Bối cảnh biến động: Thách thức đa tầng đối với cộng đồng doanh nghiệp
Những năm gần đây, môi trường kinh tế - chính trị toàn cầu và trong nước chứng kiến những biến động sâu sắc, diễn ra nhanh và khó lường. Suy giảm tăng trưởng kinh tế thế giới, xung đột địa chính trị kéo dài, đứt gãy chuỗi cung ứng, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, cùng với các rào cản kỹ thuật, thuế quan và tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe, đã tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam.
| |
TS. Mạc Quốc Anh , Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội |
Ở trong nước, dù kinh tế vĩ mô cơ bản được giữ ổn định, song doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với hàng loạt áp lực, cụ thể: đơn hàng sụt giảm, chi phí đầu vào gia tăng (nguyên vật liệu, logistics, năng lượng, lãi suất), chi phí tuân thủ pháp luật và các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng lớn, trong khi sức mua thị trường phục hồi chậm. Đặc biệt, các doanh nghiệp nhỏ và vừa - lực lượng chiếm tỷ trọng áp đảo trong nền kinh tế - là nhóm chịu tác động mạnh nhất do hạn chế về vốn, công nghệ, nhân lực và năng lực chống chịu rủi ro.
Trong bối cảnh đó, không ít doanh nghiệp buộc phải thu hẹp sản xuất, cắt giảm lao động, thậm chí rút lui khỏi thị trường. Tuy nhiên, một thực tế đáng ghi nhận là vẫn có nhiều doanh nghiệp kiên trì trụ vững, duy trì hoạt động sản xuất - kinh doanh, bảo đảm việc làm cho người lao động, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, bảo hiểm xã hội và chấp hành nghiêm các chính sách, pháp luật của Nhà nước. Chính nhóm doanh nghiệp này đã và đang hình thành nên “lõi bền vững” của nền kinh tế trong giai đoạn nhiều biến động.
Vượt khó không phải là ngẫu nhiên: Những nền tảng giúp doanh nghiệp đứng vững
Phân tích thực tiễn cho thấy, khả năng vượt khó của doanh nghiệp không đến từ may mắn hay các biện pháp tình thế, mà là kết quả của quá trình tích lũy nội lực, áp dụng tư duy quản trị hiện đại và khả năng thích ứng linh hoạt trước những thay đổi của môi trường kinh doanh.
Thứ nhất, chuyển đổi số và số hóa quy trình - đòn bẩy nâng cao năng suất, giảm chi phí.
Trong bối cảnh chi phí tăng cao và biên lợi nhuận bị thu hẹp, nhiều doanh nghiệp đã lựa chọn số hóa quy trình quản trị, sản xuất và kinh doanh như một giải pháp mang tính chiến lược. Việc ứng dụng công nghệ số không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí, giảm phụ thuộc vào lao động thủ công, mà còn nâng cao tính minh bạch, khả năng kiểm soát rủi ro và tốc độ ra quyết định. Số hóa không chỉ dừng lại ở các khâu kế toán, bán hàng hay quản lý kho, mà còn được mở rộng sang quản trị nhân sự, quản lý chuỗi cung ứng, chăm sóc khách hàng và phân tích dữ liệu thị trường.
Đối với nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc tiếp cận các nền tảng số chi phí thấp, linh hoạt đã giúp họ “nhỏ nhưng không yếu”, đủ sức cạnh tranh trong những phân khúc thị trường ngách. Quan trọng hơn, chuyển đổi số còn tạo tiền đề để doanh nghiệp kết nối sâu hơn với thị trường quốc tế, đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, minh bạch thông tin và tiêu chuẩn quản trị.
| |
Nhóm doanh nghiệp kiên trì trụ vững trong giai đoạn khó khăn đã và đang tạo nên “lõi bền vững” của nền kinh tế |
Thứ hai, mở rộng và đa dạng hóa thị trường - giảm phụ thuộc, tăng khả năng chống chịu.
Một trong những bài học lớn rút ra từ các cú sốc kinh tế gần đây là rủi ro của việc phụ thuộc quá mức vào một thị trường hoặc một nhóm khách hàng. Những doanh nghiệp trụ vững thường là những đơn vị sớm nhận diện được điều này và chủ động đa dạng hóa thị trường tiêu thụ.
Bên cạnh việc duy trì các thị trường truyền thống, nhiều doanh nghiệp đã mạnh dạn khai thác thị trường mới, cả trong nước và quốc tế, thông qua thương mại điện tử, xúc tiến thương mại trực tuyến, tham gia các hội chợ và diễn đàn kết nối cung - cầu. Việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới cũng mở ra cơ hội tiếp cận những thị trường có tiêu chuẩn cao, song ổn định và giàu tiềm năng.
Đa dạng hóa thị trường không chỉ giúp doanh nghiệp phân tán rủi ro, mà còn tạo động lực để nâng cao chất lượng sản phẩm, đổi mới công nghệ và chuẩn hóa quy trình quản trị theo thông lệ quốc tế.
Thứ ba, liên kết chuỗi và hợp tác - từ “đơn lẻ” sang “cộng sinh”.
Trong bối cảnh nguồn lực hạn chế, tư duy “mạnh ai nấy làm” ngày càng bộc lộ nhiều bất cập. Thực tiễn cho thấy, những doanh nghiệp vượt khó hiệu quả là những doanh nghiệp chủ động tham gia vào các chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ, liên kết theo ngành, theo vùng hoặc theo hệ sinh thái. Liên kết giúp doanh nghiệp chia sẻ chi phí, tận dụng thế mạnh lẫn nhau, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh tổng thể.
Thông qua liên kết, các doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, tiếp cận công nghệ, thị trường và nguồn vốn mà nếu hoạt động riêng lẻ sẽ rất khó đạt được. Vai trò của các hiệp hội doanh nghiệp trong việc kết nối, dẫn dắt và bảo vệ quyền lợi hội viên cũng ngày càng được khẳng định. Hiệp hội không chỉ là tiếng nói đại diện, mà còn là nền tảng thúc đẩy hợp tác, lan tỏa kinh nghiệm quản trị và hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với các yêu cầu mới của thị trường.
Thứ tư, tuân thủ pháp luật và trách nhiệm xã hội - nền tảng của phát triển bền vững.
Trong giai đoạn khó khăn, nhiều doanh nghiệp vẫn kiên định với nguyên tắc tuân thủ pháp luật, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, bảo hiểm xã hội và bảo đảm quyền lợi người lao động. Đây không chỉ là trách nhiệm pháp lý, mà còn là lựa chọn mang tính chiến lược dài hạn. Việc duy trì việc làm, không đẩy rủi ro về phía người lao động đã giúp doanh nghiệp giữ được đội ngũ nhân sự lành nghề, bảo toàn năng lực sản xuất để sẵn sàng phục hồi khi thị trường khởi sắc.
Đồng thời, uy tín trong tuân thủ pháp luật và thực hiện trách nhiệm xã hội cũng là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp tạo dựng niềm tin với đối tác, ngân hàng và cơ quan quản lý. Trong bối cảnh các tiêu chuẩn ESG ngày càng được coi trọng, những doanh nghiệp có nền tảng quản trị tốt, minh bạch và có trách nhiệm với xã hội sẽ có lợi thế rõ rệt trong việc tiếp cận vốn, thị trường và các cơ hội hợp tác dài hạn.
Vai trò của chính sách và môi trường thể chế trong hỗ trợ doanh nghiệp vượt khó
Khả năng vượt khó của doanh nghiệp không đến từ may mắn hay các biện pháp tình thế, mà là kết quả của quá trình tích lũy nội lực, tư duy quản trị hiện đại và khả năng thích ứng linh hoạt.
Cần khẳng định rằng, nỗ lực của doanh nghiệp chỉ có thể phát huy tối đa khi được đặt trong một môi trường thể chế ổn định, minh bạch và đồng hành. Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp về tài chính, thuế, tín dụng, cũng như cải cách thủ tục hành chính đã và đang góp phần giảm bớt gánh nặng chi phí, tạo dư địa cho doanh nghiệp phục hồi và phát triển.
Tuy nhiên, từ góc độ kinh tế - chính trị, điều doanh nghiệp cần không chỉ là các gói hỗ trợ ngắn hạn, mà còn là niềm tin chính sách, sự nhất quán và khả năng dự báo của môi trường pháp lý. Khi doanh nghiệp tin tưởng vào định hướng phát triển và tính ổn định của chính sách, họ sẽ mạnh dạn đầu tư, đổi mới và chấp nhận những rủi ro có tính toán.
Kết luận: Vượt khó để trưởng thành - từ thách thức đến động lực phát triển
Lịch sử phát triển kinh tế cho thấy, mỗi giai đoạn khủng hoảng hay biến động đều là một phép thử khắc nghiệt, nhưng đồng thời cũng là cơ hội để sàng lọc và tái cấu trúc. Những doanh nghiệp biết vượt khó bằng nội lực, đổi mới và liên kết không chỉ tồn tại, mà còn trưởng thành và vững vàng hơn sau biến động.
Việc duy trì sản xuất, giữ việc làm cho người lao động và chấp hành nghiêm pháp luật trong giai đoạn khó khăn không chỉ thể hiện bản lĩnh của doanh nhân, mà còn phản ánh trách nhiệm chính trị - xã hội của doanh nghiệp đối với nền kinh tế và cộng đồng. Trên chặng đường phía trước, khi môi trường kinh doanh vẫn tiềm ẩn nhiều bất định, chính những doanh nghiệp đã được tôi luyện qua thử thách sẽ trở thành trụ cột của tăng trưởng bền vững, đóng góp tích cực cho ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội và khát vọng phát triển của đất nước.