Luật Đất đai hiện hành quy định hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất phải được công chứng hoặc chứng thực, trừ một số trường hợp.
Trong khi đó, nội dung này không được đề cập trong Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi khiến một số vị đại biểu băn khoăn khi cho ý kiến định hướng chính sách sửa đổi luật Đất đai, sáng 21/8 tại Quốc hội.
Dự thảo luật sửa đổi lần này chủ yếu quy định điều kiện người sử dụng đất phải có giấy chứng nhận, đất không có tranh chấp hoặc tranh chấp đã được giải quyết, quyền sử dụng đất không bị kê biên…
Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh đề nghị giữ nguyên quy định về công chứng, chứng thực như Luật Đất đai hiện hành.
Hồ sơ dự thảo luật chưa có đánh giá việc quy định công chứng như hiện hành có những bất cập, vướng mắc gì dẫn tới phải bỏ. Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM cho rằng, nội dung trên cần được xem xét cẩn trọng, nhất là đánh giá tác động về xã hội và an toàn pháp lý trong giao dịch của người dân.
Theo đại biểu Hạnh, đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, thống nhất là rất cần thiết, nhưng không có nghĩa các cơ sở dữ liệu này có thể thay thế được hoạt động công chứng. Nếu chỉ thông qua cơ sở dữ liệu sẽ không thể biết các bên có tự nguyện tham gia giao dịch hay không. Ví dụ, cha mẹ tự nguyện hay đang ép bị ép buộc tặng tài sản cho con cái.
Trong khi đó, Luật Công chứng quy định một giao dịch phải công chứng là giao dịch quan trọng, đòi hỏi mức độ an toàn pháp lý cao và phải được quy định tại luật chuyên ngành, hoặc luật giao chính phủ quy định.
Đại biểu Lê Thị Thanh Lam, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Cần Thơ cũng cho rằng việc bãi bỏ công chứng có thể làm giảm một phần thời gian và chi phí thực hiện giao dịch, nhưng đó chỉ là lợi ích trước mắt. Nếu rủi ro giao dịch tăng, bao gồm tranh chấp giao dịch vô hiệu hoặc có sự gian lận, theo đại biểu, chi phí bỏ ra để giải quyết còn lớn hơn.
Vị đại biểu Cần Thơ nhấn mạnh quyền sử dụng đất là loại tài sản đặc biệt, có giá trị lớn, việc kiểm soát tính hợp pháp của giao dịch trước khi đăng ký quyền sử dụng đất không chỉ là nhu cầu của các bên mà còn là yêu cầu của quản lý Nhà nước.
Trong bối cảnh các cơ sở dữ liệu quốc gia chưa đồng bộ, đại biểu Lam đề nghị duy trì quy định công chứng bắt buộc với một số giao dịch bất động sản, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số nhằm rút ngắn quy trình.
Hồi âm băn khoăn của đại biểu, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho rằng, công chứng, chứng thực chỉ là một thủ tục, không nhất thiết phải đưa vào luật. “Trong dự thảo nghị định chúng tôi đã truyền tải nội dung này rồi”, ông Hùng cho hay.
Bộ trưởng khẳng định “các đại biểu yên tâm không mất đi quyền, nghĩa vụ hợp pháp của người dân trong quá trình giao dịch về đất đai. Bằng hình thức này hay hình thức khác, Nhà nước sẽ luôn đảm bảo quyền và lợi ích chính đáng của người sử dụng đất”.
Ông Hùng cũng cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu để quy định làm sao giữa luật Đất đai và Luật Công chứng có sự thống nhất, hợp lý nhất về nội dung trên.
Hồi âm một số ý kiến đại biểu đề nghị sửa đổi căn cơ, toàn diện Luật Đất đai và các luật có liên quan, không để xảy ra tình trạng Luật này thì thông mà luật khác lại “nghẽn”, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nói, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các bộ liên quan rà soát các luật có liên quan cần phải sửa để thống nhất, đồng bộ với Luật Đất đai.
Dự kiến sau khi Luật Đất đai sửa đổi được thông qua sẽ có trên 15 luật được sửa đổi, bổ sung cho đồng bộ, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho hay.