Nguyên nhân chính gây ra sự gián đoạn là việc đóng cửa hiệu quả eo biển Hormuz, tuyến đường thuỷ chiếm khoảng 1/5 lượng dầu mỏ của thế giới đi qua mỗi ngày, cũng như các mặt hàng quan trọng khác như nguyên liệu thô và hàng hóa thành phẩm.
Trong một báo cáo được công bố đầu tháng này, S&P Global Mobility lưu ý rằng các công ty vận tải đã bắt đầu tránh eo biển Hormuz vì lo ngại nguy cơ bị mắc kẹt giữa cuộc xung đột. Nhưng điều này lại khiến phí bảo hiểm tăng mạnh, các tuyến đường thay thế dài hơn và hệ thống vận tải biển toàn cầu bị tê liệt.
Theo nhà phân tích Stephanie Brinley của S&P Global Mobility, các linh kiện dùng cho sản xuất ô tô ở châu Âu có nguồn gốc từ châu Á đang đối mặt với nhiều rủi ro nhất và chuỗi cung ứng đang chịu áp lực. Rủi ro khi đi qua eo biển Hormuz đã làm tăng chi phí bảo hiểm cho hàng hóa và tàu thuyền đồng thời làm tăng chi phí hậu cần cho các nhà vận chuyển chọn các tuyến đường thay thế.
Hiệu ứng dây chuyền không chỉ dừng lại ở chi phí bảo hiểm. Các tàu chuyển hướng đi vòng qua eo biển đang làm dịch chuyển container và hàng hóa khỏi vị trí dự định, với những ảnh hưởng dây chuyền lan rộng đến các hợp đồng vận chuyển tiếp theo.
“Việc chuyển hướng các chuyến hàng vòng qua eo biển Hormuz sẽ làm tăng thêm thời gian vận chuyển thêm vài ngày hoặc vài tuần, làm tăng chi phí vận chuyển và dẫn tới tình trạng tồn đọng do tốc độ luân chuyển hàng hóa chậm hơn, chưa kể đến chi phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh”, Sam Fiorani, chuyên gia sản xuất của AutoForecast Solutions nhận định.
Ngoài ra, một số tàu chở hàng tiêu thụ tới 200.000 gallon nhiên liệu diesel mỗi ngày, trong khi giá diesel lại tăng vọt.
Theo nhà phân tích Stephanie Brinley, Thổ Nhĩ Kỳ là quốc gia đặc biệt dễ bị tổn thương trong số các quốc gia sản xuất ô tô. Sự gián đoạn chuỗi cung ứng sẽ bắt đầu ảnh hưởng đến sản xuất ở Thổ Nhĩ Kỳ sớm hơn so với các khu vực khác, điều này rất đáng chú ý vì Thổ Nhĩ Kỳ đóng vai trò là nhà cung cấp chính các loại xe thương mại hạng nhẹ cho thị trường châu Âu.
Nhưng không chỉ Thổ Nhĩ Kỳ và các nhà sản xuất châu Âu chịu ảnh hưởng.
“Mặc dù Iran không phải là nhà sản xuất chất bán dẫn, nhưng sự gián đoạn đối với vận chuyển toàn cầu sẽ khiến việc giao hàng chip bị chậm trễ hoặc mắc kẹt tại các cảng ở châu Á, làm giảm nguồn cung cho các dây chuyền lắp ráp…Với việc các phương tiện hiện đại có thể chứa tới 3.000 chip mỗi chiếc, và ngành công nghiệp vẫn chưa hoàn toàn phục hồi sau một số vấn đề về chuỗi cung ứng trong nửa thập kỷ qua, sự gián đoạn sẽ làm trầm trọng thêm sự dễ bị tổn thương hiện tại”, chuyên gia phân tích Sam Fiorani cho biết.
Đối với thị trường ô tô của Iran và khu vực Trung Đông rộng lớn hơn, các loại xe sản xuất tại Bắc Mỹ có thị phần tương đối nhỏ. Các nhà sản xuất ô tô châu Á và Trung Quốc chiếm ưu thế, nhưng các nhà sản xuất ô tô châu Âu cũng không hề kém cạnh.
Giám đốc điều hành của Nissan, Ivan Espinosa cho biết tuần trước rằng cuộc xung đột đang làm gián đoạn việc phân phối các sản phẩm của Nissan trên khắp Trung Đông, thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của Nissan. Giám đốc điều hành của Toyota, Koji Sato mới đây cũng lặp lại những quan điểm này cho rằng việc đóng cửa eo biển Hormuz là thách thức chính đối với việc vận chuyển xe của hãng.
Ngoài vấn đề vận chuyển, giá dầu và khí đốt tự nhiên tăng cao đang tác động đến toàn bộ nền kinh tế và chi phí sản xuất ô tô. Thép, nhôm, nhựa, chất dẻo — hầu như mọi bộ phận trong vật liệu của một chiếc xe đều chứa năng lượng.
Nếu cuộc xung đột kéo dài, lạm phát chi phí sản xuất sẽ trở nên trầm trọng hơn, phản ánh động lực của cuộc khủng hoảng chất bán dẫn, khi các nhà sản xuất ô tô ưu tiên các mẫu xe có biên lợi nhuận cao hơn so với các mẫu xe giá rẻ.
“Các nhà sản xuất ô tô hoạt động với biên lợi nhuận rất thấp so với nhiều lĩnh vực công nghệ cao…Họ không có đủ khả năng để bù đắp những thay đổi mạnh mẽ về chi phí đầu vào như thép, nhựa và vận chuyển, và cuối cùng, giá cả đến tay người tiêu dùng tăng lên”, nhà phân tích Stephanie Brinley cho biết.
Ngoài ra, bà Brinley lưu ý thêm rằng việc giá nhiên liệu tăng liên tục có thể khiến người tiêu dùng cân nhắc nhiều hơn đến xe hybrid hoặc xe điện để tránh những đợt tăng giá nhiên liệu, dẫn tới sự dịch chuyển nhu cầu mà các nhà sản xuất ô tô có dòng xe điện.
Trong khi doanh số bán xe điện ở các khu vực như châu Âu đang tăng trưởng mạnh mẽ, thì câu chuyện lại khác ở Mỹ, khi nhu cầu xe điện sụt giảm sau khi khoản tín dụng thuế liên bang dành cho xe điện hết hạn.
“Tình trạng bất ổn kéo dài trong khu vực có thể làm xáo trộn thị trường dầu mỏ và thúc đẩy việc sử dụng xe điện…Chỉ riêng việc bảo vệ người tiêu dùng khỏi sự biến động giá xăng dầu, xe điện có thể là lựa chọn thắng lợi nếu người tiêu dùng không kỳ vọng vào một giải pháp trong tương lai gần”, chuyên gia phân tích Sam Fiorani cho biết.
