Doanh nghiệp đối mặt nhiều rủi ro
Chiều 22/1, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp (thuộc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam) tổ chức diễn đàn với chủ đề “Gian lận thương mại trên không gian mạng – Thách thức và giải pháp ngăn chặn”, thu hút sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp.
Phát biểu khai mạc, ông Võ Tân Thành, Phó Chủ tịch VCCI, cho biết trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, thương mại điện tử và các hoạt động kinh doanh trên không gian mạng đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp và mang lại nhiều tiện ích cho người tiêu dùng.
 |
| Ông Võ Tân Thành, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phát biểu tại diễn đàn. |
Theo ông Thành, đến năm 2025, thương mại điện tử không còn là kênh bổ trợ mà đã trở thành một cấu phần quan trọng trong cấu trúc kinh tế toàn cầu và khu vực, gắn chặt với kinh tế số, kinh tế nền tảng và đổi mới sáng tạo. Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, tiếp tục được đánh giá là khu vực năng động với tốc độ tăng trưởng cao và dư địa phát triển lớn.
Tại Việt Nam, thương mại điện tử duy trì mức tăng trưởng hai con số trong nhiều năm liên tiếp, ngày càng khẳng định vai trò trong hệ thống phân phối, tiêu dùng và hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích rõ nét, sự phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử cũng kéo theo nhiều thách thức, nổi bật là tình trạng gian lận thương mại, buôn lậu, hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng trên không gian mạng.
Chia sẻ tại diễn đàn, Nguyễn Phương Sơn, Giám đốc Đối ngoại Amway Việt Nam cho biết, tại Việt Nam, các sản phẩm Amway được phân phối thông qua hệ thống nhà phân phối và các cửa hàng chính thức. Trên môi trường thương mại điện tử, Amway chỉ kinh doanh duy nhất trên website amway.com.vn và không ủy quyền cho bất kỳ cá nhân, tổ chức hay nền tảng trung gian nào kinh doanh sản phẩm của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, thực tế thị trường vẫn xuất hiện nhiều cá nhân, tổ chức rao bán và quảng cáo sản phẩm Amway trên các nền tảng số và sàn thương mại điện tử. Khi phát hiện các trường hợp này, doanh nghiệp đã làm việc với cơ quan quản lý nhà nước, cụ thể là Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, đồng thời gửi nhiều văn bản đến các nền tảng liên quan.
Theo ông Sơn, qua quá trình theo dõi và xử lý, Amway nhận diện bốn vấn đề chính. Thứ nhất, mô hình bán hàng trực tiếp là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, chịu sự quản lý của Bộ Công Thương. Do đó, các nhà phân phối không được phép tự mở gian hàng trực tuyến hay sử dụng sàn thương mại điện tử để kinh doanh sản phẩm mang nhãn hiệu công ty. Vì vướng quy định này, nhiều cá nhân bán hàng trái phép không công khai thông tin liên hệ, khiến người tiêu dùng không biết rõ chủ thể bán hàng.
Thứ hai, người tiêu dùng mua hàng từ các gian hàng không chính thức thường không được xuất hóa đơn. Trong khi đó, pháp luật cho phép người mua trong ngành bán hàng trực tiếp được hoàn trả sản phẩm trong vòng 30 ngày (một số doanh nghiệp áp dụng tới 45 ngày) nếu chưa sử dụng và còn nguyên niêm phong. Việc không có hóa đơn khiến người tiêu dùng mất đi quyền lợi hợp pháp này.
Thứ ba, các sản phẩm Amway chủ yếu là thực phẩm bảo vệ sức khỏe và mỹ phẩm – những mặt hàng chịu quản lý chặt về quảng cáo. Amway thực hiện đầy đủ thủ tục xin giấy phép quảng cáo cho 100% sản phẩm, song các giấy phép này chỉ áp dụng cho doanh nghiệp, không ủy quyền cho cá nhân hay nền tảng trung gian. Do đó, nhiều gian hàng cá nhân sử dụng nội dung quảng cáo sai lệch, quảng cáo quá mức, có dấu hiệu vi phạm pháp luật về quảng cáo và an toàn thực phẩm.
Thứ tư, các hành vi kinh doanh trái phép còn tiềm ẩn dấu hiệu vi phạm về sở hữu trí tuệ và cạnh tranh không lành mạnh, khi toàn bộ nhãn hiệu của Tập đoàn Amway đã được đăng ký và bảo hộ, nhưng bị sử dụng trái phép trên môi trường số.
 |
Các chuyên gia tại diễn đàn cho rằng, gian lận thương mại trên không gian mạng không còn là hiện tượng đơn lẻ mà đã trở thành một hệ sinh thái tinh vi, gây tổn hại trực tiếp đến người tiêu dùng và doanh nghiệp chân chính. |
Từ thực tế này, Amway đề xuất ba nhóm giải pháp gồm: tăng cường hướng dẫn cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý – doanh nghiệp – nền tảng; xây dựng cơ chế loại trừ tự động dựa trên từ khóa, nhãn hiệu được bảo hộ; và yêu cầu các sàn phản hồi nhanh khi nhận được kiến nghị từ doanh nghiệp.
Ông Nguyễn Thuận Đạt, Giám đốc Điều hành DAFC, đại diện Tập đoàn IPPG cũng cho biết, doanh nghiệp đang chịu tác động nặng nề từ hàng giả, hàng xách tay và gian lận thương mại trên không gian mạng, đồng thời cam kết đồng hành cùng cơ quan chức năng để bảo vệ thị trường và uy tín thương hiệu.
Siết quản lý, kết hợp pháp lý và công nghệ
Cùng quan điểm, bà Tạ Dịu Thương, Trưởng ban Pháp chế Hiệp hội Bán hàng đa cấp Việt Nam đánh giá cao quy định mới của Luật Thương mại điện tử (thông qua tháng 12/2025, áp dụng từ tháng 7/2026) về bắt buộc xác định danh tính người bán và chủ sở hữu gian hàng.
Theo bà Thương, khi danh tính được xác thực, trách nhiệm pháp lý sẽ gắn trực tiếp với từng gian hàng, chấm dứt tình trạng ẩn danh, khó truy vết. Bà cũng đề nghị các sàn thương mại điện tử siết chặt điều kiện đăng bán đối với các sản phẩm thuộc hệ thống phân phối đặc thù, yêu cầu cung cấp giấy ủy quyền hoặc xác nhận phân phối hợp pháp, qua đó ngăn chặn vi phạm ngay từ đầu.
Đánh giá về thực trạng chung, các chuyên gia cho rằng hệ thống pháp luật về phòng, chống gian lận thương mại, hàng giả về cơ bản đã đầy đủ, song vẫn còn bất cập như chế tài chưa đủ sức răn đe, quy trình xử lý vi phạm trên không gian mạng còn phức tạp, việc chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành chưa thông suốt.
Trong khi đó, Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn Thực phẩm TP.HCM cho biết, thực phẩm chức năng là nhóm sản phẩm bị làm giả nhiều nhất hiện nay. Hoạt động quảng cáo trên không gian mạng phát triển nhanh, trong khi nhiều kênh quảng cáo ngoài báo chí chính thống rất khó kiểm soát, đòi hỏi phải xử lý đồng thời cả chủ sở hữu nhãn hàng, đơn vị quảng cáo và người trực tiếp quảng cáo.
Các chuyên gia nhận định, gian lận thương mại trên không gian mạng không còn là hiện tượng đơn lẻ mà đã trở thành một hệ sinh thái tinh vi, có tổ chức, gây tổn hại trực tiếp đến người tiêu dùng, doanh nghiệp chân chính và nguồn thu ngân sách. Việc hoàn thiện pháp luật, tăng cường thực thi và ứng dụng công nghệ được xem là chìa khóa để bảo vệ thị trường, uy tín quốc gia và phát triển bền vững kinh tế số.
