Cơn địa chấn từ Phố Wall lan đến châu Á
Tuần giao dịch kết thúc ngày 16/10, Nasdaq 100 ghi nhận tuần giảm mạnh nhất kể từ tháng 4/2025, trong khi chỉ số ngành bán dẫn giảm 8 phiên liên tiếp, chuỗi giảm dài nhất kể từ năm 2008, với tổng mức giảm khoảng 16%.
Đợt bán tháo diễn ra trong bối cảnh giá dầu tăng lên 110 USD/thùng, lần đầu tiên kể từ tháng 5, khiến mối lo lạm phát quay trở lại. Lợi suất trái phiếu tăng khiến nhà đầu tư đánh giá lại tính bền vững của hàng nghìn tỷ USD vốn vay cho hạ tầng AI.
Tại châu Á, rổ cổ phiếu phần cứng AI do Goldman Sachs theo dõi giảm 11% trong một tuần, mạnh nhất kể từ giữa tháng 7, bất chấp triển vọng doanh thu tích cực của Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. (TSMC). Diễn biến này cho thấy mối lo không chỉ nằm ở nhu cầu chip, mà còn ở tính bền vững của nguồn vốn tài trợ cho hệ sinh thái AI.
Những cổ phiếu tăng mạnh nhất từ đầu năm cũng chịu áp lực lớn. Nan Ya Plastics giảm khoảng 12% so với đỉnh lịch sử, Unimicron Technology mất 14% trong tuần, còn Samsung Electro-Mechanics giảm 23%. Đáng chú ý, 8 trong số 10 cổ phiếu tăng mạnh nhất từ đầu năm thuộc chỉ số MSCI châu Á - Thái Bình Dương là các nhà sản xuất linh kiện, với mức tăng ít nhất 236%. Đà tăng mạnh trước đó khiến nhóm cổ phiếu này dễ chịu áp lực khi triển vọng tăng trưởng bị nghi ngờ.
Chi phí vốn trở thành phép thử
Áp lực tài chính đặt ra rủi ro mới cho chuỗi cung ứng chip châu Á.
Rủi ro lớn không chỉ nằm ở nhu cầu chip, mà còn ở khả năng tài trợ cho các khoản đầu tư AI của khách hàng.
Bà Jian Shi Cortesi, nhà quản lý quỹ tại GAM Investment Management, ví chi phí tài chính như trọng lực đối với làn sóng AI. Khi chi phí vay tăng, các dự án hạ tầng sẽ khó tài trợ hơn và có thể bị trì hoãn. Chỉ một sự chậm trễ cũng có thể làm đảo lộn kỳ vọng lợi nhuận và định giá của các nhà cung cấp châu Á.
Các hyperscaler như Amazon, Microsoft, Google và những nhà cung cấp dịch vụ đám mây chuyên biệt cho AI (neocloud) đang huy động lượng vốn lớn để xây dựng trung tâm dữ liệu. Khi lãi suất tăng, vấn đề không chỉ là nhu cầu AI có thực hay không, mà còn là doanh thu tương lai có đủ để hoàn trả các khoản nợ đầu tư.
CoreWeave là trường hợp đáng chú ý khi trái phiếu doanh nghiệp chịu áp lực mạnh, còn cổ phiếu mất 25% trong tuần. Theo ông Kevin Net, nhà quản lý danh mục tại Financière de l'Échiquier, áp lực tài chính có thể tác động mạnh hơn đến các doanh nghiệp ở xa khâu sản xuất chip, do nguy cơ dự án bị trì hoãn cao hơn.
Dù vậy, chưa có bằng chứng cụ thể cho thấy các đơn hàng chip thực tế bị cắt giảm. Ông Vey-Sern Ling, Giám đốc điều hành tại Union Bancaire Privée cảnh báo rằng, nếu các hyperscaler và neocloud không đủ vốn đầu tư trung tâm dữ liệu, đơn hàng dành cho TSMC, Samsung và SK Hynix có thể suy giảm.
Ở chiều ngược lại, ông Kunjal Gala, trưởng bộ phận thị trường mới nổi toàn cầu tại Federated Hermes cho rằng, nhu cầu AI vẫn mạnh và chưa có lý do quá lo ngại về đợt bán tháo cổ phiếu chip.
Bong bóng hay chu kỳ công nghệ?
Tranh luận về bong bóng AI ngày càng rõ nét. Tỷ phú Ken Griffin, nhà sáng lập quỹ phòng hộ Citadel nhận định, nhà đầu tư “gần như chắc chắn” đang ở giữa một bong bóng AI và nhiều doanh nghiệp vẫn chưa khai thác được giá trị tương xứng từ các mô hình AI mà họ trả tiền sử dụng, đặt ra câu hỏi về hiệu quả kinh tế của khoản đầu tư.
Tuy nhiên, ông Griffin cho rằng, các cuộc chuyển đổi công nghệ lớn thường đi kèm bong bóng và những doanh nghiệp trụ lại có thể dẫn đầu thị trường trong nhiều thập kỷ. Kinh nghiệm từ bong bóng dot-com cho thấy, sự điều chỉnh không đồng nghĩa với việc công nghệ mới mất đi triển vọng dài hạn.
Rủi ro định giá vẫn đáng lưu ý. Gartner ước tính, hơn 3.500 tỷ USD đầu tư hạ tầng AI có nguy cơ suy giảm giá trị vào năm 2030 nếu mức đầu tư vượt xa doanh thu thực tế. CEO Broadcom Hock Tan cũng cảnh báo, vốn có thể trở thành điểm nghẽn lớn nhất của tăng trưởng AI, thay vì nguồn cung chip hay năng lực sản xuất.
Với nhà đầu tư, bài học nằm ở khoảng cách giữa kỳ vọng và hiệu quả kinh tế. Làn sóng AI chưa chắc đã kết thúc, nhưng khi chi phí vốn tăng và khả năng sinh lời trở thành phép thử, những cổ phiếu tăng mạnh nhất trong giai đoạn hưng phấn cũng có thể chịu áp lực lớn nhất khi chu kỳ chậm lại.
