Chúng ta không thiếu chính sách, nhưng thiếu một cơ chế phản ứng đủ nhanh

Độ trễ chính sách làm lãng phí nguồn lực

Thảo luận tại hội trường Quốc hội sáng 31/10 về tình hình kinh tế - xã hội, đại biểu Trần Thị Vân (Bắc Ninh) nêu 4 câu chuyện thực tiễn để chỉ ra những bất cập trong phản ứng và tổ chức thực thi chính sách. Điểm chung của các câu chuyện là khi điều kiện thực tế đã thay đổi hoặc cơ chế tháo gỡ đã được ban hành, việc điều chỉnh, triển khai vẫn chưa theo kịp.

Câu chuyện thứ nhất là một đoạn đường cao tốc được sửa chữa, cơ quan chức năng đặt biển báo hạn chế tốc độ để bảo đảm an toàn. Tuy nhiên, khi đường đã sửa xong, mặt đường thông thoáng, điều kiện lưu thông được khôi phục thì biển báo hạn chế tốc độ vẫn còn đó. Theo đại biểu, đây là độ trễ trong việc chấm dứt một biện pháp quản lý khi điều kiện thực tế đã thay đổi.

Câu chuyện thứ hai liên quan trực tiếp đến hoạt động đầu tư công. Có vốn, có dự án, có nhà thầu nhưng giá vật liệu xây dựng công bố thấp hơn nhiều so với giá thị trường. Nhà thầu chưa triển khai đã đứng trước nguy cơ thua lỗ, dự án chậm tiến độ, vốn đầu tư không thể giải ngân. Đại biểu cho rằng đây là độ trễ trong điều chỉnh chính sách trước biến động của thị trường.

Một ví dụ khác là việc sử dụng trụ sở công dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính. Những cơ sở này có thể được chuyển đổi để xây dựng trường học, nhưng đề xuất sử dụng đất vẫn bị từ chối với lý do chưa phù hợp quy hoạch đất giáo dục, dù khoản 2 Điều 6 Nghị quyết số 248/2025/QH15 của Quốc hội đã có cơ chế cho phép chuyển mục đích sử dụng đất trụ sở cơ quan sang đất giáo dục trong trường hợp chưa có quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất. Theo đại biểu, đây là độ trễ trong tổ chức thực hiện, khiến nguồn lực sẵn có chưa được khai thác.

Ở chiều ngược lại, đại biểu kể câu chuyện tại Phật Sơn (Trung Quốc), nơi một quán lẩu gà bất ngờ nổi tiếng trên mạng xã hội, thu hút hàng nghìn khách mỗi ngày và tạo áp lực lên giao thông, hạ tầng công cộng. Thay vì lúng túng hay siết chặt hoạt động, chính quyền địa phương chủ động mở bãi đỗ xe, cải thiện giao thông, bố trí nhà vệ sinh, lực lượng hỗ trợ và kết nối các dịch vụ du lịch lân cận. Từ một quán ăn nhỏ, địa phương đã tạo thêm cơ hội phát triển kinh tế cho cả khu vực.

Từ những dẫn chứng này, bà Vân cho rằng: “Chúng ta không thiếu chính sách, cái mà chúng ta đang thiếu là một cơ chế phản ứng đủ nhanh và tinh thần dám chịu trách nhiệm để kết nối những nguồn lực riêng lẻ thành động lực và cơ hội phát triển”.

Theo đại biểu, độ trễ trong phản ứng chính sách và tổ chức thực thi đang là điểm nghẽn của năng lực quản trị và điều hành.

Để khắc phục, đại biểu đề nghị thiết lập cơ chế cảnh báo sớm và phản ứng nhanh đối với chính sách. Khi quy định bộc lộ bất cập, ảnh hưởng trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp, cơ quan chức năng cần chủ động rà soát, điều chỉnh hoặc chấm dứt, thay vì chờ đến kỳ tổng kết, sửa đổi. Mỗi vướng mắc phải xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn xử lý cụ thể.

Với những vấn đề cấp bách, tác động lớn đến sản xuất, kinh doanh và đầu tư, cần quy định thời hạn phản ứng chính sách; xây dựng quy trình tiếp nhận, phân loại kiến nghị, xác định cơ quan chủ trì và thời hạn trả lời. Đại biểu lưu ý cần chấm dứt tình trạng kiến nghị được chuyển qua nhiều cấp nhưng không xác định được ai chịu trách nhiệm cuối cùng và khi nào có kết quả.

Một đề xuất đáng chú ý khác là xây dựng cơ chế đánh giá độ trễ chính sách, coi đây là tiêu chí quan trọng để đánh giá năng lực điều hành. Thời gian từ khi phát hiện vướng mắc đến khi được xử lý, từ khi tiếp nhận kiến nghị đến khi có kết quả thực chất cần được đo lường. Quốc hội cũng cần tăng cường giám sát những chính sách chậm triển khai, kiến nghị kéo dài và cơ hội phát triển bị bỏ lỡ do chậm thực thi.

Chuyển từ ban hành cơ chế sang kiểm tra kết quả thực thi

Cùng đề cập yêu cầu nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện chính sách, đại biểu Lương Thị Hoa (Thanh Hóa) cho rằng đây cần được xác định là một giải pháp đột phá để thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội năm 2027.

Theo đại biểu, điểm nghẽn ở khâu tổ chức thực hiện gồm: có chính sách nhưng triển khai chậm; có phân cấp nhưng thiếu người, thiếu kinh phí và dữ liệu; có dự án nhưng vướng thủ tục đất đai, quy hoạch, đầu tư xây dựng kéo dài.

Từ thực tế đó, bà Hoa đề nghị Chính phủ chuyển mạnh từ ban hành cơ chế sang kiểm tra kết quả thực thi; rà soát, xử lý dứt điểm các vướng mắc liên ngành và những dự án tồn đọng có khả năng khơi thông nguồn lực, tạo năng lực sản xuất mới.

Đối với từng nhiệm vụ trọng tâm năm 2027, cần xác định rõ cơ quan chủ trì, người chịu trách nhiệm, thời hạn giải quyết, nguồn lực bảo đảm và kết quả đầu ra có thể đo lường; lấy thời gian, chi phí thực tế được cắt giảm, tiến độ dự án, chất lượng giải quyết công việc và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả thực hiện.

Cách tiếp cận này đặt trọng tâm vào kết quả cuối cùng mà chính sách tạo ra, thay vì chỉ đánh giá việc đã ban hành văn bản hay hoàn thành các quy trình hành chính.

Nêu ví dụ thực tiễn từ Thanh Hóa, bà Hoa cho biết, sau sắp xếp đơn vị hành chính, Tỉnh đã tinh gọn từ 4.351 thôn, tổ dân phố xuống còn 1.933, giảm 55,6%. Tuy nhiên, ngoài 3.092 người thuộc số lượng dôi dư theo hướng dẫn của Bộ Nội vụ, còn 1.833 người nghỉ việc do địa phương đồng thời thực hiện cơ cấu, kiện toàn đội ngũ.

Theo đại biểu, chính sách hỗ trợ đối với nhóm nghỉ việc này hiện phụ thuộc vào điều kiện ngân sách từng địa phương, nhất là những tỉnh chưa tự cân đối được ngân sách. Điều đó có thể dẫn tới chênh lệch lớn về mức hưởng giữa những người cùng tham gia một đợt sắp xếp trên phạm vi cả nước.

Bà Hoa kiến nghị Chính phủ hướng dẫn cụ thể đối tượng, điều kiện, tiêu chí đối với trường hợp nghỉ việc do địa phương chủ động cơ cấu, kiện toàn, nâng cao chất lượng đội ngũ; đồng thời xem xét cơ chế hỗ trợ những địa phương chưa tự cân đối được ngân sách.

Minh Minh