Mở thêm dư địa cho xuất khẩu phân bón
Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh xuất khẩu phân bón của Việt Nam đang tăng trưởng mạnh. Theo số liệu từ Cục Hải quan, Bộ Tài chính, trong 9 tháng đầu năm nay, cả nước xuất khẩu khoảng 2,2 triệu tấn phân bón, thu về gần 1,2 tỷ USD, tăng 31,6% về lượng và 69% về giá trị so với cùng kỳ năm trước.
Nhận định được Công ty Chứng khoán MB (MBS) đưa ra, đề xuất giảm thuế xuất khẩu với mặt hàng phân bón từ 5% về 0% nếu được thông qua sẽ giúp doanh nghiệp phân bón trong nước có thêm dư địa giảm giá bán, nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Theo MBS, trong ngành phân bón, các doanh nghiệp có tỷ trọng xuất khẩu urê lớn sẽ được hưởng lợi nhiều nhất nếu chính sách thuế này được áp dụng. Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau (mã DCM) được đánh giá có mức độ hưởng lợi cao nhất nhờ tỷ trọng xuất khẩu urê lớn. MBS ước tính, nếu thuế xuất khẩu chỉ còn 0%, Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau có thể “tiết kiệm” được khoảng 203 tỷ đồng tiền thuế mỗi năm, tương đương khoảng 9,2% lợi nhuận trước thuế năm 2025.
Trong 8 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu chiếm khoảng 59,7% tổng lượng urê tiêu thụ của doanh nghiệp này. Tỷ trọng xuất khẩu cao giúp DCM có độ nhạy lớn với chính sách thuế mới. Khi thuế xuất khẩu giảm về 0%, doanh nghiệp có thể lựa chọn giữa việc giữ lại phần cải thiện giá bán ròng để nâng biên lợi nhuận, hoặc điều chỉnh giá bán nhằm gia tăng khả năng cạnh tranh, từ đó thúc đẩy sản lượng xuất khẩu.
Đáng chú ý, xuất khẩu thuận lợi hơn cũng giúp DCM có thêm đầu ra cho phần công suất urê dư thừa so với nhu cầu trong nước, qua đó, giảm áp lực tồn kho và cạnh tranh tiêu thụ tại thị trường nội địa.
Dù vậy, mức độ hưởng lợi thực tế vẫn phụ thuộc vào diễn biến cung - cầu và giá urê thế giới. Nếu giá urê trên thị trường quốc tế giảm mạnh hoặc phần lợi ích thuế được chuyển một phần cho khách hàng thông qua giảm giá bán, tác động tích cực lên lợi nhuận sẽ thấp hơn kỳ vọng.
Năm 2026 là năm thuận lợi với các doanh nghiệp ngành phân bón nói chung và DCM nói riêng. Theo dự phóng của Công ty Chứng khoán Rồng Việt, doanh thu năm 2026 của DCM ước đạt 21.928 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế công ty mẹ ước đạt 3.059 tỷ đồng, lần lượt tăng 32% và tăng 40% so với cùng kỳ.
Với Tổng công ty Phân bón và Hoá chất Dầu khí (mã DPM), MBS ước tính, việc giảm thuế - nếu được triển khai - có thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 93 tỷ đồng tiền thuế xuất khẩu mỗi năm, tương đương 6,9% lợi nhuận trước thuế năm 2025. Tỷ trọng xuất khẩu urê của DPM đã tăng lên khoảng 36% sản lượng bán ra trong 6 tháng đầu năm nay. Tuy nhiên, lợi nhuận của DPM chịu ảnh hưởng đáng kể từ giá khí đầu vào cũng như kết quả các mảng kinh doanh khác. Vì vậy, mức hưởng lợi từ chính sách thuế xuất khẩu (nếu áp dụng) cần được đánh giá cùng với diễn biến chi phí nguyên liệu và giá urê trên thị trường thế giới.
Công ty Chứng khoán Rồng Việt dự phóng doanh thu năm 2026 của DPM ước đạt 21.363 tỷ đồng (tăng 29% so với cùng kỳ), lợi nhuận trước thuế đạt 2.340 tỷ đồng (tăng 73% so với cùng kỳ).
Công ty cổ phần Supe Phốt Phát và Hoá chất Lâm Thao (mã LAS) cũng được MBS đánh giá có thể hưởng lợi từ chính sách mới do có hoạt động sản xuất supe lân và dây chuyền SOP với công suất khoảng 20.000 tấn/năm. Tuy nhiên, khác với DCM và DPM, quy mô xuất khẩu các sản phẩm thuộc diện được giảm thuế của LAS hiện chưa đủ lớn để tạo ra tác động đáng kể tới lợi nhuận hợp nhất.
Doanh nghiệp NPK có thể chịu tác động trái chiều
Trong khi các doanh nghiệp sản xuất phân bón urê được kỳ vọng hưởng lợi trên cả thị trường xuất khẩu và nội địa nếu thuế xuất khẩu về 0% thì doanh nghiệp sản xuất phân bón NPK có thể chịu tác động ngược chiều từ chính sách này.
Giá urê tại thị trường nội địa có khả năng chịu áp lực tăng khi hoạt động xuất khẩu được đẩy mạnh, nguồn cung dư thừa trong nước được giải tỏa, điều này sẽ kéo theo giá vốn của các doanh nghiệp NPK (sử dụng urê làm nguyên liệu đầu vào) đi lên.
Trên sàn niêm yết, Công ty cổ phần Phân bón Bình Điền (mã BFC) là doanh nghiệp chuyên sản xuất phân bón NPK. Mức độ tác động của chi phí đầu vào (giá urê tăng) tới kết quả kinh doanh của BFC sẽ phụ thuộc vào khả năng chuyển phần tăng chi phí nguyên liệu sang giá bán NPK của doanh nghiệp này. Trong trường hợp giá bán thành phẩm khó điều chỉnh tương ứng với mức tăng của chi phí đầu vào, biên lợi nhuận gộp của doanh nghiệp có thể chịu áp lực.
Về tình hình kinh doanh, 9 tháng đầu năm, BFC ghi nhận doanh thu hơn 8.191 tỷ đồng, giảm nhẹ so với cùng kỳ và tương đương 74,5% kế hoạch cả năm; lợi nhuận trước thuế đạt 328 tỷ đồng, vượt 7,7% kế hoạch năm. Trong quý cuối năm, Công ty đặt mục tiêu đạt tổng doanh thu 2.798 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế hợp nhất 37 tỷ đồng.
Trong khi đó, Công ty cổ phần DAP - Vinachem (mã DDV) gần như không hưởng lợi trực tiếp từ đề xuất này, do sản phẩm chủ lực của doanh nghiệp là DAP, không nằm trong ba mặt hàng được đề xuất giảm thuế xuất khẩu.
Như vậy, tác động của chính sách thuế xuất khẩu 0% với một số mặt hàng phân bón sẽ có sự phân hóa đáng kể với các doanh nghiệp trong ngành. Nếu như các doanh nghiệp có tỷ trọng xuất khẩu urê lớn như DCM và DPM được hưởng lợi trực tiếp nhất; LAS có thêm cơ hội mở rộng đầu ra, song mức độ tác động còn hạn chế thì BFC có thể đối mặt với rủi ro chi phí đầu vào gia tăng khi tình trạng dư thừa nguồn cung trong nước được giải tỏa.
Thực tế, chính sách này mới ở giai đoạn đề xuất. Ngay cả khi được thông qua, nhà đầu tư cũng cần lưu ý về khả năng lợi ích thuế được phân bổ một phần sang khách hàng thông qua giá bán thấp hơn, thay vì hoàn toàn chuyển hóa thành tăng trưởng lợi nhuận.
Dẫu vậy, đề xuất chính sách đang là chất xúc tác cho nhóm cổ phiếu phân bón. Hiện định giá của nhóm này đang ở vùng khá hấp dẫn, khi DCM có định giá P/B 1,7 lần; DPM có định giá P/B là 1,4 lần; LAS có P/B là 0,9 lần; DDV có P/B 1,1 lần.