Các ngân hàng trung ương lớn trên thế giới đang quay trở lại lộ trình thắt chặt chính sách tiền tệ; trong đó, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), Ngân hàng Trung ương Anh (BoE), Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đều tiến hành tăng lãi suất trong những tháng gần đây.
Động thái này một phần xuất phát từ cuộc xung đột Trung Đông đã đẩy giá dầu và khí đốt tăng cao. Cuộc xung đột cũng làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt công suất lọc dầu toàn cầu, khiến giá các sản phẩm như dầu diesel, xăng và nhiên liệu máy bay tăng vọt.
Giá dầu thô đã sụt giảm mạnh sau khi Đảng Dân chủ giành chiến thắng tại cả Hạ viện và Thượng viện. Diễn biến này chủ yếu được cho là do kỳ vọng rằng kết quả bầu cử có thể khiến Tổng thống Donald Trump sẵn sàng đạt được thỏa thuận chấm dứt cuộc chiến liên quan đến Iran, từ đó giúp khôi phục công suất lọc dầu tại vùng Vịnh và cải thiện điều kiện xuất khẩu.
Andrew Slimmon, nhà quản lý danh mục đầu tư cấp cao kiêm trưởng bộ phận Applied Equity Advisors tại Morgan Stanley cho biết: “Nếu kết quả bầu cử thúc đẩy việc giải quyết xung đột ở Trung Đông, giá dầu có thể giảm. Đây vốn là một vấn đề gây lo ngại cho Fed liên quan đến lạm phát, và cũng là một phần lý do khiến lãi suất duy trì ở mức cao”.
Ralph Axel, chiến lược gia về lãi suất tại Bank of America cho biết dữ liệu lịch sử cho thấy mối tương quan chặt chẽ giữa giá dầu và lãi suất toàn cầu. Ông nhận định rằng nếu giá dầu tăng trong ba đến sáu tháng tới, lãi suất tại Mỹ nhiều khả năng sẽ cao hơn đáng kể, đặc biệt là tại Anh và Đức.
“Nếu giá dầu tăng, chúng tôi cho rằng lãi suất cũng sẽ tăng theo, nhất là ở phân khúc kỳ hạn ngắn, khi yếu tố phần bù kỳ hạn (term premium) ít tác động hơn, trong khi kỳ vọng về chính sách tiền tệ lại đóng vai trò lớn hơn”, ông cho biết.
Giá dầu vẫn là ẩn số
Diễn biến ngược chiều của giá dầu trong hai ngày qua cho thấy việc giải quyết cuộc xung đột kéo dài ở Trung Đông vẫn còn là ẩn số.
“Hiện tại, giá dầu đã bắt đầu tăng trở lại, còn kỳ vọng về lãi suất thì không thay đổi đáng kể so với mức trước bầu cử”, Dan Coatsworth, Trưởng bộ phận thị trường tại AJ Bell cho biết.
Laurel Rapp, Giám đốc Chương trình Mỹ và Bắc Mỹ tại Chatham House nhận định: “Ở thời điểm này, đảng Cộng hòa dường như không có nhiều lựa chọn để xoay xở. Đảng Dân chủ được cho là sẽ tìm cách thúc đẩy các cuộc bỏ phiếu tại Hạ viện và Thượng viện nhằm hạn chế quyền hành động của đảng Cộng hòa, đồng thời kiềm chế chính quyền trong vấn đề sử dụng quyền hạn liên quan đến cuộc chiến với Iran. Tuy nhiên, liệu những động thái này có thực sự tạo ra ràng buộc đối với chính quyền hay không vẫn còn là câu hỏi bỏ ngỏ”.
Trong khi đó, Clayton Allen, nhà phân tích từ Eurasia Group cho rằng, mặc dù một cuộc chiến với Iran là điều không được lòng công chúng trong nước, nhưng việc rút khỏi khu vực Trung Đông mà không đạt được những thành quả cụ thể cũng sẽ vấp phải sự phản đối tương tự; ông dự báo tình hình có thể leo thang trong vài tuần tới.
Andrew Bailey, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) cho rằng áp lực từ giá năng lượng bắt nguồn từ sự kết hợp của nhiều yếu tố: các trở ngại tại eo biển Hormuz, tình trạng thiếu hụt công suất lọc dầu và mức dự trữ khí đốt thấp ở châu Âu.
“Một tiến trình hòa bình tại Trung Đông sẽ không thể giải quyết tất cả những vấn đề này”, ông cho biết.
Triển vọng tăng trưởng
Jane Foley, Trưởng bộ phận chiến lược ngoại hối tại Rabobank cho biết, một vấn đề quan trọng mà Fed cần theo dõi là liệu việc đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội có giúp Mỹ thận trọng hơn trong chi tiêu ngân sách, qua đó giảm áp lực lạm phát hay không.
“Tuy nhiên, còn quá sớm để khẳng định chắc chắn về triển vọng tài khóa, nhất là khi nhiều ứng viên đảng Dân chủ đắc cử với cam kết giảm bớt áp lực chi phí sinh hoạt...vì vậy, rất khó để đưa ra kết luận chính xác vào thời điểm này về việc triển vọng lãi suất sẽ thay đổi ra sao trong năm tới”, bà nhận định.
James Sullivan, Giám đốc điều hành kiêm Trưởng bộ phận nghiên cứu cổ phiếu khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại JPMorgan cho rằng mức độ kích thích tài khóa cao tại Mỹ cùng với câu hỏi liệu chính sách này có sắp thay đổi hay không chính là vấn đề then chốt hiện nay.
Ông cho biết: “Lạm phát duy trì ở mức cao là kết quả từ sự kết hợp của nhiều yếu tố, từ xung đột tại Iran, các loại thuế quan, cho đến tình trạng khan hiếm nghiêm trọng trong một số phân khúc của ngành năng lượng…Ngoài ra, cần lưu ý rằng chính phủ Mỹ vẫn tiếp tục chi tiêu ở mức rất cao ngay cả khi nền kinh tế đang mở rộng với tỷ lệ thất nghiệp thấp; điều này tạo ra những tác động vĩ mô cụ thể. Nếu tình trạng này thay đổi, áp lực lên môi trường lãi suất có thể giảm bớt, tạo điều kiện cho Fed có thêm sự linh hoạt đáng kể trong các quyết định chính sách tương lai”.
Theo Daniel Clifton, Trưởng bộ phận nghiên cứu chính sách tại Baird Strategas, tác động từ việc xây dựng các trung tâm dữ liệu tại Mỹ là một yếu tố quan trọng khác cần theo dõi.
“Trong năm 2025, chúng ta đã đối mặt với những trở ngại lớn về tài khóa, nhưng điều đó không gây ảnh hưởng đáng kể nhờ sự bùng nổ chi tiêu vốn cho cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) vào năm ngoái. Năm nay, động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ các gói kích thích. Nếu chính sách tài khóa được thắt chặt, Fed vẫn đang tăng lãi suất và đầu tư vốn vào hạ tầng AI chậm lại, thì đến một thời điểm nào đó vào giữa năm 2027, các nhà hoạch định chính sách có thể mắc sai lầm”, ông cho biết.
Đó cũng là điều đã xảy ra vào năm 2000, trong giai đoạn bùng nổ công nghệ gắn với sự kiện Y2K, khi Fed tăng lãi suất trong bối cảnh giá dầu đi lên và cuối cùng đã thắt chặt chính sách quá mức, khiến kinh tế rơi vào suy thoái.
“Tuy nhiên, chúng tôi không dự báo Mỹ sẽ rơi vào suy thoái. Thay vào đó, chúng tôi cho rằng nền kinh tế sẽ trải qua một đợt giảm tốc giữa chu kỳ vào năm 2027”, ông cho biết.
