Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng trình bày Báo cáo tiếp thu giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) sáng 21/11
Sáng 21/11, Kỳ họp thứ 2 - Quốc hội khoá XVI bước vào ngày làm việc cuối cùng.
Với 466/479 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Đất đai (sửa đổi), gồm 13 chương, 112 điều, có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, trừ một số trường hợp được quy định riêng.
Luật điều chỉnh cơ chế xác định giá đất, bổ sung quy định về tiền sử dụng đất, tiền thuê đất tăng thêm đối với dự án chậm đưa đất vào sử dụng, đồng thời hoàn thiện các quy định về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
Thay đổi cơ chế giá đất, tăng trách nhiệm sử dụng đất
Một trong những nội dung thay đổi quan trọng của Luật Đất đai (sửa đổi) là hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đất đai và giá đất. Theo đó, Nhà nước quy định nguyên tắc, căn cứ định giá đất; ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất và quyết định giá đất khi đưa vào sử dụng.
Luật Đất đai mới cũng bỏ quy định về giá đất cụ thể và tổ chức tư vấn xác định giá đất. Thay vào đó, việc định giá đất do Nhà nước quyết định, phải bảo đảm các nguyên tắc phù hợp với mục tiêu phát triển trong từng thời kỳ; đúng trình tự, thủ tục; dựa trên dữ liệu đất đai và dữ liệu chuyên ngành liên quan; hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư; khách quan, trung thực.
Đáng chú ý, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K) do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định định kỳ 3 năm một lần. Các nội dung này có thể được sửa đổi, bổ sung, điều chỉnh tăng hoặc giảm khi có yêu cầu quản lý nhà nước hoặc thay đổi về hạ tầng, quy hoạch.
Cơ quan tài chính cấp tỉnh có trách nhiệm chủ trì việc sửa đổi bảng giá đất, hệ số K để trình UBND cấp tỉnh thẩm định, trước khi UBND cấp tỉnh trình HĐND cùng cấp quyết định.
Bảng giá đất và hệ số K theo quy định mới được ban hành để áp dụng từ ngày 1/1/2028. Trong thời gian từ khi Luật có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2027, các quy định về giá đất tại Luật Đất đai năm 2024 và Nghị quyết số 254/2025/QH15 tiếp tục được áp dụng.
Bên cạnh thay đổi về cơ chế giá đất, Luật cũng đặt ra cách tiếp cận mới đối với các dự án đầu tư không đưa đất vào sử dụng hoặc chậm đưa đất vào sử dụng.
Theo báo cáo giải trình, tiếp thu của Chính phủ, do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng trình bày, dự thảo Luật đã quy định cụ thể việc tính tiền sử dụng đất tăng thêm, tiền thuê đất tăng thêm đối với dự án đầu tư không đưa đất vào sử dụng, chậm đưa đất vào sử dụng. Đây là hướng xử lý chuyển từ biện pháp thu hồi đất sang biện pháp tài chính đối với những trường hợp thuộc diện áp dụng.
Cách tiếp cận này đáng chú ý trong bối cảnh tiến độ triển khai dự án và hiệu quả khai thác quỹ đất luôn là vấn đề được quan tâm. Thay vì chỉ đặt trọng tâm vào biện pháp thu hồi, quy định mới bổ sung nghĩa vụ tài chính tăng thêm, qua đó gắn trách nhiệm của nhà đầu tư với việc đưa đất vào sử dụng theo tiến độ.
Theo dự thảo Luật được trình thông qua, khái niệm đất bỏ hoang cũng được xác định cụ thể hơn, bao gồm đất đã được Nhà nước giao, cho thuê nhưng không đưa vào sử dụng liên tục trong một thời gian nhất định; đất giao để thực hiện dự án đầu tư nhưng chậm hoàn thành đầu tư, đưa đất vào sử dụng so với tiến độ.
![]() |
93,39% đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành thông qua Luật Đất đai (sửa đổi) |
Một vấn đề khác được quan tâm là cơ chế xử lý tiền thuê đất đã nộp tương ứng với thời gian còn lại khi doanh nghiệp chuyển từ hình thức thuê đất trả tiền một lần sang trả tiền hàng năm. Đề xuất cho phép bù trừ khoản tiền này vào nghĩa vụ tài chính đất đai phát sinh từ dự án đầu tư khác của cùng chủ đầu tư trên cùng địa bàn cấp tỉnh chưa được đưa vào quy định cụ thể của Luật.
Theo giải trình của Chính phủ, pháp luật về ngân sách nhà nước chưa quy định vấn đề này; đồng thời, có những dự án được thuê đất trả tiền một lần nhưng được miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất. Chính phủ đề nghị tiếp tục rà soát, giao cơ quan có thẩm quyền quy định để bảo đảm linh hoạt trong quá trình triển khai.
Siết căn cứ thu hồi đất, bổ sung cơ chế bảo vệ nhà đầu tư và người dân
Một nội dung quan trọng khác của Luật Đất đai (sửa đổi) là hoàn thiện quy định về thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Theo báo cáo giải trình, tiếp thu của Chính phủ, danh mục các dự án, công trình thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất được xây dựng trên cơ sở kế thừa Điều 79 Luật Đất đai năm 2024, Điều 3 Nghị quyết số 254/2025/QH15 và bổ sung một số trường hợp trên cơ sở tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội.
Các nhóm dự án, công trình được xác định theo những tiêu chí như xây dựng trụ sở cơ quan, công trình sự nghiệp; công trình công cộng, hạ tầng kỹ thuật; dự án phục vụ chính sách an sinh xã hội; dự án phát triển kinh tế, xây dựng, chỉnh trang đô thị, nông thôn; thực hiện điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và các dự án đã được cấp có thẩm quyền chấp thuận, quyết định chủ trương đầu tư.
Đáng chú ý, việc đưa dự án vào danh mục thu hồi đất không đồng nghĩa có thể thu hồi đất một cách tự động. Theo giải trình của Chính phủ, việc thu hồi phải bảo đảm thật sự cần thiết, có căn cứ, điều kiện chặt chẽ, công khai, minh bạch, phù hợp với quy định của Hiến pháp và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người có đất bị thu hồi.
![]() |
Quốc hội thông qua Luật Đất đai (sửa đổi) sáng 20/11 |
Hội đồng nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm xác định điều kiện cần và đủ để quyết định thu hồi đất đối với các dự án, công trình thuộc thẩm quyền. Cơ quan chức năng cũng phải rà soát các dự án, công trình cần thu hồi đất để bảo đảm đúng tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW, tránh lạm dụng nhưng không bỏ sót các trường hợp cần thiết phục vụ yêu cầu phát triển.
Luật cũng tiếp tục tạo hành lang pháp lý cho việc thực hiện dự án phát triển kinh tế - xã hội thông qua nhận chuyển quyền sử dụng đất. Đối với dự án không sử dụng vốn ngân sách nhà nước thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất, nhà đầu tư có thể lựa chọn phương án thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất, không đề xuất Nhà nước thu hồi đất.
Đối với công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, Luật được hoàn thiện theo hướng chuyển mạnh từ tư duy bồi thường tài sản bị thu hồi sang tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất.
Theo báo cáo tiếp thu, giải trình, người có đất bị thu hồi được bồi thường về đất, tài sản gắn liền với đất theo giá trị thiệt hại thực tế; đồng thời được hỗ trợ để bảo đảm chỗ ở, ổn định đời sống, sản xuất và các điều kiện sinh hoạt.
Một số quy định đáng chú ý gồm ưu tiên bố trí tái định cư tại chỗ khi có điều kiện; trường hợp không thể bố trí tại chỗ thì ưu tiên địa điểm gần nhất, phù hợp với điều kiện, phong tục, tập quán của từng vùng, miền. Khu tái định cư phải bảo đảm các điều kiện về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội.
Luật cũng bổ sung cơ chế cho phép người có đất ở bị thu hồi được hoán đổi phần diện tích đất ở bị thu hồi sang phần diện tích đất còn lại của thửa đất sau thu hồi hoặc sang thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của mình trên địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi, nếu đáp ứng điều kiện.
Một nội dung khác có liên quan trực tiếp đến hoạt động đầu tư là việc xác định thời điểm định giá đất đối với quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư thực hiện dự án theo hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT). Tuy nhiên, Chính phủ cho biết phương án xử lý vấn đề này chưa được báo cáo cấp có thẩm quyền, chưa được đánh giá kỹ lưỡng tác động nên chưa đủ cơ sở thực tiễn để đưa vào Luật Đất đai (sửa đổi).
Chính phủ đang chỉ đạo Bộ Tài chính đánh giá nội dung này để nghiên cứu sửa đổi trong Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), thay vì quy định tại Luật Đất đai.
Luật Đất đai (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 1/7/2027. Riêng quy định sửa đổi Luật Công chứng tại Điều 108 có hiệu lực từ ngày 1/1/2027; bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất theo quy định mới được áp dụng từ ngày 1/1/2028.

