Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu Việt Nam đạt 6.000 MW điện gió ngoài khơi vào năm 2030. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có dự án nào được cấp chủ trương đầu tư chính thức. Trong bối cảnh quỹ thời gian còn chưa đầy 5 năm, những chỉ đạo mới đây của lãnh đạo Chính phủ cho thấy quyết tâm tháo gỡ nút thắt thể chế để thúc đẩy lĩnh vực này, song cũng phản ánh rõ sự thận trọng trước nguy cơ “giữ chỗ” dự án, đầu cơ chính sách và phát sinh tranh chấp pháp lý trong tương lai.
Mục tiêu lớn và khoảng trống thể chế
Theo lộ trình phát triển, quy mô điện gió ngoài khơi của Việt Nam dự kiến đạt 6.000 MW vào năm 2030, tăng lên 17.500 MW vào năm 2035 và có thể đạt 113.000 - 139.000 MW vào năm 2050. Đây là một trong những mục tiêu tham vọng nhất trong chiến lược chuyển dịch năng lượng quốc gia, đặt điện gió ngoài khơi trở thành trụ cột mới của hệ thống điện trong dài hạn.
Tuy nhiên, tham vọng này đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Thực tế hiện nay, chưa có bất kỳ dự án điện gió ngoài khơi nào hoàn tất đầy đủ thủ tục pháp lý để triển khai đầu tư xây dựng. Trong khi đó, đặc thù của điện gió ngoài khơi là cần thời gian chuẩn bị rất dài, từ khảo sát gió, địa chất đáy biển, đánh giá tác động môi trường, thu xếp tài chính cho đến thi công lắp đặt.
Với các dự án quy mô lớn, toàn bộ quá trình chuẩn bị và triển khai có thể kéo dài từ 6-8 năm, thậm chí lâu hơn. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc, nếu cơ chế pháp lý tiếp tục chậm hoàn thiện trong vài năm nữa, mục tiêu 6.000 MW vào năm 2030 sẽ chịu áp lực lớn.
Không chỉ chịu áp lực về thời gian, điện gió ngoài khơi còn là lĩnh vực đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn, công nghệ cao và cơ chế điều phối liên ngành phức tạp. Các dự án liên quan trực tiếp đến không gian biển, hạ tầng truyền tải, quốc phòng, giao thông hàng hải và quy hoạch sử dụng tài nguyên biển. Vì vậy, nếu thiếu khung pháp lý rõ ràng, rủi ro tranh chấp và chồng lấn lợi ích là không nhỏ.
Trong vài năm qua, nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước đã đề xuất khảo sát hàng chục nghìn MW điện gió ngoài khơi tại nhiều vùng biển khác nhau. Tuy nhiên, phần lớn vẫn dừng ở giai đoạn đề xuất, do chưa có cơ chế rõ ràng về quyền khảo sát, lựa chọn nhà đầu tư cũng như trình tự chấp thuận chủ trương đầu tư.
Điều này khiến thị trường rơi vào tâm lý chờ đợi cơ chế mới, trong khi các địa phương và doanh nghiệp đều mong muốn sớm có hành lang pháp lý để triển khai dự án thực tế.
Thận trọng với nguy cơ “giữ chỗ” dự án
Gỡ nút thắt thể chế là điều kiện tiên quyết để điện gió ngoài khơi chuyển từ giai đoạn đề xuất sang triển khai thực tế.
Tại cuộc họp ngày 19/5/2026 về dự thảo Nghị định hướng dẫn cơ chế đặc thù phát triển năng lượng theo Nghị quyết của Quốc hội, hai Phó Thủ tướng Chính phủ là Phạm Gia Túc và Lê Tiến Châu đã dành nhiều thời gian cho vấn đề điện gió ngoài khơi.
Đáng chú ý, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh yêu cầu “cơ chế giao khảo sát điện gió ngoài khơi không được đồng nghĩa với việc mặc nhiên được chấp thuận chủ trương đầu tư”. Đây được xem là thông điệp quan trọng cho thấy định hướng xây dựng thị trường điện gió ngoài khơi minh bạch, cạnh tranh và bảo đảm lựa chọn nhà đầu tư theo năng lực thực chất.
Thực tế, nếu thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ, quyền khảo sát có thể bị biến thành công cụ để “giữ chỗ” không gian biển hoặc tạo lợi thế độc quyền cho một số nhà đầu tư. Đây cũng là bài học từng xuất hiện trong giai đoạn phát triển nóng của điện mặt trời và điện gió trên bờ trước đây, khi nhiều dự án được bổ sung quy hoạch nhưng chậm triển khai hoặc không được triển khai đúng cam kết.
Việc nhiều doanh nghiệp đăng ký khảo sát quy mô lớn khi chưa có cam kết rõ ràng về năng lực tài chính, công nghệ và tiến độ đầu tư cũng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ đầu cơ chính sách. Nếu không xử lý tốt, tình trạng này có thể dẫn đến tranh chấp pháp lý, gây lãng phí tài nguyên biển và làm chậm quá trình phát triển thị trường.
Chính vì vậy, dự thảo Nghị định mới đang tập trung hoàn thiện nhiều nội dung then chốt như điều kiện đối với đơn vị khảo sát và nhà đầu tư; trình tự, thủ tục tiếp nhận hồ sơ khảo sát; cơ chế chấp thuận chủ trương đầu tư; cũng như quy định phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương trong quá trình triển khai dự án.
Một nội dung quan trọng khác là cơ chế điều chỉnh quy hoạch phát triển điện lực và điều chỉnh phương án phát triển mạng lưới cấp điện trong quy hoạch tỉnh. Đây là vấn đề mang tính quyết định bởi điện gió ngoài khơi không chỉ cần dự án nguồn điện mà còn đòi hỏi hệ thống truyền tải đồng bộ để giải tỏa công suất.
Việc sớm ban hành Nghị định được đánh giá là cần thiết nhằm lấp khoảng trống pháp lý hiện nay, đồng thời tạo cơ sở để lựa chọn nhà đầu tư có năng lực thực chất, tránh tình trạng nhiều doanh nghiệp cùng đề xuất khảo sát hoặc xin chủ trương đầu tư đối với một khu vực biển.
Cơ hội đối thoại tại Hội nghị Năng lượng gió khu vực
Trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước yêu cầu hoàn thiện thể chế cho điện gió ngoài khơi, Hội nghị Năng lượng gió khu vực châu Á - Thái Bình Dương 2026 (APAC Wind Energy Summit 2026) được kỳ vọng sẽ trở thành diễn đàn quan trọng để kết nối chính sách, thị trường và nhà đầu tư.
APAC Wind Energy Summit 2026 là sự kiện thương mại hàng đầu khu vực dành cho ngành điện gió do Global Wind Energy Council (GWEC) tổ chức. Bước sang năm thứ tư, hội nghị năm nay mang chủ đề: “Điện gió kiến tạo thịnh vượng tại châu Á - Thái Bình Dương: Xây dựng nền kinh tế vận hành bằng điện thông qua mở rộng quy mô điện gió và chuỗi cung ứng”.
Sự kiện sẽ diễn ra trong ba ngày, từ 9-11/6/2026 tại Hà Nội, quy tụ hơn 1.000 đại biểu gồm các nhà hoạch định chính sách, lãnh đạo ngành, nhà phát triển dự án, nhà đầu tư và các bên liên quan trong chuỗi cung ứng từ khu vực châu Á - Thái Bình Dương và quốc tế.
Trong bối cảnh Việt Nam đang cần thúc đẩy hoàn thiện cơ chế cho điện gió ngoài khơi, hội nghị được xem là cơ hội để mở ra không gian đối thoại thực chất giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt về các vấn đề như cơ chế đầu tư, tài chính xanh, tích hợp lưới điện, phát triển chuỗi cung ứng nội địa và công nghệ điện gió nổi ngoài khơi.
Chương trình hội nghị sẽ bao gồm các phiên đối thoại cấp cao về tài chính, an ninh năng lượng, dự trữ năng lượng và nhu cầu điện từ khối doanh nghiệp, bên cạnh các phiên kỹ thuật chuyên sâu về điện gió nổi ngoài khơi, số hóa, tích hợp lưới điện và công nghiệp hóa chuỗi cung ứng.
Đây cũng là những vấn đề Việt Nam đang đặc biệt quan tâm khi bước vào giai đoạn phát triển năng lượng tái tạo quy mô lớn. Không chỉ cần vốn đầu tư, thị trường còn cần cơ chế ổn định, hạ tầng truyền tải đồng bộ và năng lực công nghiệp hỗ trợ để tránh phụ thuộc hoàn toàn vào chuỗi cung ứng nước ngoài.
Theo ban tổ chức, APAC Wind Energy Summit 2026 sẽ có hai không gian nội dung chính gồm Sân khấu Toàn thể (Plenary Stage) tập trung vào các thảo luận chiến lược về xu hướng thị trường, chính sách và định hướng phát triển ngành; cùng Sân khấu Tri thức (Knowledge Theatre) chuyên về công nghệ, đổi mới sáng tạo và các giải pháp triển khai thực tiễn.
Trong bối cảnh điện gió ngoài khơi Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn “khởi động”, những diễn đàn như APAC Wind Energy Summit 2026 không chỉ mang lại góc nhìn chính sách và xu hướng thị trường quốc tế, mà còn có thể góp phần thúc đẩy hoàn thiện thể chế, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và tạo động lực để thị trường chuyển từ giai đoạn chuẩn bị sang triển khai thực tế trong những năm tới.