Đại biểu Tạ Minh Tâm (đoàn Đồng Tháp) phát biểu tại hội trường chiều 30/10.
Chiều 30/10, Quốc hội thảo luận tại hội trường về tình hình kinh tế - xã hội và ngân sách Nhà nước.
Tại phiên thảo luận, một số đại biểu cho rằng, Đồng bằng sông Cửu Long là khu vực giàu tiềm năng, đang đứng trước yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, song cần được tháo gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng, nguồn lực và phát triển doanh nghiệp.
Sản xuất lớn nhưng mật độ doanh nghiệp thấp kéo dài
Tham gia thảo luận tại hội trường, đại biểu Tạ Minh Tâm (đoàn Đồng Tháp) đặt vấn đề về nghịch lý của vùng Đồng bằng sông Cửu Long: Là một trong những trung tâm sản xuất nông nghiệp hàng hóa lớn nhất cả nước, có đóng góp đặc biệt quan trọng cho an ninh lương thực và xuất khẩu quốc gia, nhưng lại có mật độ doanh nghiệp thấp nhất cả nước.
Theo đại biểu, một vùng sản xuất lớn không nhất thiết phải có thật nhiều doanh nghiệp, nhưng cần một hệ thống doanh nghiệp đủ mạnh để kết nối các hoạt động sản xuất phân tán thành những chuỗi giá trị có sức cạnh tranh.
Không chỉ có mật độ doanh nghiệp thấp, sức chống chịu của cộng đồng doanh nghiệp trong vùng cũng đang đặt ra nhiều vấn đề. Theo số liệu đại biểu dẫn chứng, năm 2025, Đồng bằng sông Cửu Long có 20.457 doanh nghiệp rút khỏi thị trường, tăng 64,63% so với năm trước, trong khi mức tăng tương ứng của cả nước là 14,8%.
Đại biểu cho rằng, đằng sau mỗi doanh nghiệp là những việc làm, mối quan hệ thị trường và năng lực kinh doanh được tích lũy qua nhiều năm. Vì vậy, phát triển doanh nghiệp không thể chỉ đo bằng số doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, mà còn phải được đánh giá qua khả năng tồn tại, phát triển và liên tục tạo ra cơ hội kinh tế.
Đặc biệt, đại biểu Tạ Minh Tâm nhấn mạnh, phát triển doanh nghiệp không chỉ là chính sách kinh tế mà còn là chính sách giữ chân con người, củng cố cộng đồng và bảo đảm sự phát triển của Đồng bằng sông Cửu Long.
"Đề nghị đặt vấn đề phát triển doanh nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long ở góc độ toàn vùng, thay vì chỉ giới hạn trong phạm vi từng tỉnh, thành phố", ông Tâm nhấn mạnh.
 |
Quốc hội bàn về các vấn đề kinh tế xã hội chiều 30/10 |
Theo đại biểu, Đồng bằng sông Cửu Long có cấu trúc kinh tế đặc thù với sản xuất nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn nhưng phân tán; các chuỗi sản xuất, chế biến, thương mại trải rộng qua nhiều địa phương; thị trường, logistics và các dịch vụ chuyên nghiệp gắn bó chặt chẽ với Thành phố Hồ Chí Minh và vùng Đông Nam Bộ.
Trong khi đó, hoạt động của doanh nghiệp mang tính vùng nhưng nhiều điều kiện và chính sách phát triển doanh nghiệp vẫn được tổ chức theo địa giới hành chính. Đây là điểm chưa tương thích cần được quan tâm giải quyết.
Đại biểu cho rằng, Trung ương đã dành nhiều nguồn lực cho quy hoạch, kết cấu hạ tầng, liên kết vùng và chuyển đổi mô hình phát triển. Tuy nhiên, đầu tư hạ tầng phải gắn với phát triển lực lượng doanh nghiệp đủ mạnh để chuyển hóa các điều kiện thuận lợi thành năng lực kinh tế thực tế.
“Một tuyến cao tốc không tự tạo ra doanh nghiệp, một cảng biển không tự tạo ra thị trường. Chính doanh nghiệp mới là chủ thể tổ chức các nguồn lực thành sản phẩm, dịch vụ, việc làm và thu nhập”, đại biểu nhấn mạnh.
Từ đó, ông kiến nghị nghiên cứu xây dựng một khung giải pháp phát triển doanh nghiệp mang tính đặc thù cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long, bên cạnh việc phát huy vai trò chủ động của các địa phương theo phân cấp hiện hành.
Theo ông, khung giải pháp này cần nhận diện đúng nguyên nhân khiến mật độ doanh nghiệp thấp kéo dài; phù hợp với đặc điểm kinh tế nông nghiệp, thị trường, liên kết với vùng Đông Nam Bộ và những điều kiện phát triển riêng, đồng thời giải quyết được những vấn đề mà từng địa phương khó có thể tự mình xử lý.
"Muốn tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn tới, Đồng bằng sông Cửu Long phải xoay trục từ chú trọng sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp, với nền tảng và động lực chính là khu vực doanh nghiệp”, đại biểu nêu rõ.
Đồng thời, đại biểu khẳng định, những điểm nghẽn về hạ tầng, nhân lực, biến đổi khí hậu và các điều kiện phát triển chỉ có thể được tháo gỡ bền vững khi vùng hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp đủ năng lực tổ chức chuỗi giá trị, tận dụng hạ tầng, chuyển hóa tài nguyên thành sản phẩm có giá trị cao và biến tiềm lực thị trường thành năng lực cạnh tranh.
“Doanh nghiệp, vì vậy, không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà là chủ thể tổ chức mô hình phát triển mới của Đồng bằng sông Cửu Long”, ông nói
Hài hoà mục tiêu tăng trưởng cao và nhiệm vụ bảo đảm an ninh lương thực quốc gia
Cũng kiến nghị chính sách cho Đồng bằng sông Cửu Long, đại biểu Nguyễn Tuấn Anh (đoàn Cần Thơ) cho rằng, cần nhìn nhận đầy đủ hơn những điểm nghẽn phát triển và có cơ chế phù hợp đối với các địa phương đang thực hiện nhiệm vụ chiến lược về bảo đảm an ninh lương thực quốc gia.
 |
| Đại biểu Nguyễn Tuấn Anh (đoàn Cần Thơ) |
Theo đại biểu, sau sáp nhập, các địa phương trong vùng đang đứng trước nhiều cơ hội phát triển mới từ nông nghiệp xanh, phát thải thấp, các tuyến cao tốc liên vùng, hệ thống cảng biển và các dự án năng lượng lớn. Đây là những động lực quan trọng để chuyển đổi mô hình tăng trưởng và phát triển bền vững.
Tuy nhiên, tăng trưởng của vùng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, nhiều địa phương chưa đạt mục tiêu đề ra. Những điểm nghẽn về hạ tầng giao thông, giải ngân vốn đầu tư công, cơ chế sử dụng đất phục vụ chế biến, bảo quản nông sản chậm được tháo gỡ. Cùng với đó, sạt lở, xâm nhập mặn và biến đổi khí hậu ngày càng gây áp lực lớn đối với phát triển kinh tế và đời sống người dân.
Đặc biệt, đại biểu chỉ ra một vấn đề mang tính chính sách đang được cử tri trong vùng rất quan tâm, đó là mối quan hệ giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao và nhiệm vụ bảo đảm an ninh lương thực quốc gia.
Căn cứ các quyết định của Thủ tướng Chính phủ, đến năm 2030, cả nước phải duy trì 3,2 triệu ha đất trồng lúa, riêng Đồng bằng sông Cửu Long phải duy trì 1,9 triệu ha. Như vậy, các địa phương trong vùng vừa phải bảo đảm yêu cầu giữ đất lúa, vừa phải thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao như những địa phương có điều kiện phát triển thuận lợi hơn. Điều này đặt ra yêu cầu đổi mới cách đánh giá tăng trưởng và có cơ chế chia sẻ chi phí cơ hội phát triển.
Theo đó, bên cạnh chỉ tiêu GRDP, đại biểu đề nghị bổ sung các tiêu chí đánh giá đóng góp của địa phương đối với an ninh lương thực, bảo vệ môi trường và các nhiệm vụ chung khác, nhưng không điều chỉnh trực tiếp số liệu GRDP để bảo đảm nguyên tắc thống kê.
Để tháo gỡ khó khăn cho vùng, đại biểu Nguyễn Tuấn Anh kiến nghị Chính phủ ưu tiên nguồn lực hoàn thiện hệ thống giao thông liên vùng; tháo gỡ khó khăn về vật liệu san lấp; sửa đổi Điều 218 Luật Đất đai liên quan đến sử dụng đất nông nghiệp kết hợp xây dựng hạ tầng sơ chế, bảo quản nông sản.
Đồng thời, hoàn thiện khung pháp lý về tín chỉ carbon để lượng phát thải giảm được từ Đề án 1 triệu ha lúa trở thành nguồn tài chính xanh trực tiếp cho nông dân; ưu tiên vốn đầu tư công cho các công trình thủy lợi, phòng, chống sạt lở và ứng phó với biến đổi khí hậu.
Đáng chú ý, đại biểu đề xuất nghiên cứu xây dựng cơ chế hỗ trợ các địa phương phải duy trì đất lúa theo ba nhóm chính sách:
Thứ nhất, hỗ trợ theo diện tích đất lúa mà địa phương được giao duy trì, trên cơ sở phân loại chất lượng đất và mức độ đóng góp cho an ninh lương thực quốc gia.
Thứ hai, chia sẻ một phần chi phí cơ hội phát triển do các địa phương không thể chuyển đổi đất lúa sang mục đích sử dụng khác có giá trị gia tăng cao hơn.
Thứ ba, ưu tiên bổ sung nguồn lực đầu tư phát triển thông qua ngân sách trung ương và vốn đầu tư công, giúp địa phương phát triển các lĩnh vực tăng trưởng mới mà không phải chuyển đổi đất lúa.
Để sớm triển khai, đại biểu đề nghị Quốc hội xem xét đưa vào Nghị quyết kỳ họp nội dung giao Chính phủ xây dựng Đề án cơ chế tài chính - ngân sách hỗ trợ các địa phương thực hiện nhiệm vụ chiến lược quốc gia, báo cáo Quốc hội trong năm 2027.
Nhấn mạnh yêu cầu công bằng trong chính sách phát triển, đại biểu Nguyễn Tuấn Anh cho rằng mỗi địa phương phải được đánh giá phù hợp và hỗ trợ tương xứng để phát huy cao nhất tiềm năng, lợi thế.
“Các địa phương giữ đất trồng lúa, giữ rừng và bảo vệ biên giới, hải đảo cần được tạo điều kiện hình thành những động lực tăng trưởng mới. Đây không phải là bao cấp mà là sự chia sẻ trách nhiệm và nguồn lực, để những địa phương này vừa hoàn thành nhiệm vụ, vừa phát triển nhanh và bền vững”, đại biểu nêu rõ.
