương mại dầu mỏ toàn cầu vẫn ở mức một chữ số ngay cả trong giai đoạn xung đột Trung Đông diễn ra. JPMorgan ước tính thị phần của đồng đô la vào khoảng 80%.
“Hiện đang thiếu dữ liệu chính xác về vấn đề này. Chúng ta không thể xác định chính xác bao nhiêu phần trăm giao dịch dầu mỏ được thực hiện bằng đồng nhân dân tệ…Nhưng có những lý do chính đáng để tin rằng đồng nhân dân tệ đã trở nên nổi bật hơn như một phương tiện thanh toán trong lĩnh vực này”, Abbas Keshvani, Giám đốc chiến lược vĩ mô châu Á tại RBC Capital Markets cho biết.
Bên cạnh đó, việc sử dụng ngày càng nhiều đồng nhân dân tệ trong giao dịch năng lượng đã làm dấy lên những đồn đoán về sự trỗi dậy của “petroyuan” - một sự phản ánh ý tưởng về hệ thống “petrodollar”, theo đó các nước sản xuất dầu mỏ tái đầu tư lợi nhuận vào các tài sản như trái phiếu kho bạc Mỹ, củng cố sự thống trị toàn cầu của đồng đô la.
Tuy nhiên, các nhà phân tích cũng chỉ ra những rào cản đáng kể đối với việc áp dụng rộng rãi hơn đồng nhân dân tệ, ngay cả khi đồng tiền này chiếm được một phần lớn hơn trong thương mại quốc tế.
Để đồng nhân dân tệ cạnh tranh mạnh mẽ hơn với đồng đô la trong thương mại dầu mỏ toàn cầu, cần phải sử dụng rộng rãi hơn các công cụ phái sinh tài chính được định giá bằng đồng tiền này trên toàn cầu. Mặc dù Trung Quốc đã mở cửa cho nước ngoài tiếp cận một phần thị trường hợp đồng tương lai hàng hóa trong nước, nhưng sự quan tâm của phương Tây vẫn còn khá thấp.
“Thế giới phương Tây không mấy quan tâm đến việc tiếp cận các hợp đồng vàng giao ngay trong nước…Tất cả phụ thuộc vào mức độ sẵn lòng mở cửa của Trung Quốc. Trung Quốc vẫn khá thận trọng… họ cần một nền kinh tế và tiền tệ hoàn toàn mở cửa để được chấp nhận trên toàn cầu”, Guy Wolf, Trưởng bộ phận phân tích thị trường toàn cầu tại Marex cho biết.
Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích cho rằng vàng có thể đóng vai trò là tài sản trung lập để các quốc gia tái sử dụng lượng nhân dân tệ dư thừa, cho phép Trung Quốc duy trì kiểm soát vốn trong khi cạnh tranh mạnh mẽ hơn với đồng đô la trong thương mại toàn cầu.
“Trung Quốc đã quản lý Sàn giao dịch vàng Thượng Hải bằng một hệ thống thanh toán nghiêm ngặt…Các nhà xuất khẩu sang Trung Quốc có thể nhận thanh toán bằng đồng nhân dân tệ và ngay lập tức chuyển đổi lượng nhân dân tệ dư thừa thành vàng thỏi trên sàn giao dịch quốc tế của Sàn giao dịch vàng Thượng Hải mà không cần sử dụng đồng đô la nhưng vẫn đảm bảo an toàn như một tài sản trung lập”, Zouhoure Bousbih, nhà phân tích của Ostrum Asset Management cho biết.
Trong khi đó, các nhà phân tích cho rằng cuộc xung đột Trung Đông đã cung cấp một “bằng chứng về tính khả thi” cho hệ thống CIPS.
“Những bên lần đầu thực hiện thanh toán qua hệ thống này do ảnh hưởng của xung đột giờ đã có bằng chứng thực tế rằng nó vận hành hiệu quả…CIPS hiện vẫn xử lý lượng giao dịch nhỏ hơn nhiều so với hệ thống thanh toán phương Tây. Tuy nhiên, điều này phù hợp với chiến lược quốc tế hóa đồng nhân dân tệ theo lộ trình từng bước”, Benn Steil, chuyên gia cấp cao kiêm giám đốc kinh tế quốc tế tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại nhận định.
