Sáng 8/5, Thường trực HĐND TP.HCM phối hợp Trường Đại học Luật TP.HCM tổ chức Hội thảo khoa học “Luật đô thị đặc biệt - Đột phá thể chế cho TP.HCM”.
Tại Hội thảo, TS Trần Thị Thu Hà, Trường đại học Luật TP.HCM đã trình bày tham luận về “Chức danh chủ tịch UBND của chính quyền đô thị đặc biệt trong dự thảo Luật Đô thị đặc biệt” của nhóm tác giả PGS.TS Vũ Văn Nhiêm (Bí thư Đảng ủy Trường đại học Luật TP.HCM) và TS Trần Thị Thu Hà.
Hiện nay, việc hình thành chức danh Chủ tịch UBND trong chính quyền đô thị đặc biệt (Thành phố Hà Nội, TP.HCM) tuân theo cách thức chung được quy định tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương.
Cụ thể, thông thường tại kỳ họp thứ nhất của nhiệm kỳ, HĐND sẽ bầu ra Chủ tịch UBND theo giới thiệu của Chủ tịch HĐND, kết quả bầu Chủ tịch UBND cấp tỉnh phải được Thủ tướng Chính phủ phê chuẩn, kết quả bầu Chủ tịch UBND cấp xã phải được Chủ tịch UBND cấp tỉnh phê chuẩn.
Theo bà Hà, sự hình thành chức danh Chủ tịch UBND nói trên là biểu hiện của cách thức tổ chức quyền lực nhà nước theo mô hình tập trung. Về lý thuyết, cách thức này thỏa mãn hai mục tiêu: vừa tôn trọng quyền quyết định về nhân sự lãnh đạo của địa phương vừa bảo đảm sự kiểm soát của Trung ương và cấp trên đối với địa phương, đồng thời phản ánh rõ nét mối quan hệ “song trùng trực thuộc” đặc trưng của UBND.
Tuy nhiên, cách thức thành lập chức danh Chủ tịch UBND đã và đang được áp dụng chung trên phạm vi toàn quốc không thực sự phù hợp với xu hướng đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền đô thị đặc biệt, nơi có nhu cầu giải phóng năng lượng, khơi thông mọi nguồn lực vô cùng mạnh mẽ, cần phải được chủ động hơn trong vấn đề lựa chọn và quyết định nhân sự.
Vì vậy, dự thảo Luật Đô thị đặc biệt nên đổi mới quy định về cách thức hình thành chức danh Chủ tịch UBND cho phù hợp với đặc trưng và yêu cầu của chính quyền đô thị đặc biệt.
| |
TS Trần Thị Thu Hà, Trường đại học Luật TP.HCM đã trình bày tham luận tại Hội thảo. |
Bà Hà đề xuất nên xác lập phương thức bầu cử trực tiếp chức danh Chủ tịch UBND tại các đô thị đặc biệt. Nghĩa là, thay vì tham gia thành lập chức danh Chủ tịch UBND một cách gián tiếp thông qua cơ quan đại diện, đông đảo cử tri ở các đô thị đặc biệt sẽ tự tay cầm lá phiếu bầu lên người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương.
Khi được bầu trực tiếp, người đứng đầu UBND chắc chắn sẽ có xu hướng chịu trách nhiệm mạnh mẽ hơn trước cử tri, từ đó nâng cao hiệu quả quản trị và phản hồi nhanh hơn với nhu cầu của người dân. Ngoài ra, cơ chế này còn tạo động lực cạnh tranh chính trị lành mạnh, giúp lựa chọn được người có năng lực thực sự đảm đương vị trí trọng yếu trong bộ máy công quyền ở địa phương.
Cùng với đó, cần tăng số lượng ứng viên tham gia tranh cử chức danh Chủ tịch UBND, không nên chỉ giới thiệu một ứng viên để bầu (không có số dư) như hiện tại. Chất lượng các ứng viên được Hội đồng nhân dân đảm bảo thông qua nhiều vòng hiệp thương. Bản thân các ứng viên phải xác lập và trình bày được các chương trình hành động thiết thực sau khi trúng cử để thuyết phục cử tri bỏ phiếu cho mình.
Bà Hà cho rằng dự thảo Luật đô thị đặc biệt cần mạnh dạn áp dụng những phương pháp mới và tìm cách khắc phục những khiếm khuyết của chúng, miễn là vẫn trong khuôn khổ Hiến pháp.
Cùng quan điểm, TS Nguyễn Thị Thiện Trí, Trường đại học Luật TP.HCM cũng đề xuất mô hình tổ chức chính quyền đô thị đặc biệt gồm cấp thành phố và cấp xã, phường, đặc khu dưới sự điều hành trực tiếp của chính quyền đô thị thành phố. Đáng chú ý, chuyên gia này kiến nghị Chủ tịch UBND chính quyền đô thị đặc biệt nên do người dân trực tiếp bầu trong số các ứng viên được HĐND quyết định.
Theo TS Nguyễn Thị Thiện Trí, cơ chế này sẽ giúp tăng tính chính danh, nâng cao trách nhiệm giải trình và tạo động lực cạnh tranh về năng lực quản trị đối với người đứng đầu chính quyền đô thị.
Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch HĐND TP.HCM Nguyễn Trường Nhật Phượng nhấn mạnh, TP.HCM luôn được xác định là trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo của vùng và cả nước. Đảng và Nhà nước luôn quan tâm, tạo điều kiện cho thành phố thông qua thí điểm một số cơ chế đặc thù, qua đó mang lại nhiều thành tựu quan trọng, tạo tiền đề khai thác hiệu quả tiềm năng của thành phố.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy các cơ chế thí điểm thường bị giới hạn về thời gian và đôi khi thiếu tính đồng bộ với hệ thống pháp luật chung. Việc chuyển từ "Nghị quyết thí điểm" sang một đạo luật có tính bền vững như Luật Đô thị đặc biệt là nhu cầu cấp thiết để kiến tạo một khung thể chế ổn định, linh hoạt và đáp ứng yêu cầu phát triển dài hạn.
Bà Phượng thông tin, tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy TP.HCM vào ngày 27/4 vừa qua, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định sự ủng hộ của Bộ Chính trị, Quốc hội, Chính phủ để thành phố xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt.
HĐND TP.HCM mong muốn các chuyên gia, nhà khoa học tập trung thảo luận sâu, đề xuất các điều khoản trong dự thảo luật với các nội dung cốt lõi: từ kết quả vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, kiến nghị các điều khoản nhằm hoàn thiện mô hình tổ chức chính quyền TP.HCM phù hợp với yêu cầu quản trị hiện đại, linh hoạt, hiệu quả.
Cùng với đó, thảo luận, kiến nghị các điều, khoản trong dự thảo Luật Đô thị đặc biệt để huy động, khai thác hiệu quả các nguồn lực của thành phố như nguồn lực đất đai, tài chính, giải pháp huy động nguồn lực tư nhân cùng tham gia phát triển hạ tầng giao thông, hạ tầng xã hội, y tế, giáo dục.