Chi phí logistics “phi mã”, nông sản tươi chịu áp lực lớn
Những diễn biến căng thẳng tại Trung Đông thời gian gần đây đang làm gia tăng rủi ro trên các tuyến vận tải biển quan trọng của thương mại toàn cầu, đặc biệt tại khu vực Biển Đỏ và eo biển Hormuz. Việc nhiều hãng tàu phải điều chỉnh hành trình hoặc đi vòng để tránh khu vực xung đột khiến thời gian vận chuyển kéo dài, đồng thời chi phí logistics và bảo hiểm hàng hải tăng mạnh.
Theo ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch HĐQT Vina T&T Group, tác động trực tiếp và rõ rệt nhất đối với doanh nghiệp xuất khẩu là sự đứt gãy về thời gian và không gian vận chuyển.
“Sau khi xung đột leo thang, nhiều tàu hàng buộc phải chuyển hướng đi vòng qua Mũi Hảo Vọng thay vì qua Biển Đỏ và kênh đào Suez, khiến hải trình kéo dài thêm từ 12 - 20 ngày”, ông Tùng cho biết.
Tình huống thực tế vừa xảy ra tại doanh nghiệp cho thấy mức độ rủi ro ngày càng lớn. Một số hãng tàu, trong đó có MSC, đã bất ngờ thông báo “kết thúc hành trình” đối với các lô hàng đang trên đường đến khu vực Vịnh Ả Rập. Hàng hóa buộc phải dỡ tại một cảng trung chuyển an toàn và áp ngay phụ phí chuyển hướng bắt buộc 800 USD/container.
Với các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản tươi, đây là rủi ro đặc biệt nghiêm trọng. Một container trái cây đang vận chuyển nếu phải nằm chờ tại cảng trung chuyển trong thời gian dài có thể suy giảm chất lượng hoặc hư hỏng hoàn toàn.
Không chỉ thời gian vận chuyển kéo dài, chi phí logistics cũng tăng mạnh. Ngoài cước vận tải tăng gấp 2–3 lần, nhiều hãng tàu lớn còn áp thêm phụ phí khẩn cấp hoặc phụ phí chiến tranh lên tới 1.500 - 4.000 USD/container.
“Đối với nông sản, giá trị mỗi container không cao như hàng điện tử trong khi biên lợi nhuận lại khá mỏng. Chỉ riêng khoản phụ phí 4.000 USD/container có thể “nuốt trọn” lợi nhuận của doanh nghiệp”, ông Tùng nói.
Áp lực chi phí càng lớn với những hợp đồng đã ký theo điều kiện CIF hoặc C&F, khi doanh nghiệp phải gánh toàn bộ cước vận tải phát sinh để đảm bảo giao hàng đúng cam kết. Trong khi đó, với các đơn hàng mới, việc cộng thêm chi phí logistics vào giá bán có thể khiến nông sản Việt mất lợi thế cạnh tranh.
Ở góc nhìn ngành hàng, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT) cho biết, tác động của xung đột Trung Đông đang thể hiện rõ trên ba phương diện, gồm: chi phí vận tải, thời gian giao hàng và dòng tiền thanh toán. Điều này đặc biệt bất lợi đối với các mặt hàng trái cây tươi như thanh long, sầu riêng do thời gian bảo quản hạn chế.
Theo ông Nguyên, cước container 40 feet đi các thị trường như EU và Mỹ đã tăng gấp 2 - 3 lần, có thể vượt ngưỡng 5.000 USD/FEU. Riêng tuyến đi Dubai ghi nhận mức tăng gần gấp đôi chỉ trong những ngày đầu tháng 3/2026.
Ngoài ra, bất ổn tài chính tại khu vực xung đột còn khiến việc thanh toán quốc tế chậm trễ hơn, trong khi các đơn vị bảo hiểm hàng hải cũng siết chặt điều kiện hoặc tăng phí đối với các lô hàng đi qua vùng chiến sự.
Theo đại diện VINAFRUIT, nhóm chịu ảnh hưởng nặng nhất là nông sản tươi sống. Những lô hàng đã đóng container và tập kết tại cảng nhưng chưa thể xếp tàu cũng đối mặt rủi ro lớn. Trong nhiều trường hợp, nếu phải chuyển hướng sang thị trường khác, doanh nghiệp phải thay đổi bao bì, quy cách đóng gói để đáp ứng tiêu chuẩn mới, làm phát sinh thêm chi phí.
“Nếu các tuyến vận tải trọng yếu bị gián đoạn kéo dài, tác động sẽ không chỉ dừng ở logistics mà còn ảnh hưởng tới toàn bộ chuỗi cung ứng, từ sản xuất đến tiêu thụ”, ông Nguyên nhận định.
| |
Doanh nghiệp tăng chế biến sâu để giảm rủi ro. |
Doanh nghiệp xoay trục thị trường, tăng chế biến sâu để giảm rủi ro
Trước những biến động khó lường của thương mại toàn cầu, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu nông sản đang chủ động điều chỉnh chiến lược để giảm thiểu rủi ro.
Theo ông Nguyễn Đình Tùng, doanh nghiệp xác định ưu tiên hàng đầu hiện nay là yếu tố an toàn và linh hoạt trong điều hành. Một trong những giải pháp quan trọng là chuyển dịch trục thị trường, tạm giãn các đơn hàng đi khu vực có rủi ro cao và tập trung vào những thị trường gần hơn như ASEAN, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc nhằm rút ngắn thời gian vận chuyển và quay vòng vốn nhanh.
Song song đó, doanh nghiệp cũng điều chỉnh cơ cấu sản phẩm xuất khẩu. Thay vì phụ thuộc nhiều vào trái cây tươi nhạy cảm với thời gian vận chuyển, doanh nghiệp tăng tỷ trọng các sản phẩm chế biến sâu như sấy dẻo, sấy thăng hoa, cấp đông IQF hoặc nước ép.
“Những sản phẩm này có hạn sử dụng từ 1 - 2 năm nên ít chịu rủi ro khi tàu bị chậm hoặc hàng phải nằm chờ tại cảng trung chuyển”, ông Tùng cho biết.
Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng thay đổi chiến thuật đàm phán thương mại, ưu tiên chuyển điều kiện giao hàng từ CIF sang FOB để giảm trách nhiệm về cước vận tải, đồng thời yêu cầu mua đầy đủ bảo hiểm rủi ro chiến tranh và bổ sung điều khoản điều chỉnh giá trong hợp đồng dài hạn.
Ở cấp độ ngành, Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhằm giảm thiểu tác động của xung đột địa chính trị.
Trước hết, các cơ quan chức năng cần tăng cường làm việc với các hãng tàu quốc tế để minh bạch hóa các loại phụ phí, đặc biệt là phụ phí rủi ro chiến tranh và phụ phí nhiên liệu, nhằm tránh tình trạng tăng giá bất hợp lý.
Bên cạnh đó, Hiệp hội cũng đề xuất xem xét các gói hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp xuất khẩu bị ảnh hưởng, bao gồm giãn nợ, cơ cấu lại thời hạn trả nợ và giảm lãi suất để giảm áp lực dòng tiền.
Đồng thời, việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) cũng được xem là giải pháp quan trọng để đa dạng hóa thị trường. Theo đó, ngành rau quả cần đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường ổn định hơn như EU, Mỹ và Trung Quốc nhằm bù đắp sự sụt giảm tại khu vực Trung Đông.
Về dài hạn, Hiệp hội khuyến nghị tăng đầu tư vào chế biến sâu và công nghệ bảo quản hiện đại. Khi tỷ trọng sản phẩm chế biến tăng lên, ngành rau quả sẽ giảm bớt phụ thuộc vào yếu tố thời gian vận chuyển và nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc từ bên ngoài.
“Nếu tình hình kéo dài, áp lực đối với doanh nghiệp sẽ rất lớn. Vì vậy, việc chủ động thích ứng của doanh nghiệp cùng với sự hỗ trợ kịp thời từ chính sách là yếu tố then chốt để duy trì hoạt động xuất khẩu”, ông Đặng Phúc Nguyên nhấn mạnh.