Định hướng chiến lược tự chủ AI
Thế giới đang trong cuộc đua AI. Nếu năm 2023, tổng đầu tư AI toàn cầu ước khoảng 300 - 400 tỷ USD, thì đến năm 2025, con số này đã tiệm cận mốc 1.500 tỷ USD. Ước tính năm 2026, dòng vốn đổ vào AI vượt 2.500 tỷ USD. Các nước đang đầu tư mạnh để xây dựng hạ tầng tính toán riêng và mô hình AI dựa trên dữ liệu bản địa.
Tại Việt Nam, AI được đánh giá có vai trò như một động lực tăng trưởng trong nhiều lĩnh vực. Google dự báo, Việt Nam có thể đạt 1,89 triệu tỷ đồng (79,3 tỷ USD) lợi ích kinh tế từ AI vào năm 2030, chiếm gần 12% GDP của đất nước, nếu các công cụ AI được áp dụng rộng rãi.
Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ hình thành một nền kinh tế số chiếm ít nhất 30% GDP. Các chuyên gia từ Google dự báo, AI sẽ là chìa khóa để đạt được mục tiêu này. Nếu khai thác đầy đủ, AI có thể góp phần quan trọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.
Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia của Bộ Chính trị lần đầu tiên xác định, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển hàng đầu của đất nước trong giai đoạn mới.
Tinh thần ấy tiếp tục được cụ thể hóa bằng Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ngày 30/4/2026 về Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược; Quyết định số 808/QĐ-TTg ngày 6/5/2026 về triển khai các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược quốc gia. Trong danh mục này, AI được xác định là một trong những công nghệ lõi có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh quốc gia trong nhiều thập kỷ tới.
Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 nằm trong nhóm 3 quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu và phát triển AI. Mục tiêu cao nhất là từng bước làm chủ công nghệ lõi, mô hình nền tảng và dữ liệu phục vụ AI, giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài.
Điều đáng chú ý là, Việt Nam không đặt toàn bộ nguồn lực vào việc chạy đua xây dựng những mô hình khổng lồ giống OpenAI hay Google. Thay vào đó, chiến lược AI của Việt Nam đang hình thành trên ba trụ cột: đầu tư cho hạ tầng tính toán; phát triển dữ liệu và công nghệ lõi; phổ cập và ứng dụng AI.
Theo ông Bùi Hoàng Phương, mục tiêu trước mắt không chỉ là nghiên cứu AI, mà còn phải thay đổi tư duy xã hội, giúp mỗi người dân, doanh nghiệp và cơ quan nhà nước biết sử dụng AI như một trợ lý số. Cách tiếp cận này cho thấy, Việt Nam đang lựa chọn mô hình phát triển AI cân bằng giữa nghiên cứu, hạ tầng và ứng dụng thực tiễn.
| |
Tiên phong phát triển, ứng dụng công nghệ AI
Nếu chính sách là kim chỉ nam, thì doanh nghiệp chính là lực lượng hiện thực hóa khát vọng làm chủ công nghệ AI của Việt Nam.
Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch, kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Viettel cho rằng, các công nghệ chiến lược như AI, bán dẫn, lượng tử... đều là những lĩnh vực mà Việt Nam không thể mua được bằng tiền. “Sẽ không có chuyện các công nghệ lõi được chuyển giao một cách dễ dàng. Vì vậy, Việt Nam buộc phải xác định con đường tự chủ, từng bước đi lên bằng chính năng lực của mình”, ông Thắng nhấn mạnh.
Tại Viettel, AI đang trở thành nền tảng cho các sản phẩm quốc phòng, viễn thông, logistics, giao thông thông minh và chính phủ số. Điều đáng chú ý là, Viettel lựa chọn cách tiếp cận gắn công nghệ với sản phẩm cụ thể. Thay vì nghiên cứu AI một cách chung chung, doanh nghiệp phải trả lời được câu hỏi: AI sẽ giải quyết bài toán gì, tạo ra sản phẩm gì và phục vụ ai. Đó cũng là cách để chuyển đổi kết quả nghiên cứu thành giá trị kinh tế.
Trong khi đó, FPT định hướng đầu tư có chiều sâu để từng bước làm chủ toàn bộ chuỗi giá trị AI - từ mô hình, dữ liệu, hạ tầng tính toán đến ứng dụng và nguồn nhân lực. Ông Nguyễn Văn Khoa, Tổng giám đốc FPT cho biết, doanh nghiệp này đang thực hiện chiến lược AI-First làm chủ các công nghệ chiến lược, góp phần nâng cao năng lực tự chủ số.
Theo đó, FPT đã đầu tư mạnh mẽ vào năng lực công nghệ AI quy mô lớn, nhằm nâng cao năng suất, mở rộng quy mô triển khai và giải quyết những bài toán phức tạp mà trước đây không thể thực hiện được. Hai nhà máy AI tại Việt Nam và Nhật Bản đã đạt khoảng 70% công suất, xử lý hơn 1.100 tỷ token và phát triển hàng chục mô hình AI phục vụ khách hàng toàn cầu. Hệ sinh thái AI của FPT dần định hình với nền tảng hạ tầng tính toán hiệu năng cao AI Factory tại Việt Nam và Nhật Bản cùng các nền tảng như FPT.AI, FPT AI Agents, FleziPT…
Đối với CMC, AI được xác định không chỉ là một công nghệ ứng dụng, mà là công nghệ chiến lược nền tảng có khả năng tái cấu trúc toàn bộ hoạt động sản xuất, quản trị, cung ứng dịch vụ và tổ chức nền kinh tế. Thay vì đặt câu hỏi ứng dụng AI vào đâu, CMC đặt ra câu hỏi rộng hơn: làm thế nào để AI trở thành nền tảng mới của tăng trưởng, năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Ông Nguyễn Trung Chính, Chủ tịch điều hành CMC đề xuất, Khung chuyển đổi AI Quốc gia gồm 8 trụ cột chiến lược, gồm hạ tầng và năng lực tính toán, kinh tế dữ liệu, nền tảng mô hình AI quốc gia, ứng dụng AI trong quản trị công và quản trị doanh nghiệp, ứng dụng AI thúc đẩy phát triển kinh tế ngành, phát triển nguồn nhân lực và việc làm, quản trị niềm tin và đạo đức AI, cơ chế tài chính và đầu tư.
Hình thành công nghệ chiến lược có năng lực cạnh tranh
Theo Curtis S. Chin, Giám đốc phụ trách thị trường toàn cầu của Viện Milken (Mỹ), Việt Nam không nên cố xây dựng những mô hình AI khổng lồ giống các tập đoàn công nghệ lớn. Thay vào đó, nên tận dụng những nền tảng sẵn có của thế giới và tập trung phát triển các ứng dụng mang bản sắc riêng của Việt Nam.
Đồng quan điểm, TS. Bùi Hải Hưng, Phó chủ tịch Qualcomm AI Research cho rằng, Việt Nam cần tập trung vào AI tiết kiệm tài nguyên, AI chạy trên thiết bị và những bài toán đặc thù mà các tập đoàn toàn cầu ít quan tâm.
Theo TS. Lương Minh Thắng, Giám đốc nghiên cứu Google DeepMind và NTI, tận dụng mã nguồn mở và hạ tầng toàn cầu là bước đi thực tế và thông minh nhất. Tuy nhiên, không nên cố gắng làm mọi thứ, mà cần tập trung năng lực để tinh chỉnh các mô hình phục vụ những lĩnh vực có tầm ảnh hưởng cao. “Trong 5 năm tới, xu hướng AI tự chủ, hay tác nhân AI sẽ phát triển mạnh mẽ. Việt Nam cần nắm bắt thật nhanh xu hướng này”, ông Thắng khuyến nghị.
Ông Mel Shalev, cựu chuyên gia công nghệ cấp cao Tập đoàn IBM tại Việt Nam cho rằng, nếu phải lựa chọn các lĩnh vực chiến lược trong 5 năm tới, Việt Nam nên tập trung vào 5 hướng chính là công nghệ giáo dục (EdTech), công nghiệp phần mềm, năng lượng xanh, công nghệ sinh học và công nghệ nông nghiệp, điện tử tiêu dùng và công nghiệp bán dẫn.
Với bài toán phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược, ông Mel Shalev cho rằng, tự chủ là cần thiết, nhưng không nên bị hiểu theo hướng khép kín, hay tự cung tự cấp. Các doanh nghiệp và nền kinh tế muốn phát triển bền vững đều phải tham gia các mạng lưới hợp tác quốc tế.
Theo ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghiệp công nghệ thông tin - truyền thông (Bộ Khoa học và Công nghệ), Bộ Khoa học và Công nghệ định hướng phát triển công nghệ chiến lược AI theo tinh thần “Make in Vietnam to Lead”, tức là sáng tạo, làm ra tại Việt Nam để làm chủ công nghệ lõi AI, phát triển sản phẩm AI tại Việt Nam, giải quyết các bài toán và từng bước dẫn dắt thị trường trong nước, chinh phục thị trường quốc tế.
Để hiện thực hóa định hướng đó, Nhà nước sẽ tiếp tục tập trung vào 4 nhóm giải pháp lớn: hoàn thiện thể chế kiến tạo; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; phát triển hạ tầng chiến lược; thúc đẩy doanh nghiệp công nghệ số phát triển và vươn ra quốc tế.