Chi phí vốn cao đáng kể so với nhiều nước trong khu vực
Tập đoàn Vingroup đang xúc tiến đợt phát hành trái phiếu quốc tế trị giá 350 triệu USD, có mệnh giá 200.000 USD/trái phiếu. Lãi suất danh nghĩa dự kiến tối đa 5,75%/năm, kỳ hạn 5 năm kể từ ngày phát hành. Đây là trái phiếu phát hành bằng đồng USD ra thị trường quốc tế, không có tài sản bảo đảm, không chuyển đổi, không kèm chứng quyền và xác định nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của tổ chức phát hành. Trái phiếu được tích hợp quyền chọn nhận cổ phiếu Công ty cổ phần Vinpearl (mã VPL).
Công ty cổ phần Lọc hoá dầu Bình Sơn (mã BSR) cũng có kế hoạch huy động vốn quốc tế. Ông Bùi Ngọc Dương, Chủ tịch Hội đồng quản trị BSR cho biết, Công ty đang tích cực triển khai các công tác chuẩn bị cho Dự án nâng cấp, mở rộng Nhà máy Lọc dầu Dung Quất. Các nội dung quan trọng như thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED), chuẩn bị gói thầu EPC, san lấp mặt bằng và thu xếp vốn đang được đẩy nhanh tiến độ. Dự án đầu tư nâng cấp mở rộng Nhà máy được ưu tiên trong năm 2026 và giai đoạn tiếp theo, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn.
Rất nhiều doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn đang có nhu cầu huy động vốn quốc tế như trên. Nói như ông Nguyễn Chí Thành, Chủ tịch Tổng công ty Đầu tư Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC), nhu cầu vốn trong giai đoạn phát triển mới là cực lớn. Đến doanh nghiệp được tiếng là rủng rỉnh như SCIC cũng phải chắt chiu, phân bổ nguồn vốn cho các dự án đầu tư. Chẳng hạn, năm 2025, SCIC giảm tỷ trọng tham gia tăng vốn vào BIDV so với dự kiến để dành vốn cho liên doanh đầu tư cảng Cái Mép - Thị Vải.
 |
Cầu vốn lớn song nút thắt với doanh nghiệp Việt Nam cũng rất lớn. Ông Nguyễn Quang Thuân, Tổng giám đốc Finn Group từng thẳng thắn nhận định rằng, điều đáng tiếc nhất là doanh nghiệp Việt phải tiếp cận nguồn vốn quốc tế với mức chi phí cao hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực.
Còn trong góc nhìn của bà Trịnh Quỳnh Giao, Tổng giám đốc PVI AM, giá vốn đắt đỏ, kỳ hạn ngắn là nút thắt đối với các khoản vay quốc tế của doanh nghiệp Việt Nam, so sánh với các doanh nghiệp trong khu vực. Nhiều doanh nghiệp Việt khi phát hành trái phiếu quốc tế phải chấp nhận mức lãi suất lên tới 7 - 8%/năm. Con số này cao hơn đáng kể so với các doanh nghiệp tại Indonesia hay Philippines, nơi chi phí vốn chỉ dao động quanh 3 - 4%/năm.
 |
Thực tế này không chỉ là câu chuyện của riêng từng doanh nghiệp, mà phản ánh một vấn đề mang tính hệ thống. Chi phí vốn của cả nền kinh tế đang ở mức cao, làm giảm năng lực cạnh tranh, hạn chế khả năng đầu tư và kéo dài chu kỳ tích lũy. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn 2026 - 2030, cần huy động các nguồn lực lớn cả trong và ngoài nước, bài toán hạ chi phí vốn càng trở nên cấp thiết.
“Điểm nghẽn” xếp hạng tín nhiệm
Xếp hạng tín nhiệm quốc gia phản ánh khả năng trả nợ và mức độ rủi ro của một quốc gia. Xếp hạng tín nhiệm càng cao, chi phí vay vốn của chính phủ, của doanh nghiệp quốc gia đó càng thấp và khả năng tiếp cận nhà đầu tư quốc tế càng lớn và ngược lại. Với doanh nghiệp, đây còn là trần tín nhiệm: quốc gia xếp hạng tín nhiệm thấp thì doanh nghiệp khó vay được vốn rẻ.
Bà Trịnh Quỳnh Giao cho biết, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, mỗi lần một quốc gia được nâng hạng tín nhiệm, mặt bằng lãi suất trái phiếu chính phủ và doanh nghiệp thường giảm đáng kể. Không chỉ Chính phủ tiết kiệm được chi phí vay nợ, mà doanh nghiệp cũng được hưởng lợi trực tiếp từ chi phí vốn thấp hơn, kỳ hạn vay dài hơn và khả năng tiếp cận nhà đầu tư đa dạng hơn.
Hiện tại, xếp hạng tín nhiệm quốc gia của Việt Nam đang ở mức BB+, theo S&P, thấp hơn một bậc so với ngưỡng “Đầu tư” (Investment Grade). Đây là một ranh giới quan trọng, bởi phần lớn các quỹ đầu tư lớn trên thế giới, đặc biệt là quỹ hưu trí, bảo hiểm, chỉ được phép đầu tư vào các quốc gia đạt mức tối thiểu BBB-. Điều đó đồng nghĩa với việc Việt Nam đang đứng ngoài một “dòng vốn khổng lồ” của thế giới.
Chia sẻ quan điểm của bà Giao, ông Nguyễn Quang Thuân đánh giá, thực tế đang đặt ra nhu cầu cần thiết phát triển kênh vốn nợ (trái phiếu) nhằm hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Việc quan trọng không kém nâng hạng thị trường chứng khoán, thậm chí có ý nghĩa kinh tế hơn là việc nâng xếp hạng tín nhiệm quốc gia.
Ông Thuân phân tích, xếp hạng tín nhiệm quốc gia của Việt Nam đang thấp hơn so với một số nước có tính cạnh tranh với Việt Nam trong ASEAN và Việt Nam đặt mục tiêu cải thiện xếp hạng tín nhiệm quốc gia lên mức Đầu tư (Investment Grade), tức là tối thiểu BBB- trước năm 2030 (Quyết định số 412/QĐ-TTg ngày 31/3/2022 của Thủ tướng Chính phủ). Việc thực hiện sớm hơn mục tiêu này sẽ góp phần thuận lợi hơn cho việc huy động vốn nợ của Chính phủ và của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế và thu hút dòng vốn ngoại vào thị trường cổ phiếu; giảm chi phí tài chính liên quan đến hoạt động tài trợ thương mại xuất nhập khẩu.
“Với Việt Nam, mục tiêu nâng hạng tín nhiệm quốc gia lên mức Đầu tư trước năm 2030 không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng, mà là đòn bẩy chiến lược để giảm chi phí vốn cho toàn nền kinh tế”, CEO FinnGroup nhận định.
Điều đáng nói là nhiều chỉ số vĩ mô của Việt Nam hiện không hề thua kém các quốc gia trong khu vực. Tăng trưởng GDP duy trì ở mức cao, nợ công được kiểm soát ở khoảng 33 - 40% GDP, dự trữ ngoại hối cải thiện đáng kể và môi trường chính trị ổn định.
Làm gì để hạ chi phí vốn?
Giới chuyên gia cho rằng, để giải bài toán chi phí vốn, Việt Nam cần một chiến lược tổng thể, đồng bộ trên nhiều trụ cột.
Ông Thuân cho biết, trong các buổi làm việc với chuyên gia phân tích và báo cáo xếp hạng của các hãng như S&P Global, Moody’s, FitchRating, họ thể hiện sự quan tâm, đặt nhiều câu hỏi, bình luận liên quan đến những vấn đề như hiệu quả thể chế và quản trị, hiệu quả chính sách tài khoá và tiền tệ, chỉ số quản trị tổng hợp, rủi ro ngành ngân hàng, tỷ giá hối đoái, độ tin cậy và hiệu quả của chính sách tiền tệ, xu hướng lạm phát… Đây là những điểm Việt Nam cần lưu ý cải thiện hoặc chủ động đối thoại làm rõ.
Qua các cuộc trao đổi với các tổ chức quốc tế và chắt lọc thông tin, FinnGroup cho rằng, Việt Nam có thể gia tăng sức mạnh thể chế kinh tế ở việc cải thiện tính có thể dự báo và tính minh bạch về chính sách tài chính - tiền tệ; tính ổn định của hệ thống tài chính, trong đó có vai trò của thị trường vốn; vị thế dự trữ ngoại hối, sức khoẻ hệ thống ngân hàng thông qua tăng cường bộ đệm vốn và chất lượng tài sản và phát triển thị trường vốn; công bố thông tin ra bên ngoài tiệm cận và phù hợp với thông lệ quốc tế và phổ biến dữ liệu, cải thiện các chỉ số quản trị…
Nhóm chuyên gia từ PVI AM đánh giá, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm lại nhìn vào những yếu tố sâu hơn, mang tính cấu trúc của thị trường vốn.
Thứ nhất là chất lượng thể chế và quản trị. Các yếu tố như tính minh bạch, khả năng dự báo chính sách, hiệu quả điều hành tài khóa - tiền tệ đều ảnh hưởng trực tiếp đến đánh giá rủi ro quốc gia.
Thứ hai là sức khỏe hệ thống tài chính, đặc biệt là ngân hàng. Những biến động như khủng hoảng trái phiếu doanh nghiệp và áp lực thanh khoản năm 2022 đã để lại “dấu vết” trong đánh giá của các tổ chức quốc tế.
Thứ ba là độ sâu của thị trường vốn. So với các nước trong khu vực, thị trường trái phiếu doanh nghiệp của Việt Nam còn non trẻ, thiếu minh bạch và chưa thực sự trở thành kênh dẫn vốn hiệu quả.
Các quốc gia như Indonesia, Philippines hay Malaysia đều đã đạt mức xếp hạng đầu tư từ nhiều năm trước. Điều đáng nói là họ không chỉ dựa vào tăng trưởng kinh tế, mà còn kiên trì cải cách thể chế và nâng cao chất lượng thị trường tài chính.
Indonesia là ví dụ điển hình. Quốc gia này từng bị đánh giá thấp sau khủng hoảng tài chính châu Á, nhưng đã cải thiện mạnh mẽ hệ thống ngân hàng, tăng cường minh bạch tài khóa và xây dựng thị trường trái phiếu nội địa. Kết quả là chi phí vốn giảm rõ rệt và khả năng huy động vốn quốc tế được cải thiện đáng kể.
