Lãnh đạo Becamex đề xuất luật hóa mô hình khu công nghiệp sinh thái, xem đây là nhóm đối tượng được hưởng ưu đãi đầu tư trong chiến lược phát triển xanh của TP.HCM.
Cần cơ chế “mở khóa” khu công nghiệp sinh thái
Tại Hội thảo lấy ý kiến doanh nghiệp, tập đoàn trong và ngoài nước hoạt động tại TP.HCM về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt do UBND TP.HCM tổ chức, ông Nguyễn Thế Duy, Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Phó tổng giám đốc Tập đoàn Đầu tư và Phát triển công nghiệp Becamex cho rằng, sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 09 về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt càng trở nên cấp thiết.
Theo ông Duy, Nghị quyết 09 đã đặt mục tiêu đưa TP.HCM trở thành đô thị toàn cầu, trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực; hướng tới tăng trưởng cao, phát triển xanh, chuyển đổi số mạnh mẽ và phát thải ròng bằng 0 (Net Zero).
Do đó, Luật Đô thị đặc biệt không nên chỉ dừng lại ở một đạo luật về quản lý đô thị hay phân cấp hành chính, mà phải là một đạo luật "mở khóa" các nguồn lực phát triển. Đạo luật này cần tạo hành lang pháp lý để thành phố khai thác hiệu quả nguồn lực từ kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, đất đai, hạ tầng, khoa học công nghệ, nhân lực chất lượng cao và năng lượng xanh.
Từ góc nhìn doanh nghiệp phát triển hạ tầng công nghiệp, lãnh đạo Becamex đề xuất luật hóa mô hình khu công nghiệp sinh thái, xem đây là nhóm đối tượng được hưởng ưu đãi đầu tư trong chiến lược phát triển xanh của Thành phố.
Theo ông Duy, khu công nghiệp sinh thái không thể hình thành chỉ bằng các tiêu chí chứng nhận, mà cần đầu tư thực chất vào hệ thống hạ tầng dùng chung và sự tham gia đồng bộ của doanh nghiệp trong khu. Các hạng mục như tái sử dụng nước, xử lý - tái chế chất thải, dữ liệu môi trường - carbon, năng lượng tái tạo, cộng sinh công nghiệp hay sản xuất sạch hơn đều đòi hỏi vốn đầu tư lớn và chi phí vận hành dài hạn.
Nếu không có cơ chế ưu đãi đủ mạnh, cả chủ đầu tư hạ tầng lẫn doanh nghiệp thuê đất sẽ khó có động lực tham gia. Vì vậy, Becamex đề xuất cho phép chủ đầu tư khu công nghiệp sinh thái được thu và tái đầu tư khoản phí dịch vụ hạ tầng xanh để vận hành các hệ thống môi trường, hạ tầng số, dữ liệu carbon, tái chế chất thải và tái sử dụng nước. Khoản chi này của doanh nghiệp được tính là chi phí hợp lệ phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh theo quy định pháp luật về thuế.
Bên cạnh ưu đãi, việc chứng nhận khu công nghiệp sinh thái qua trình tự hành chính truyền thống hiện nay còn phức tạp, kéo dài thời gian do phải lấy ý kiến nhiều bộ, ngành, gây áp lực hồ sơ cho cả doanh nghiệp và cơ quan nhà nước.
Trong khi đó, bản chất khu công nghiệp sinh thái là trạng thái đáp ứng tiêu chí kỹ thuật và hiệu suất vận hành về quản lý, môi trường, xã hội, kinh tế, sử dụng hiệu quả tài nguyên, cộng sinh công nghiệp và giảm phát thải; do đó phù hợp với cơ chế đánh giá độc lập, hậu kiểm và tái chứng nhận định kỳ.
Lãnh đạo Tập đoàn Becamex đề xuất cơ chế cấp phép liên thông hoặc căn cứ vào các chứng chỉ quốc tế uy tín (như EDGE/LEED/LOTUS) để rút ngắn thủ tục cho khu công nghiệp sinh thái. Đồng thời tạo hành lang pháp lý thuận tiện hơn cho việc tái tạo năng lượng, sử dụng điện xanh và kinh tế tuần hoàn ngay trong nội khu công nghiệp, tháo gỡ những bất cập hiện nay mà các doanh nghiệp FDI và trong nước đang gặp phải.
Giảm áp lực logistics, phát triển hệ sinh thái tài chính hàng hải
Từ góc nhìn của doanh nghiệp hàng hải, ông Phạm Quốc Long, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Gemadept đề xuất bổ sung cơ chế quy hoạch, phát triển hệ thống bến thủy nội địa, ICD, depot, trung tâm logistics vệ tinh tại TP.HCM và khu vực Bình Dương cũ.
Đồng thời ưu tiên đầu tư nâng cấp tĩnh không cầu trên các tuyến thủy chính đạt tối thiểu 7 mét theo quy hoạch, để sà lan chở container 3 - 4 lớp có thể di chuyển an toàn, liên tục. Theo ông Long, đây là giải pháp trực tiếp để giảm tải đường bộ, giảm ùn tắc, giảm phát thải và cắt giảm chi phí logistics.
Ông dẫn chứng, chi phí vận chuyển container 20 feet từ TP.HCM đi Cái Mép bằng đường bộ hiện khoảng 4 triệu đồng/container, trong khi vận tải đường thủy chỉ khoảng 700.000 đồng, chưa đến 20% chi phí đường bộ.
Hiện ICD Trường Thọ đang thông qua khoảng 3 triệu TEU/năm hàng container và nằm trong kế hoạch di dời đến năm 2030. TP.HCM đã có quy hoạch khu Long Bình để tiếp nhận di dời, tuy nhiên công suất phát triển thêm tại Long Bình chỉ đạt khoảng 20% công suất hiện hữu của ICD Trường Thọ.
Như vậy, còn thiếu khoảng 80% công suất, nhưng hiện chưa có quỹ đất và hạ tầng thay thế tương ứng. Nếu 3 triệu container này đi đường bộ thì sẽ tạo ra tình trạng ùn tắc nghiêm trọng khu vực cửa ngõ Thành phố.
Từ câu chuyện logistics, Gemadept tiếp tục mở rộng đề xuất sang chiến lược phát triển kinh tế hàng hải và hệ sinh thái tài chính đi kèm. Ông Long cho biết ngày 21/5, Gemadept phối hợp với VIFC-HCMC và Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM ra mắt hệ sinh thái Trung tâm Tài chính hàng hải quốc tế - IMFC.
Đây là mô hình có thể tạo động lực tăng nguồn thu cho TP.HCM, giữ lại dòng tiền trong nước, hạn chế tình trạng dòng tiền dịch vụ hàng hải - logistics chảy ra nước ngoài, với kỳ vọng có thể mang lại giá trị hàng tỷ USD mỗi năm.
Gemadept đề nghị quy hoạch phát triển cụm cảng Cái Mép - Thị Vải theo hướng liền thửa, liền bờ, kết nối đồng bộ, đủ năng lực tiếp nhận tàu mẹ, phát triển trung chuyển quốc tế và kết nối trực tiếp với TP.HCM, khu FTZ, khu logistics tích hợp.
Song song với “hạ tầng cứng”, doanh nghiệp này cũng đề xuất hình thành “hạ tầng mềm” thông qua việc phát triển trung tâm điều hành, trung tâm tài chính hàng hải, dịch vụ bảo hiểm, tín dụng, thanh toán, thuê mua tàu, tài trợ thương mại, chứng từ điện tử, giao dịch cước, dịch vụ pháp lý và trọng tài hàng hải.
Gemadept cũng đề nghị bổ sung các dự án cảng biển, cảng cạn, ICD, depot container, bến thủy nội địa, trung tâm logistics, kho ngoại quan, kho lạnh, trung tâm phân phối và khu dịch vụ hậu cần sau cảng vào nhóm dự án được ưu tiên tiếp cận đất đai nếu phù hợp quy hoạch.
Khai thác hiệu quả quỹ đất và thúc đẩy tái thiết đô thị
Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM cho rằng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cần bổ sung thêm các cơ chế linh hoạt hơn để khai thác hiệu quả quỹ đất và thúc đẩy tái thiết đô thị.
Theo đó, HoREA đề xuất cho phép TP.HCM được quyết định đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư thực hiện các dự án TOD tại khu vực nhà ga đường sắt và đề-pô theo mô hình công trình hỗn hợp gồm hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội kết hợp nhà ở và thương mại dịch vụ.
Hiệp hội cho rằng cơ chế này sẽ giúp nhà đầu tư dự án BT có thể triển khai “dự án đối ứng” ngay tại địa điểm thực hiện công trình hạ tầng, thay vì Nhà nước phải thanh toán bằng quỹ đất ở khu vực khác như quy định hiện hành của Luật PPP. Điều này vừa giúp giảm áp lực quỹ đất đối ứng, vừa tạo thêm nguồn thu ngân sách từ phần diện tích thương mại, nhà ở đưa vào khai thác kinh doanh.
Bên cạnh TOD, HoREA cũng đề xuất bổ sung cơ chế “quyền chuyển đổi không gian” (TDR), cho phép chuyển quyền phát triển xây dựng từ khu vực bị hạn chế phát triển sang khu vực được phép tăng mật độ xây dựng thông qua hình thức mua bán, trao đổi hoặc chuyển nhượng.
Theo ông Châu, cơ chế này sẽ tạo công cụ hiệu quả cho công tác chỉnh trang, tái thiết đô thị, bảo tồn di sản kiến trúc, hình thành không gian mở và tạo lập quỹ đất phục vụ phát triển hạ tầng đô thị của TP.HCM trong giai đoạn tới.
