Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo luật trước khi Quốc hội ấn nút thông qua vào chiều 23/4
Chiều 23/4, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ Nhất - Quốc hội khoá XVI, với 489/491 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành (chiếm 97,8%), Quốc hội đã chính thức thông qua dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng.
Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027.
Việc quy định thời điểm này, theo Chính phủ, nhằm bảo đảm thời gian xây dựng Cơ sở dữ liệu công chứng đồng bộ, thống nhất từ Trung ương đến địa phương, đồng thời bảo đảm thời gian để sửa đổi, bổ sung các quy định chi tiết và biện pháp thi hành.
Bỏ 6 loại giao dịch công chứng bắt buộc
Trước khi đại biểu Quốc hội biểu quyết, báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết:
Về giao dịch phải công chứng (sửa đổi, bổ sung Điều 3 của Luật Công chứng): Dự thảo Luật đã được chỉnh lý theo hướng không quy định danh mục cụ thể các giao dịch phải công chứng mà xác lập tiêu chí chung để xác định các giao dịch thuộc diện bắt buộc công chứng.
Cách tiếp cận này vừa góp phần thu hẹp phạm vi các giao dịch phải công chứng (giảm 06 loại giao dịch phải công chứng đang được quy định trong các nghị định của Chính phủ), vừa khắc phục nguy cơ chồng chéo, xung đột với các luật chuyên ngành, qua đó tạo thuận lợi, giảm chi phí tuân thủ pháp luật cho tổ chức, cá nhân.
06 giao dịch không phải công chứng gồm: Văn bản ủy quyền của người có tên trong hợp đồng thuê nhà ở đã xuất cảnh cho người khác đứng tên mua nhà ở thuộc tài sản công; Hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng kinh doanh bất động sản; Văn bản thỏa thuận của các thành viên có chung quyền sử dụng đất khi góp vốn vào doanh nghiệp; Văn bản ủy quyền giải quyết thi hành án liên quan đến tài sản khi người phải thi hành án xuất cảnh; Văn bản ủy quyền thực hiện quyền khiếu nại; Hợp đồng chuyển nhượng Văn phòng Thừa phát lại.
Bộ Tư pháp lý giải, việc cắt giảm các giao dịch phải công chứng nhằm giảm chi phí tuân thủ pháp luật, đồng thời khuyến khích người dân chủ động lựa chọn công chứng khi cần thiết.
Dự thảo Luật cũng quy định rõ trách nhiệm của Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành có liên quan rà soát, cập nhật và đăng tải danh mục các giao dịch phải công chứng trên Cổng thông tin điện tử. Danh mục này có giá trị tham chiếu, hỗ trợ tra cứu, áp dụng thống nhất trong phạm vi toàn quốc; đồng thời bảo đảm nguyên tắc các giao dịch cụ thể thuộc diện bắt buộc công chứng phải do luật chuyên ngành quy định, phù hợp với tiêu chí của Luật Công chứng.
Giữ lại quy định người giao dịch chụp ảnh cùng công chứng viên
Về việc bỏ quy định chụp ảnh người tham gia giao dịch ký văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên, Chính phủ cho rằng trong bối cảnh việc định danh điện tử, công nghệ sinh trắc học triển khai rộng rãi; công chứng viên được trang bị thiết bị xác thực cá nhân bằng công nghệ sinh trắc học, máy quét chuyên dụng hoặc sử dụng ứng dụng VNelD để xác thực..., việc bỏ quy định về chụp ảnh người yêu cầu công chứng ký trước mặt công chứng viên sẽ giúp giảm bớt một khâu trong thủ tục công chứng.
Tuy nhiên, quy định này thời gian qua cũng đã góp phần nâng cao trách nhiệm của công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng, tăng tính minh bạch, xác thực đối với giao dịch công chứng.
 |
97,8% đại biểu Quốc hội có mặt biểu quyết thông qua dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng |
Quy định này đồng thời bảo đảm các giao dịch công chứng phải được ký trước sự chứng kiến của công chứng viên, bảo vệ tốt hơn quyền lợi cho công chứng viên và người yêu cầu công chứng.
Do vậy, Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng giữ lại quy định về việc chụp ảnh người tham gia giao dịch ký văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên.
Chưa áp dụng công chứng bất động sản không theo địa giới hành chính
Về thẩm quyền công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản (sửa đổi, bổ sung Điều 44 của Luật Công chứng): Có đại biểu Quốc hội đề nghị quy định về thẩm quyền công chứng giao dịch về bất động sản không theo địa giới hành chính ngay trong Luật Công chứng.
Một số ý kiến khác đề nghị chưa bỏ ngay thẩm quyền giao dịch về bất động sản theo tỉnh, thành phố mà giao Chính phủ quy định lộ trình, bảo đảm an toàn pháp lý cho các giao dịch về bất động sản.
Theo quan điểm của Chính phủ, bất động sản là loại tài sản có giá trị lớn, có vai trò đặc biệt quan trọng đối với đời sống kinh tế - xã hội, do vậy giao dịch về bất động sản cần có cơ chế phù hợp để vừa tạo thuận lợi và thúc đẩy giao dịch, vừa bảo đảm an toàn pháp lý cao nhất.
Việc quy định công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng chỉ được công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản trong phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở là phù hợp, hạn chế tối đa nguy cơ rủi ro về công chứng, chứng thực nhiều lần đối với một bất động sản tại một thời điểm.
Trong điều kiện cơ sở dữ liệu công chứng và các cơ sở dữ liệu liên quan đang trong quá trình hoàn thiện, chưa được kết nối, chia sẻ đồng bộ trên toàn quốc, việc duy trì thẩm quyền công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản theo địa giới hành chính giúp hạn chế rủi ro phát sinh từ việc công chứng trùng lặp đối với cùng một tài sản, bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.
Do đó, dự thảo Luật tiếp tục quy định thẩm quyền công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản theo phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở.
Cơ quan soạn thảo cho rằng, quy định này phù hợp với đặc thù mô hình công chứng hiện hành, theo đó công chứng viên chịu trách nhiệm về tính xác thực, hợp pháp của giao dịch, bao gồm cả việc kiểm tra, xác minh tình trạng pháp lý và thực tế của bất động sản khi cần thiết.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã điều chỉnh theo hướng mở rộng thẩm quyền công chứng không theo địa hạt đối với các giao dịch không có đối tượng trực tiếp là bất động sản (như hợp đồng ủy quyền, hợp đồng đặt cọc, chuyển nhượng hợp đồng...), qua đó tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.
Đồng thời, Luật giao Chính phủ quy định lộ trình thực hiện việc công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản không phụ thuộc địa giới hành chính trên phạm vi toàn quốc, gắn với điều kiện vận hành đầy đủ, đồng bộ của cơ sở dữ liệu công chứng và các cơ sở dữ liệu liên quan, bảo đảm tính khả thi, chặt chẽ và an toàn pháp lý.
Như vậy, việc công chứng giao dịch về bất động sản không phụ thuộc vào địa giới hành chính sẽ được thực hiện theo lộ trình phù hợp, khi cơ sở dữ liệu công chứng và liên quan được vận hành đầy đủ, bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.
Trước quan điểm đề nghị bỏ quy định về thẩm quyền công chứng đối với giao dịch đặt cọc để mua bán, chuyển nhượng các bất động sản để phù hợp với quy định của Bộ luật Dân sự, Chính phủ giải thích quy định này không đặt ra yêu cầu bắt buộc.
Tuy nhiên, để tránh cách hiểu không thống nhất, đồng thời tiếp tục thu hẹp phạm vi giao dịch phải công chứng theo địa hạt, Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng bỏ giao dịch đặt cọc bất động sản thuộc đối tượng phải công chứng.
