Xuất khẩu hụt hơi cuối năm 2025
Nếu như đầu năm 2025, trước thời điểm thuế đối ứng của Mỹ có hiệu lực, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu đẩy mạnh giao hàng để tận dụng cơ hội, thì bức tranh nửa cuối năm mang gam màu khác. Lượng tồn kho tại các nhà nhập khẩu vẫn ở mức cao do tích trữ trước đó khiến nhịp độ đặt hàng chậm lại, kéo theo xuất khẩu thủy sản giảm tốc rõ rệt.
Thực tế này phản ánh trực tiếp lên kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp đầu ngành. Tại Công ty cổ phần Vĩnh Hoàn (mã VHC), quý IV/2025, doanh thu đạt 2.715 tỷ đồng, giảm 14,7% so với cùng kỳ; lợi nhuận ròng giảm mạnh hơn, 43,4%, còn 245 tỷ đồng. Biên lợi nhuận gộp thu hẹp từ 18,3% xuống 15,8%.
Theo Công ty Chứng khoán VNDIRECT, lợi nhuận quý cuối năm 2025 của Vĩnh Hoàn sụt giảm chủ yếu do sản lượng xuất khẩu giảm mạnh so với cùng kỳ – hệ quả của việc “đẩy” đơn hàng từ trước. Bên cạnh đó, lợi thế cạnh tranh về giá của cá tra Việt Nam tại thị trường Mỹ cũng suy giảm.
Ước tính, thuế nhập khẩu tại Mỹ đối với các loại cá thịt trắng giá rẻ cùng phân khúc giảm mạnh trong quý IV/2025, trong đó thuế cá minh thái giảm 6% và thuế cá rô phi giảm 2% so với quý III. Diễn biến này thu hẹp khoảng cách cạnh tranh giữa cá tra Việt Nam và các sản phẩm thay thế. Đồng thời, các nhà xuất khẩu Trung Quốc tiếp tục hạ giá bán để giành thị phần, khiến áp lực cạnh tranh gia tăng.
Mỹ nhiều năm là thị trường xuất khẩu cá tra lớn nhất của Vĩnh Hoàn, đóng góp khoảng 43,8% tổng doanh thu xuất khẩu. Vì vậy, biến động tại thị trường Mỹ tác động đáng kể tới kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Tại Công ty cổ phần Thực phẩm Sao Ta (mã FMC), quý IV/2025, doanh thu đạt 1.555,5 tỷ đồng, tăng 14% so với cùng kỳ, nhưng lợi nhuận ròng giảm 11,6%, còn 165,5 tỷ đồng do chi phí tài chính, bán hàng và quản lý tăng, khiến tăng trưởng doanh thu không chuyển hóa tương xứng thành lợi nhuận.
Trong tháng 1/2026, Thực phẩm Sao Ta báo cáo doanh thu hợp nhất giảm 21%, còn 20,4 triệu USD; sản lượng tôm thành phẩm tiêu thụ giảm 19%, còn 1.863 tấn.
Trước áp lực cạnh tranh từ tôm giá rẻ Ecuador, Thực phẩm Sao Ta đẩy mạnh chế biến sâu nhằm nâng giá trị gia tăng, đồng thời dịch chuyển thị trường từ Mỹ sang Nhật Bản để đa dạng hóa đầu ra. Hiện thị trường Mỹ chiếm khoảng 33% giá trị xuất khẩu; Nhật Bản chiếm 28%, Anh chiếm 17%...
Triển vọng 2026 nhiều bất định
Khép lại năm 2025, ngành thủy sản Việt Nam đạt kim ngạch xuất khẩu 11,3 tỷ USD, tăng 13% so với năm 2024. Tuy nhiên, tăng trưởng chủ yếu đến từ nửa đầu năm khi doanh nghiệp tăng tốc giao hàng trước thời điểm thuế đối ứng có hiệu lực. Từ quý III và đặc biệt là quý IV, xuất khẩu chậm lại rõ rệt khi hiện tượng “frontloading” không còn sôi động.
Bước sang năm 2026, Công ty Chứng khoán BIDV (BSC) đánh giá, sản lượng xuất khẩu nhiều khả năng chưa cải thiện đáng kể trong nửa đầu năm do ảnh hưởng kéo dài của thuế đối ứng và nhu cầu thấp tại các thị trường chính. Biên lợi nhuận được dự báo đi ngang hoặc giảm nhẹ khi doanh nghiệp phải chia sẻ một phần chi phí thuế với khách hàng.
Theo BSC, tín hiệu hồi phục rõ rệt có thể xuất hiện trong nửa cuối năm 2026 khi người tiêu dùng dần thích nghi với mặt bằng giá mới và yếu tố mùa vụ hỗ trợ tiêu thụ. Tuy nhiên, tăng trưởng lợi nhuận cốt lõi đã chậm lại từ quý IV/2025 khi sản lượng giảm và tồn kho cao do tích trữ mạnh trong quý II/2025.
Diễn biến chính sách thương mại tiếp tục tạo thêm bất định. Ngày 20/2/2026, Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết hủy bỏ phần lớn thuế quan toàn cầu mà chính quyền Donald Trump áp theo Đạo luật IEEPA. Sau đó, ông Trump ban hành sắc lệnh mới áp thuế toàn cầu 10%. Những thay đổi nhanh chóng này khiến doanh nghiệp xuất khẩu khó xây dựng kế hoạch dài hạn.
Theo Global Trade Alert, phán quyết trên làm xáo trộn chuỗi cung ứng toàn cầu vốn đã căng thẳng bởi chiến tranh thương mại. Trước đó, nhiều doanh nghiệp châu Á ghi nhận thiệt hại tài chính và phải dịch chuyển nguồn cung khi thuế quan Mỹ tăng nhanh. Sau phán quyết và động thái mới, nỗi lo về bất ổn chính sách vẫn hiện hữu.
Việc “đóng hàng trước” để né thuế cao đã tạo ra các đợt tăng đột biến ngắn hạn trong thương mại, như tại Thái Lan. Dù thuế quan trung bình có xu hướng giảm, các chuyên gia cảnh báo, lợi ích có thể không lớn nếu Mỹ áp dụng biện pháp thay thế. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp buộc phải đa dạng hóa nguồn cung, điều chỉnh chiến lược phân phối và theo dõi sát chính sách để hạn chế rủi ro.