Đón sóng đầu tư công vào dự án hạ tầng chiến lược

Những mệnh lệnh thép

Ngay khi kỳ nghỉ Tết Nguyên đán 2026 khép lại, đích thân Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy đã chủ trì Tổ công tác đặc biệt để điều hành Dự án tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, gồm những cán bộ thiện chiến nhất của Ban Quản lý dự án đường sắt (vừa được bổ sung từ việc hợp nhất Ban Quản lý dự án 6), Vụ Kế hoạch - Tài chính và Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng, để bắt tay ngay vào thực hiện nhiệm vụ kép.

Theo đó, vừa triển khai đẩy nhanh tiến độ thi công đối với Dự án thành phần 1: Đầu tư hạ tầng kết nối các ga trên tuyến và quảng trường ga, có tổng mức đầu tư 3.298 tỷ đồng, vừa tăng tốc, đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị đầu tư Dự án thành phần 2: Đầu tư xây dựng công trình đường sắt, với tổng mức đầu tư 155.503 tỷ đồng.

Được biết, Dự án thành phần 2 đang trong giai đoạn cuối của bước lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, chính là một trong những công trình hạ tầng chiến lược do Bộ Xây dựng làm chủ quản đầu tư, có quy mô vốn đầu tư lớn nhất trong giai đoạn 2026 - 2030, chỉ sau “siêu” Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam.

Trước đó, tại Thông báo số 68/TB-VPCP ngày 7/2/2026, Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Xây dựng chỉ đạo Ban Quản lý dự án, tư vấn hoàn thành Báo cáo nghiên cứu khả thi chậm nhất trong tháng 3/2026; phê duyệt Dự án vào tháng 7/2026; triển khai thi công một số hạng mục chính trong quý III/2026. Đây là nhiệm vụ không dễ, bởi với khối lượng công việc rất lớn, phức tạp như tại Dự án tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, ngay cả với các quốc gia phát triển, có kinh nghiệm trong đầu tư phát triển đường sắt cũng phải mất tối thiểu 2 năm, trong khi công tác lập Báo cáo nghiên cứu khả thi Dự án thành phần 2 mới chỉ được khởi động cách đây khoảng 6 tháng.

Tuy nhiên, do đây là công trình mang tính lịch sử của ngành đường sắt Việt Nam, thực hiện theo chủ trương lớn của Đảng, lãnh đạo Bộ Xây dựng yêu cầu tất cả các đơn vị, cá nhân tham gia phải làm việc với tinh thần cống hiến, khách quan, không vì lợi ích cá nhân và phải ý thức được niềm vinh dự khi tham gia vào Dự án.

Sự quyết liệt trong công tác chỉ đạo có thể thấy rõ trong Thông báo số 52/TB-BXD ngày 13/2/2026, thông báo kết luận của Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy tại cuộc họp kiểm điểm tiến độ Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy, mặc dù Dự án đã có những chuyển biến và triển khai quyết liệt hơn so với giai đoạn trước, tuy nhiên công tác phối hợp giữa Ban Quản lý dự án đường sắt, tư vấn và các cơ quan liên quan vẫn chưa chặt chẽ, dẫn đến chưa nắm bắt kịp thời các khó khăn, vướng mắc để báo cáo; tiến độ chung vẫn đang chịu áp lực rất lớn, đòi hỏi phải thực hiện song hành nhiều thủ tục để đảm bảo mốc thời gian đề ra. Vì vậy, Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy yêu cầu các cơ quan, đơn vị tham gia chuyển đổi mạnh mẽ sang tư duy quản trị.

Các đơn vị phải chủ động quyết định trong phạm vi thẩm quyền, tránh tình trạng việc nhỏ cũng trình lên cấp trên gây ách tắc, chậm tiến độ. Đồng thời, công tác báo cáo phải đi vào nề nếp, định kỳ hàng tuần để lãnh đạo Bộ nắm được tình hình thực hiện, theo dõi diễn biến, chỉ đạo sát sao, kịp thời, đảm bảo chất lượng, tiến độ của Dự án.

“Yêu cầu Ban Quản lý dự án đường sắt, các cơ quan, đơn vị thể hiện thái độ cứng rắn đối với các đơn vị tư vấn yếu kém, chậm trễ; yêu cầu thay thế ngay các nhà thầu tư vấn không đáp ứng được tiến độ, nhằm bảo vệ mục tiêu cao nhất là hoàn thành Dự án đảm bảo chất lượng, tiến độ yêu cầu”, Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy nhấn mạnh.

Nhằm triển khai chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo số 52, lãnh đạo Bộ Xây dựng yêu cầu Vụ Kế hoạch - Tài chính phối hợp với các cơ quan thuộc Bộ Tài chính và Bộ Ngoại giao đẩy nhanh khởi động đàm phán Hiệp định vay vốn trong tháng 3/2026.

Các cơ quan này cũng cần chủ động tính toán huy động từ nhiều nguồn: vốn ngân sách nhà nước (kế hoạch đầu tư trung hạn, phát hành trái phiếu chính phủ, nguồn tiết kiệm 5% chi đầu tư công năm 2026 - khoảng 50.000 tỷ đồng) và vốn vay (nếu đàm phán thuận lợi và lãi suất thấp).

Trên thực tế, đối với Dự án thành phần 1, hiện công tác tổ chức thi công trên thực địa đang được các nhà thầu đẩy nhanh tiến độ sau khi tiến hành khởi công tại vị trí 5 ga đầu tiên vào ngày 19/12/2025.

Hiện nay, chủ đầu tư, tư vấn trong nước đang tổ chức khảo sát, thiết kế cho hạ tầng kết nối và quảng trường của 16 ga còn lại, dự kiến hoàn thành trong tháng 3/2026 đối với 6 ga đã ổn định và trong tháng 6/2026 đối với 10 ga phải thực hiện điều chỉnh hướng tuyến sau khi nghiên cứu đới đứt gãy địa chất sông Lô để tổ chức lựa chọn nhà thầu và triển khai thi công, đảm bảo hoàn thành, khai thác đồng bộ các hạng mục công trình của Dự án thành phần 2.

Không chỉ Dự án tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tiến độ triển khai Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam - công trình hạ tầng chiến lược dự kiến khởi công vào cuối năm 2026, cũng đang có những bước tiến mới khi vào đầu tháng 1/2026, đơn vị chủ đầu tư lập Báo cáo nghiên cứu khả thi đã lựa chọn được tư vấn hỗ trợ quản lý Dự án (Gói thầu TV-01).

Cụ thể, Liên danh EVRC - Europe Vietnam Railway Consortium, với nòng cốt là các doanh nghiệp đến từ Pháp và Tây Ban Nha - hai quốc gia có hệ thống đường sắt tốc độ cao phát triển hàng đầu châu Âu, đã được lựa chọn để thực hiện gói thầu TV-01. Liên danh EVRC - Europe Vietnam Railway Consortium có nhiệm vụ hỗ trợ Ban Quản lý dự án Thăng Long tổ chức lập nhiệm vụ, dự toán, hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu để lựa chọn nhà thầu tư vấn khảo sát, lập Báo cáo nghiên cứu khả thi.

Liên danh EVRC - Europe Vietnam Railway Consortium còn có trách nhiệm hỗ trợ chủ đầu tư quản lý hợp đồng các gói thầu trong giai đoạn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi; tư vấn, hỗ trợ lựa chọn công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật; đồng thời tham gia cùng chủ đầu tư giải trình với cấp có thẩm quyền và các cơ quan, đơn vị liên quan về các nội dung của bước lập Báo cáo nghiên cứu khả thi Dự án.

Lo đủ vốn cho những dự án hạ tầng chiến lược

Chỉ sau đúng 1 tháng nhận việc, ngày 3/2/2026, Liên danh EVRC - Europe Vietnam Railway Consortium đã trình báo cáo đề xuất lựa chọn nhà thầu để thực hiện các gói thầu tư vấn còn lại cho việc lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi Dự án.

Ông Phùng Tuấn Sơn, Phó giám đốc Ban Quản lý dự án Thăng Long cho biết, trong giai đoạn tiếp theo, đơn vị này sẽ tổ chức lựa chọn nhà thầu để thực hiện các gói thầu gồm: TV-02 (Tư vấn khảo sát, lập Báo cáo nghiên cứu khả thi; lập thiết kế kỹ thuật tổng thể; lập báo cáo đánh giá tác động môi trường); TV-03 (Tư vấn giám sát khảo sát bước lập Báo cáo nghiên cứu khả thi); TV-04 (Tư vấn thẩm tra Báo cáo nghiên cứu khả thi, thiết kế kỹ thuật tổng thể) và TV-05 (Tư vấn lập hồ sơ đề xuất chủ trương chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác).

Trong số này, Gói thầu TV-02 là một trong những gói thầu quan trọng nhất của toàn Dự án, bởi Báo cáo nghiên cứu khả thi sẽ làm rõ các tham số then chốt nhằm xác định chính xác công nghệ, quy mô, hướng tuyến, tổng mức đầu tư, phương án phân chia Dự án thành các dự án thành phần, cũng như thiết kế kỹ thuật tổng thể - thiết kế kỹ thuật tiền triển khai.

Báo cáo nghiên cứu khả thi cũng sẽ cung cấp những cơ sở quan trọng để cấp có thẩm quyền xem xét, lựa chọn hình thức đầu tư, bao gồm đầu tư công, đầu tư theo phương thức PPP và đầu tư kinh doanh, qua đó bảo đảm tính khả thi về tài chính, tiến độ và khả năng, mức độ tham gia của các doanh nghiệp trong nước với mục tiêu khởi công đại công trình vào tháng 12/2026.

Theo đánh giá của các chuyên gia, việc rút ngắn tiến độ để đảm bảo khởi công Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam trong tháng 12/2026 theo Nghị quyết số 106/NQ-CP ngày 23/4/2025 của Chính phủ là rất khó khăn và thách thức, chưa có tiền lệ.

Thời gian lập Báo cáo nghiên cứu khả thi (lập thiết kế kỹ thuật tổng thể thay cho thiết kế cơ sở) đối với một dự án có phạm vi, quy mô đặc biệt lớn như Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam và lần đầu tiên thực hiện tại Việt Nam thì dự kiến từ 30 đến 48 tháng.

“Do đó, sau khi lựa chọn được Tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, Bộ Xây dựng tiếp tục rà soát để xây dựng tiến độ cụ thể đảm bảo tính khả thi theo đúng chỉ đạo của Đảng và Nhà nước”, ông Nguyễn Danh Huy cho biết.

Theo PGS-TS. Trần Chủng (nguyên Cục trưởng Cục Giám định nhà nước các công trình xây dựng), với quy mô lên tới 2.116.779 tỷ đồng, hai dự án hạ tầng đường sắt chiến lược nói trên nếu được triển khai đúng tiến độ, hiệu quả sẽ có đóng góp rất lớn vào mục tiêu tăng trưởng 2 con số cho cả nhiệm kỳ 2026 - 2030, đồng thời góp phần hình thành nên một nền công nghiệp xây dựng; cơ khí chế tạo trong lĩnh vực đường sắt cho cả đất nước với sự tham gia sâu rộng của cả các doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhà nước.

“Đây cũng chính là một trong những ví dụ sinh động nhất của việc kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, bảo đảm các cân đối lớn, ổn định, điều tiết vĩ mô và thực hiện những nhiệm vụ chiến lược trung và dài hạn liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng, an ninh tài chính, tiền tệ, an ninh viễn thông, hạ tầng thiết yếu và những lĩnh vực then chốt của nền kinh tế theo đúng tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước”, ông Trần Chủng đánh giá.

Một nhiệm vụ rất quan trọng khác cũng sẽ được ngành xây dựng và các địa phương dồn nguồn lực thực hiện trong năm 2026 là sớm lập danh sách các dự án cao tốc được lựa chọn triển khai trong giai đoạn 2026 - 2030, nhằm đạt mục tiêu 5.000 km đường cao tốc vào năm 2030.

Khác với giai đoạn 2021 - 2025, khi Bộ Giao thông - Vận tải (nay là Bộ Xây dựng) đóng vai trò chủ công, thực hiện chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương với phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, trong giai đoạn 2026 - 2030, các địa phương sẽ phải vươn lên đóng vai trò là lực lượng chủ chốt.

Bộ Xây dựng sẽ ưu tiên dồn nguồn lực để hoàn thiện các tuyến cao tốc đã đầu tư lên quy mô quy hoạch và tổ chức triển khai các dự án hạ tầng đường sắt quy mô lớn, trong đó có tuyến đường sắt tốc độ cao.

Để đảm bảo nguồn lực cho các dự án hạ tầng chiến lược, Bộ Xây dựng đang khẩn trương phối hợp với Bộ Tài chính và các địa phương xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030.

Trong báo cáo mới nhất, Bộ Xây dựng cho biết, nhu cầu kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 của toàn ngành ước khoảng 2.872.018 tỷ đồng. Trong số này, phần vốn do Bộ Xây dựng chủ quản khoảng 1.760.852 tỷ đồng, còn lại 1.111.166 tỷ đồng thuộc trách nhiệm chủ quản của các địa phương và cơ quan khác.

Đáng chú ý, con số trên chưa bao gồm vốn ngân sách trung ương hỗ trợ TP. Hà Nội và TP.HCM thực hiện thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để phát triển hệ thống đường sắt đô thị theo Nghị quyết số 188/2025/QH15 ngày 19/2/2025 của Quốc hội; đồng thời cũng không tính đến nguồn vốn ngoài ngân sách và vốn doanh nghiệp huy động cho phát triển hệ thống cảng biển, cảng thủy nội địa và cảng hàng không.

Điều đáng nói là, theo quy định của Luật Đầu tư công số 58/2024/QH15, được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 90/2025/QH15, bộ, cơ quan trung ương và địa phương được chủ động chuẩn bị đầu tư, phê duyệt chủ trương đầu tư các chương trình, dự án thực hiện trong kế hoạch đầu tư công giai đoạn sau. Tuy nhiên, hạn mức thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn không vượt quá 2 lần mức vốn kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn hiện tại đã được giao theo từng nguồn vốn.

Vướng mắc phát sinh khi nhu cầu vốn cho các dự án đường sắt quan trọng quốc gia đã được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư, gồm Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam và Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng cao hơn nhiều so với 2 lần mức vốn trung hạn giai đoạn 2021 - 2025 của Bộ.

Lãnh đạo Bộ Xây dựng đã đề nghị cấp có thẩm quyền sớm thông báo tổng mức vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 cho Bộ; hoặc không tính nhu cầu vốn của các dự án đường sắt quan trọng quốc gia vào hạn mức thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn đối với các dự án khởi công mới khác để sớm quyết định chủ trương đầu tư, bảo đảm cơ sở bố trí kế hoạch đầu tư công trung hạn theo quy định.

Anh Minh
baodautu.vn