Việc chủ động sửa sai trước khi bị cơ quan thuế phát hiên là giải pháp khôn ngoan của doanh nghiệp
Nhận diện dấu hiệu rủi ro từ cơ sở dữ liệu
Tại hội nghị về phòng chống gian lận và mua bán hóa đơn trái phép do Cục Thuế tổ chức mới đây, ông Đặng Ngọc Minh, Phó Cục trưởng Cục Thuế cho rằng, việc phòng, chống gian lận hóa đơn không chỉ nhằm bảo vệ nguồn thu ngân sách, mà còn góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người nộp thuế, bảo đảm công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.
Theo đánh giá của Cục Thuế, việc triển khai hóa đơn điện tử trên phạm vi toàn quốc đã tạo nền tảng quan trọng để đổi mới phương thức quản lý thuế. Cùng với dữ liệu đăng ký thuế, kê khai, nộp thuế, hoàn thuế và tình trạng hoạt động của người nộp thuế, dữ liệu hóa đơn điện tử là nguồn thông tin quan trọng giúp cơ quan thuế phân tích giao dịch, đối chiếu thông tin và nhận diện rủi ro.
Trên cơ sở đó, yêu cầu đặt ra là không chỉ xem xét từng hóa đơn, từng người nộp thuế riêng lẻ mà cần kết nối, phân tích dữ liệu trong mối quan hệ giao dịch, chuỗi giao dịch và mạng lưới các chủ thể có liên quan để nhận diện đầy đủ hơn bản chất hoạt động kinh tế và các dấu hiệu cần xác minh.
Đánh giá về vai trò của cơ sở dữ liệu trong quản lý thuế, ông Mai Xuân Thành, Cục trưởng Cục Thuế cho biết, trong quá trình chuyển đổi số toàn diện hiện nay, dữ liệu đầy đủ, chính xác và kịp thời chính là nền tảng cốt lõi để đổi mới phương thức quản lý, nâng cao chất lượng phục vụ và hỗ trợ người nộp thuế một cách hiệu quả nhất.
Cụ thể hóa định hướng này, Cục Thuế đã chính thức ký Quy chế trao đổi thông tin và phối hợp công tác với Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC). Việc kết nối và bổ sung nguồn dữ liệu phong phú ngoài thông tin về hoạt động sản xuất kinh doanh truyền thống, bao gồm dòng tiền, tài sản và quan hệ tín dụng giúp cơ quan thuế có cái nhìn toàn diện hơn về bức tranh tài chính của người nộp thuế.
Thông qua việc đối chiếu dữ liệu dòng tiền và tài sản từ hệ thống ngân hàng, cơ quan quản lý sẽ nâng cao khả năng phân tích, nhận diện rủi ro từ sớm, cũng như đánh giá chính xác mức độ tuân thủ pháp luật của từng tổ chức, cá nhân. Những dấu hiệu bất thường về doanh thu hay dòng tiền sẽ nhanh chóng được phát hiện và xử lý kịp thời qua hệ thống tự động.
Minh bạch hóa doanh thu, hóa đơn và dòng tiền không chỉ giúp hạn chế nguy cơ bị truy thu, xử phạt hoặc ấn định thuế, mà còn tạo nền tảng pháp lý an toàn cho hoạt động kinh doanh lâu dài.
Sự phối hợp liên thông dữ liệu giữa ngành thuế và các tổ chức tín dụng tạo ra một mạng lưới giám sát chặt chẽ nhưng vô cùng linh hoạt. Doanh nghiệp tuân thủ tốt sẽ được hưởng luồng xanh quản lý, trong khi các hành vi cố tình vi phạm hay che giấu doanh thu sẽ nhanh chóng bị hệ thống cảnh báo tự động khoanh vùng để kiểm tra.
Điều này cũng đặt ra yêu cầu hoàn toàn mới đối với cộng đồng doanh nghiệp và các hộ kinh doanh trong việc chuẩn hóa toàn bộ quy trình kế toán, hóa đơn và dòng tiền. Quản lý tài chính minh bạch không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp tồn tại và phát triển an toàn trong môi trường kinh doanh số hóa ngày nay.
Bên cạnh đó, việc cơ quan thuế đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn (Big Data) sẽ giúp phát hiện các hành vi gộp hóa đơn, xuất hóa đơn khống hay giấu doanh thu qua nhiều tài khoản phụ. Các hành vi này trước đây vốn khó phát hiện thì nay đều để lại dấu vết số trong hệ thống quản lý.
Do đó, việc nắm bắt rõ phương thức kiểm tra mới của cơ quan thuế sẽ giúp các nhà quản trị doanh nghiệp chủ động rà soát lại toàn bộ quy trình xuất hóa đơn, kê khai nghĩa vụ tài chính và lưu trữ chứng từ, từ đó loại bỏ các nguy cơ tiềm ẩn ngay từ khâu vận hành nội bộ.
Chủ động sửa sai trước khi bị phát hiện
Dưới góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS phân tích, việc hộ kinh doanh nói riêng và người nộp thuế nói chung dùng lẫn lộn tài khoản cá nhân, tài khoản người thân và tài khoản bán hàng là rủi ro vô cùng lớn. Với việc quản lý thuế bằng dữ liệu, dòng tiền qua ngân hàng chính là căn cứ quan trọng hàng đầu để xác định doanh thu thực tế và nghĩa vụ thuế.
Cụ thể, theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 38 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, cơ quan thuế có quyền yêu cầu người nộp thuế cung cấp thông tin tài khoản ngân hàng và giải trình chi tiết về nghĩa vụ thuế. Đồng thời, cơ quan thuế được sử dụng dữ liệu liên thông từ ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán và các sàn thương mại điện tử để đối chiếu doanh thu.
“Hệ quả pháp lý lớn nhất khi không tách bạch tài khoản là gánh nặng chứng minh sẽ hoàn toàn thuộc về người nộp thuế. Khi phát sinh dòng tiền chảy vào các tài khoản liên quan đến hoạt động bán hàng nhưng doanh thu kê khai lại không tương ứng, người nộp thuế sẽ buộc phải giải trình chi tiết về nguồn gốc của từng khoản tiền”, luật sư Tuấn nói.
Luật sư Nguyễn Văn Tuấn phân tích thêm, trong trường hợp người nộp thuế không chứng minh được, cơ quan thuế có quyền áp dụng Điều 24 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 để tiến hành ấn định thuế, đồng thời truy thu, tính tiền chậm nộp và xử phạt vi phạm hành chính. Đáng chú ý, việc mượn tài khoản người thân không hề giúp làm giảm nghĩa vụ thuế, mà còn làm tăng rủi ro vì bị đánh giá là thiếu minh bạch, gây ảnh hưởng liên lụy đến chính người đứng tên.
Để hạn chế tối đa các rủi ro pháp lý phát sinh, người kinh doanh cần lập tức tách bạch tài khoản cá nhân và tài khoản phục vụ bán hàng, đồng thời chấm dứt việc nhận tiền bán hàng qua tài khoản của người thân. Việc lưu giữ đầy đủ hóa đơn điện tử, dữ liệu đơn hàng và chứng từ thanh toán sẽ bảo đảm sự thống nhất giữa doanh thu thực tế và hồ sơ kê khai.
Luật sư Tuấn cũng nhìn nhận rằng, dù việc chuẩn hóa hóa đơn và quản lý chặt dòng tiền có thể làm phát sinh chi phí tuân thủ cho người nộp thuế trong ngắn hạn, nhưng đây là xu hướng tất yếu của nền kinh tế số và là yêu cầu bắt buộc của quản lý thuế hiện đại. Quy định này giúp tạo dựng một môi trường kinh doanh bình đẳng, loại bỏ tình trạng cạnh tranh không lành mạnh giữa doanh nghiệp tuân thủ và các đơn vị che giấu doanh thu.
Về mặt lâu dài, việc sở hữu dữ liệu tài chính minh bạch còn mang lại lợi ích rất lớn cho chính người nộp thuế. Việc quản lý dòng tiền rõ ràng và có hóa đơn chứng từ hợp lệ giúp người kinh doanh kiểm soát hiệu quả tài chính, giảm nguy cơ bị xử phạt, đồng thời tạo cơ sở pháp lý vững chắc để tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng hay mở rộng quy mô hoạt động.
Đối với trường hợp người bán hàng vô tình kê khai thiếu doanh thu do gộp hóa đơn hoặc chưa kiểm soát hết các tài khoản, giải pháp khôn ngoan và hiệu quả nhất là chủ động rà soát, khắc phục trước khi cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra, thanh tra trực tiếp.
Người nộp thuế nên chủ động kiểm tra lại toàn bộ sao kê ngân hàng, dữ liệu từ các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, đơn vị vận chuyển và hệ thống hóa đơn điện tử. Sau khi đối chiếu xác định chính xác phần doanh thu còn thiếu, người nộp thuế cần lập tức nộp hồ sơ khai bổ sung và nộp đủ số tiền thuế còn thiếu theo quy định của Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15.
“Tôi cho rằng trong bối cảnh quản lý thuế bằng dữ liệu điện tử, chủ động sửa sai luôn là giải pháp khôn ngoan hơn nhiều so với việc để cơ quan thuế phát hiện. Minh bạch hóa doanh thu, hóa đơn và dòng tiền không chỉ giúp hạn chế nguy cơ bị truy thu, xử phạt hoặc ấn định thuế, mà còn tạo nền tảng pháp lý an toàn cho hoạt động kinh doanh lâu dài”, luật sư Nguyễn Văn Tuấn chia sẻ.
