Gen Z lớn lên cùng những biến động của thị trường
Tại giải đấu “Lướt sóng phái sinh” do Công ty Chứng khoán DNSE tổ chức vào tháng 11/2025, một nữ nhà đầu tư sinh năm 1997 đã gây bất ngờ khi vượt qua nhiều đối thủ dày dạn kinh nghiệm, giành vị trí quán quân với tỷ lệ lợi nhuận 100% trên tổng số 8 lệnh giao dịch bằng tiền thật.
Danh tính của nhà đầu tư này nhanh chóng lan truyền trong các hội nhóm, thu hút sự tò mò của cộng đồng bởi tuổi đời còn rất trẻ. Trong khi đầu tư phái sinh vốn được xem là “chiến trường” khốc liệt, đòi hỏi bản lĩnh và “cái đầu lạnh”, thì nữ nhân viên văn phòng thuộc thế hệ Gen Z (những người sinh từ năm 1997-2010) lại giành chiến thắng một cách thuyết phục.
Theo đánh giá của nhiều thế hệ nhà đầu tư, Gen Z là lớp nhà đầu tư hiếm hoi được trải nghiệm trọn vẹn chu kỳ “từ đỉnh cao xuống đáy sâu” của thị trường trong giai đoạn 2021-2022, khi làn sóng nhà đầu tư mới (F0) bùng nổ với tâm lý “cứ mua là thắng”, VN-Index lập đỉnh lịch sử 1.528,57 điểm trước khi đảo chiều mạnh và bước vào giai đoạn điều chỉnh khắc nghiệt.
Những cú sốc này trở thành quá trình “đào tạo” thực chiến, buộc một bộ phận nhà đầu tư trẻ phải điều chỉnh cách tiếp cận, thích nghi với biến động và từng bước hình thành tư duy đầu tư bài bản hơn.
Chia sẻ với Báo Đầu tư Chứng khoán, ông Võ Diệp Thành Thoại, Trưởng phòng Khách hàng cao cấp, Công ty Chứng khoán DNSE đánh giá, Gen Z là một trong những thế hệ nhà đầu tư có khả năng tự học rất tốt.
Các bạn tiếp cận kiến thức nhanh, chủ động tìm hiểu từ nhiều nguồn khác nhau như báo chí, báo cáo doanh nghiệp, cộng đồng đầu tư, cũng như các nền tảng công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI) và mạng xã hội (Facebook, YouTube, TikTok).
So với các thế hệ trước, Gen Z có lợi thế rõ ràng về tốc độ tiếp cận thông tin và khả năng tự mày mò, tham gia đầu tư từ rất sớm. Nếu trước đây, nhà đầu tư có thể mất vài tháng, thậm chí cả năm để nắm được kiến thức cơ bản về chứng khoán, thì hiện nay, nhiều bạn trẻ chỉ cần vài tuần đến một tháng đã có thể hình thành nền tảng ban đầu.
Theo ông Thoại, khẩu vị đầu tư của Gen Z hiện nay khá linh hoạt và cởi mở với rủi ro, nhất là khi bắt đầu với quy mô vốn chưa quá lớn. Các bạn sẵn sàng thử nghiệm nhiều phong cách đầu tư khác nhau, từ ngắn hạn đến trung - dài hạn, miễn là nhìn thấy cơ hội và câu chuyện tăng trưởng rõ ràng của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, Gen Z cũng dễ bị hấp dẫn bởi những cơ hội kiếm tiền nhanh trong ngắn hạn hơn là các chiến lược dài hơi. Với phong cách đầu tư phóng khoáng, giới trẻ có thể kiếm tiền khá nhanh từ chứng khoán, nhưng lại gặp nhiều khó khăn trong việc giữ được thành quả.
Nhận diện Gen Z là lực lượng nòng cốt của thị trường tài chính trong tương lai gần, các công ty chứng khoán cũng đang thay đổi mạnh mẽ để phù hợp với thói quen và hành vi của những người trẻ sinh ra trong kỷ nguyên Internet.
Năm 2019, Công ty Chứng khoán SSI ra mắt ứng dụng iWin, cho phép người mới trải nghiệm đầu tư thông qua tài khoản ảo, giúp Gen Z “thử sai” mà không phải trả giá bằng tiền thật.
Trong khi đó, Công ty Chứng khoán Kỹ thương đẩy mạnh các tính năng đầu tư định kỳ và trợ lý tài chính số trên nền tảng TCInvest nhằm hướng giới trẻ tới mục tiêu tự chủ tài chính dài hạn. DNSE không chỉ tích hợp giao dịch trên các siêu ứng dụng như ZaloPay, TradingView, mà còn ra mắt bảng giá dành riêng cho Gen Z, phát triển trợ lý ảo AI Ensa hỗ trợ tra cứu thông tin và gợi ý cổ phiếu theo nhu cầu cá nhân hóa.
Bên cạnh công nghệ, những câu lạc bộ như Zinvest Club của VPS hay các sân chơi thực chiến như “Chứng trường bạc tỷ” của Pinetree đã tạo ra môi trường để người trẻ không chỉ học lý thuyết mà còn được kết nối và chia sẻ kinh nghiệm đầu tư thực tế.
Từng bước làm chủ quyết định đầu tư
Theo số liệu từ Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam, tính đến cuối năm 2025, số tài khoản của nhà đầu tư cá nhân trong nước đạt con số 11,8 triệu, tương đương 11,8% dân số, vượt mục tiêu 11 triệu tài khoản vào năm 2030. Đáng chú ý, thế hệ Gen Z đang nổi lên như một lực lượng đầu tư đáng kể, đóng góp quan trọng vào tốc độ gia tăng tài khoản mới trên thị trường.
Sự gia tăng mạnh mẽ của lớp nhà đầu tư trẻ gắn liền với các công cụ hỗ trợ ngày càng hiện đại, giúp nâng cao năng lực đầu tư và rút ngắn đáng kể quá trình học hỏi so với các thế hệ trước, nổi bật là khả năng tiếp cận công nghệ, AI và nguồn thông tin đa dạng.
Nếu Gen Z kết hợp được lợi thế tự học nhanh với việc rèn luyện kỷ luật và quản trị rủi ro, thì quá trình trưởng thành và phát triển sẽ diễn ra nhanh hơn rất nhiều so với các thế hệ trước.
Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, các bạn trẻ đã có thể tiếp cận thông tin doanh nghiệp và dữ liệu thị trường từ nhiều góc nhìn khác nhau, thay vì phải tự mày mò trong thời gian dài.
“AI và các công cụ phân tích giúp Gen Z lọc thông tin tốt hơn, nhìn thị trường một cách hệ thống hơn; còn mạng xã hội tài chính giống như một lớp học mở, nơi các bạn vừa quan sát, vừa học hỏi từ trải nghiệm của người khác. Nhờ vậy, quá trình va chạm và tích lũy kinh nghiệm diễn ra nhanh hơn”, ông Thoại nhận xét.
Tuy nhiên, việc có quá nhiều công cụ hỗ trợ cũng tiềm ẩn nguy cơ gây nhiễu thông tin. Do đó, các chuyên gia cho rằng, điều quan trọng nhất với giới trẻ khi tham gia thị trường là không để mình bị cuốn theo quá nhiều luồng ý kiến cùng lúc.
Trong bối cảnh thị trường luôn tồn tại các quan điểm trái chiều, việc tiếp nhận dàn trải rất dễ dẫn đến tâm lý rối loạn và những quyết định đầu tư mang tính cảm tính. Gen Z nên ưu tiên các nguồn thông tin chính thống như báo chí tài chính, báo cáo doanh nghiệp, đồng thời chỉ theo dõi một số ít cá nhân có quan điểm đầu tư rõ ràng và nhất quán.
Bên cạnh đó, theo ông Thành Thoại, nhiều nhà đầu tư trẻ còn dễ bị cuốn theo xu hướng ngắn hạn, tâm lý “sợ bỏ lỡ cơ hội” (FOMO) và kỳ vọng lợi nhuận cao trong thời gian ngắn.
Điều này đôi khi dẫn đến các quyết định cảm tính thay vì dựa trên phân tích và kế hoạch cụ thể. Ngoài ra, kỹ năng quản trị rủi ro và kỷ luật đầu tư của một bộ phận nhà đầu tư trẻ vẫn chưa thực sự vững vàng, do chưa trải qua đủ các chu kỳ biến động để hình thành thói quen đầu tư bền vững.
Đồng quan điểm, ông Trương Vĩnh An, CFA, Phó tổng giám đốc Khối Đầu tư, Công ty Quản lý quỹ KIM Việt Nam cho rằng, nhà đầu tư trẻ hiện nay có lợi thế lớn về khả năng tiếp cận công nghệ và thông tin, đồng thời sẵn sàng chấp nhận mức độ rủi ro cao hơn để tìm kiếm lợi nhuận.
Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm đó, nhóm nhà đầu tư này cũng tồn tại không ít hạn chế, chủ yếu đến từ việc thiếu kiến thức và kinh nghiệm, trong khi đầu tư chứng khoán là lĩnh vực không hề đơn giản.
Theo ông An, một điểm yếu khác của nhà đầu tư trẻ là sự thiếu kiên nhẫn và khả năng kiểm soát tâm lý còn hạn chế, dễ bị tác động bởi biến động thị trường, dẫn đến các quyết định đầu tư thiếu chính xác và khó đạt hiệu quả trong dài hạn. Dù vậy, những hạn chế này không chỉ riêng nhà đầu tư trẻ, mà là đặc điểm phổ biến của hầu hết các nhà đầu tư mới tham gia thị trường.
Nhìn chung, các chuyên gia - cũng là những nhà đầu tư đi trước - khuyến nghị, trước mỗi quyết định đầu tư, các bạn trẻ cần hiểu rõ lý do và có kế hoạch cụ thể. Khi đã xây dựng được nguyên tắc đầu tư cho riêng mình, nhà đầu tư sẽ ít bị nhiễu thông tin và giữ được sự bình tĩnh, ngay cả trong những giai đoạn thị trường biến động mạnh.
Nếu Gen Z vừa phát huy được sự năng động, tinh thần chủ động học hỏi, vừa từng bước rèn luyện tính kiên nhẫn và khả năng quản trị rủi ro, đây sẽ là một lớp nhà đầu tư có chất lượng cao trong tương lai.
“Gen Z là một lực lượng nhà đầu tư rất tiềm năng. Nếu các bạn kết hợp được lợi thế tự học nhanh với việc rèn luyện kỷ luật và quản trị rủi ro, thì quá trình trưởng thành và phát triển sẽ diễn ra nhanh hơn rất nhiều so với các thế hệ trước”, ông Thoại kỳ vọng.