Trong nhiều năm qua, khi nhắc đến IPO (đấu giá cổ phần lần đầu ra công chúng), phần lớn doanh nghiệp thường tập trung vào việc đáp ứng các điều kiện niêm yết, hoàn thiện báo cáo tài chính đã kiểm toán, lựa chọn đơn vị tư vấn, xây dựng hồ sơ chào bán và tổ chức các hoạt động giới thiệu tới nhà đầu tư. Đây đều là những bước đi cần thiết để doanh nghiệp tiếp cận thị trường vốn.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia thị trường vốn, việc lên sàn chỉ là bước khởi đầu.
"Bản thân IPO không tạo ra giá trị doanh nghiệp. IPO chỉ thêm thanh khoản cho nhà đầu tư, và tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn mới. Giá trị thực sự được quyết định bởi cách doanh nghiệp sử dụng nguồn vốn đó trong nhiều năm sau niêm yết", bà Lâm Thị Ngọc Hảo, Thành viên điều hành, Trưởng khối Khách hàng và Thị trường của KPMG Việt Nam nhận định.
Nâng hạng thị trường không đồng nghĩa với định giá cao hơn
Theo bà Hảo, việc Việt Nam được nâng hạng được kỳ vọng sẽ giúp thị trường chứng khoán tiếp cận gần hơn với các dòng vốn đầu tư quốc tế. Tuy nhiên, việc nâng hạng trước hết phản ánh những cải thiện về cơ chế vận hành, tính minh bạch và mức độ hội nhập của thị trường vốn Việt Nam.
 |
Bà Lâm Thị Ngọc Hảo, Thành viên điều hành, Trưởng khối Khách hàng và Thị trường của KPMG Việt Nam |
Nâng hạng giúp tăng khả năng tiếp cận của nhà đầu tư toàn cầu đối với thị trường Việt Nam, nhưng không làm thay đổi nguyên tắc cơ bản của hoạt động đầu tư: dòng vốn luôn tìm đến những doanh nghiệp có chất lượng tốt, triển vọng tăng trưởng rõ ràng và quản trị minh bạch.
Theo bà Hảo, nhiều doanh nghiệp hiện vẫn có xu hướng cho rằng việc nâng hạng sẽ kéo theo một làn sóng vốn ngoại tự động tìm đến các thương vụ IPO mới. Tuy nhiên, phần lớn các quỹ đầu tư thụ động chỉ giải ngân theo tiêu chí của bộ chỉ số mà họ theo dõi.
"Những nhà đầu tư thực sự quyết định thành công của một thương vụ IPO thường là các quỹ đầu tư chủ động. Đây cũng là nhóm nhà đầu tư khó tính nhất, bởi họ sẽ đánh giá chiến lược tăng trưởng, hiệu quả sử dụng vốn, chất lượng quản trị và khả năng thực thi của doanh nghiệp trước khi ra quyết định đầu tư", bà Hảo cho biết.
Cuộc cạnh tranh vượt khỏi biên giới Việt Nam
Một thay đổi quan trọng khác đến từ việc cơ sở nhà đầu tư ngày càng mang tính quốc tế hơn.
Nếu trước đây một doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam chủ yếu được so sánh với các doanh nghiệp bán lẻ trong nước, thì hiện nay doanh nghiệp đó hoàn toàn có thể được đặt cạnh các công ty cùng ngành tại Indonesia, Thái Lan hoặc Philippines trên cùng một màn hình phân tích của nhà đầu tư tổ chức.
Theo bà Hảo, trong môi trường đó, doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh về quy mô doanh thu hay tốc độ tăng trưởng.
"Nhà đầu tư sẽ đặt câu hỏi vì sao ROE, ROIC hoặc biên lợi nhuận của doanh nghiệp thấp hơn các doanh nghiệp cùng ngành trong khu vực. Nếu doanh nghiệp không lý giải được những khác biệt này một cách thuyết phục, thị trường sẽ phản ánh điều đó thông qua mức định giá thấp hơn", bà nói.
Điều đó đồng nghĩa với việc câu chuyện đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam ngày càng phải được xây dựng theo tiêu chuẩn khu vực thay vì chỉ theo tiêu chuẩn trong nước.
Quản trị doanh nghiệp trở thành yếu tố tạo giá trị
Theo các chuyên gia, quản trị doanh nghiệp là một trong những lĩnh vực có sự thay đổi lớn nhất trong tư duy của nhà đầu tư quốc tế.
Nhiều doanh nghiệp Việt Nam được xây dựng từ các mô hình sở hữu gia đình hoặc hệ sinh thái doanh nghiệp có liên kết chặt chẽ với cổ đông sáng lập. Trong môi trường doanh nghiệp tư nhân, mô hình này có thể vận hành hiệu quả trong thời gian dài. Tuy nhiên, khi doanh nghiệp bước vào thị trường vốn, cách nhìn của nhà đầu tư lại hoàn toàn khác.
"Điều nhà đầu tư quan tâm không phải là doanh nghiệp có đáp ứng quy định hay không. Họ muốn biết liệu giá trị được tạo ra trong công ty niêm yết có thực sự được giữ lại cho cổ đông hay bị dịch chuyển sang các bên liên quan khác", bà Hảo nhận xét.
Theo đó, các yếu tố như hội đồng quản trị độc lập, chính sách giao dịch với bên liên quan, tính minh bạch trong công bố thông tin hay cơ chế giám sát nội bộ không còn được nhìn nhận đơn thuần như yêu cầu pháp lý mà ngày càng trở thành yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới định giá doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, nhiều nhà đầu tư quốc tế hiện cũng mở rộng phạm vi đánh giá sang các yếu tố liên quan đến phát triển bền vững như quản trị nguồn nhân lực, an toàn lao động, năng lực quản lý chuỗi cung ứng, an ninh dữ liệu và tác động môi trường.
Thị trường không định giá quá khứ, mà định giá tương lai
Thị trường vốn được xây dựng để phân bổ nguồn lực cho các doanh nghiệp có khả năng tạo ra giá trị trong tương lai. Chính vì vậy, các thông tin liên quan tới chiến lược phát triển và kế hoạch sử dụng vốn ngày càng được nhà đầu tư quan tâm.
Bà Hảo cho rằng một trong những sai lầm phổ biến nhất của các doanh nghiệp trước IPO là xem việc niêm yết như sự ghi nhận cho những thành công đã đạt được trong quá khứ.
"Nhà đầu tư không mua cổ phiếu vì những gì doanh nghiệp đã làm được. Họ đầu tư vì những gì doanh nghiệp có thể tạo ra trong tương lai", bà nói.
Theo bà, các doanh nghiệp chuẩn bị lên sàn cần trả lời được những câu hỏi rất cụ thể: nguồn vốn huy động sẽ được sử dụng như thế nào, mức sinh lời kỳ vọng là bao nhiêu, chiến lược tăng trưởng trong ba đến năm năm tới ra sao và đâu là các động lực tạo giá trị mới cho cổ đông.
Những doanh nghiệp có thể trình bày một lộ trình phát triển rõ ràng và đáng tin cậy thường nhận được sự đánh giá tích cực hơn từ thị trường so với những doanh nghiệp chỉ tập trung vào kết quả quá khứ.
IPO chỉ là điểm khởi đầu
Trong bối cảnh thị trường vốn Việt Nam bước sang một giai đoạn phát triển mới, các chuyên gia cho rằng câu hỏi quan trọng nhất đối với doanh nghiệp không còn là liệu có IPO thành công hay không.
Thay vào đó, điều quan trọng là doanh nghiệp sẽ làm gì sau IPO.
 |
Chương trình do KPMG Việt Nam kết hợp với Công ty Cổ phần Chứng khoán Vietcap (Vietcap) đồng tổ chức. |
Theo bà Hảo, những doanh nghiệp thành công nhất trên thị trường chứng khoán thường không phải là những doanh nghiệp huy động được nhiều vốn nhất, mà là những doanh nghiệp biết chuyển hóa nguồn vốn huy động thành tăng trưởng bền vững, quản trị minh bạch và niềm tin dài hạn từ thị trường.
"Việt Nam đang thu hút nhiều sự quan tâm hơn từ các nhà đầu tư quốc tế. Dòng vốn sẽ đến, sự chú ý của thị trường cũng sẽ đến. Nhưng cuối cùng, mức định giá của doanh nghiệp vẫn phụ thuộc vào một câu hỏi rất đơn giản: sau năm năm nữa, nhà đầu tư sẽ nhìn thấy điều gì khi họ nhìn vào doanh nghiệp đó?", bà Hảo nói.
